Beyaz Kod

Beyaz Kod, sağlık çalışanı görevi sırasında veya görevi nedeniyle şiddete uğradığında olayın hastane içinde hemen bildirilmesini, güvenliğin sağlanmasını ve olayın adli makamlara aktarılmasını sağlayan bildirim sistemidir. Bu sistem tek başına bir ceza ya da dava değildir. Beyaz Kod verildikten sonra olay, Türk Ceza Kanunu’ndaki suç tiplerine ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun sağlık personeline tanıdığı özel korumaya göre değerlendirilir.

Beyaz Kod nedir?

Beyaz Kod, Sağlık Bakanlığının 14.05.2012 tarihli Çalışan Güvenliğinin Sağlanması Genelgesi çerçevesinde uygulanan ve sağlık çalışanına yönelik şiddet olaylarında kullanılan acil bildirim ve müdahale düzenidir. Hastanelerdeki mavi kod (hayati acil durum) veya pembe kod (bebek ve çocuk kaçırma) gibi, belirli bir olay türüne ayrılmış bir alarm kodudur.

Beyaz Kod verildiğinde kurumun güvenlik birimi olay yerine yönlendirilir, olay kayıt altına alınır ve kurum yönetimi olayı adli makamlara bildirir. Bildirimin asıl işlevi, şiddetin o anda durdurulması ve olayın delilleriyle birlikte belgelenmesidir. Suçun oluşup oluşmadığına, failin cezalandırılıp cezalandırılmayacağına ise Beyaz Kod kaydı değil, Cumhuriyet savcısı ve ceza mahkemesi karar verir.

Beyaz Kod kaydı bulunan her olayda suç oluşmuş sayılmaz. Buna karşılık Beyaz Kod verilmemiş olması da fiilin cezasız kalacağı anlamına gelmez. Sağlık çalışanı olayı kolluğa veya savcılığa doğrudan da bildirebilir.

Beyaz Kod hangi olaylarda verilir?

Beyaz Kod yalnız fiziksel saldırıda verilmez. Sağlık çalışanının görevi sırasında veya görevi nedeniyle karşılaştığı sözlü ya da fiziksel şiddetin tamamı bildirim konusu olabilir.

Tokat, yumruk, itme, tekme, boğaz sıkma ve saç çekme gibi fiziksel saldırılar Beyaz Kod bildirimine konu olabilir. Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehditler, küfür ve aşağılayıcı ithamlar da bildirilmelidir.

Muayenenin zorla kesilmesi veya tedaviye cebirle müdahale edilmesi görevin yapılmasını engelleyebilir. Cinsel içerikli söz, mesaj veya temas ile hastane malzemesine, bilgisayara ya da ambulansa verilen zarar da olayın kapsamı içinde kayda geçirilmelidir.

Failin hasta, hasta yakını veya hastaneye başka bir sebeple gelmiş üçüncü bir kişi olması sonucu değiştirmez. Belirleyici ölçüt, olayın sağlık çalışanının göreviyle ilgili olup olmadığıdır; kanundaki ağırlaştırılmış hükümler fiilin görevi sebebiyle işlenmesini arar. Görevle ilgisi olmayan kişisel bir tartışma ise kurum içinde yaşansa bile Beyaz Kodun ve sağlık personeline tanınan özel korumanın kapsamı dışında kalabilir.

Her sert söz de suç sayılmaz. Hizmetten duyulan memnuniyetsizliğin yüksek sesle dile getirilmesi, sıraya itiraz edilmesi veya kaba ama somut bir aşağılama içermeyen sözler Beyaz Kod bildirimine konu edilebilir, ancak ceza soruşturmasında hakaret veya tehdit olarak kabul edilmeyebilir. Eleştiri ile hakaret arasındaki sınır sözün içeriğine ve söylendiği bağlama göre çizilir.

Beyaz Kod hangi sağlık çalışanlarını korur?

Beyaz Kod yalnız hekimleri korumaz. Hemşire, ebe, paramedik, acil tıp teknisyeni, laborant, eczacı, diş hekimi, psikolog, sağlık teknikeri, hastanede görev yapan yardımcı sağlık personeli ve aile sağlığı merkezi çalışanları da bu düzenin kapsamındadır. Ambulans ekibine sahada yapılan saldırılar da görev sırasında gerçekleştiği için bildirim konusu olur.

Özel hastane ve özel sağlık kuruluşu çalışanları bakımından kanun ayrı bir hüküm içerir. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 12. maddesine göre özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personel, görevleriyle bağlantılı olarak kendilerine karşı işlenen suçlar bakımından Türk Ceza Kanunu’nun uygulanmasında kamu görevlisi sayılır. Bu nedenle özel hastanede çalışan hemşireye karşı görevi sebebiyle işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret veya görevi yaptırmamak için direnme suçunda, kamu hastanesinde çalışana karşı işlenen aynı suçtaki ağırlaştırılmış hükümler uygulanır.

Özel hastanelerde bildirim, kurumun kendi iç düzenine göre yapılır. Bu fark ceza hukukundaki korumayı etkilemez. Kurum içinde bir kayıt açılmasa bile çalışan olayı kolluğa veya Cumhuriyet Başsavcılığına bildirebilir.

Beyaz Kod nasıl verilir?

Beyaz Kod, olayı yaşayan veya olaya tanık olan çalışan tarafından kurumun belirlediği kanaldan verilir. Hastane içi Beyaz Kod çağrı numarası kurumdan kuruma değişebilir; geçerli numara için kurumun telefon sistemi ve güncel çağrı talimatı esas alınmalıdır. Sağlık Bakanlığının 113 hattı ve web bildirim sistemi ise olayın Bakanlık sistemine bildirilmesi için kullanılır; hastane içi alarm çağrısıyla aynı işlevde değildir.

Bildirimde servis, oda veya triyaj alanı gibi olayın tam yeri söylenmelidir. Şiddetin sürüp sürmediği, yaralanan kişi bulunup bulunmadığı ve failin kim olduğu veya olay yerinde kalıp kalmadığı açıklanmalıdır.

Olay sırasında önce güvenlik sağlanır. Sağlık çalışanının saldırganla tek başına tartışmaya devam etmesi yerine ortamdan uzaklaşması ve güvenlik görevlilerinin gelmesini beklemesi hem kendi güvenliği hem de sonraki soruşturma bakımından doğru olandır. Ağır bir saldırı veya silah söz konusuysa hastane güvenliğinin yanında 112 üzerinden kolluk da çağrılmalıdır.

Beyaz Kod verildikten sonra hastanede neler yapılır?

Bildirim üzerine güvenlik görevlileri olay yerine gelir, şiddeti durdurur ve failin kimliğini tespit etmeye çalışır. Gerekli hâllerde hastane polisi veya genel kolluk olaya müdahale eder. Kurum yönetimi olay hakkında adli makamlara bildirimde bulunur. Kamu sağlık kuruluşlarında bu bildirim, mağdur çalışanın ayrıca şikâyetçi olup olmamasından bağımsız olarak yapılır.

Yaralanma veya ruhsal etkilenme varsa çalışan muayene edilmeli ve adli rapor (darp raporu) düzenlenmelidir. Olay yerindeki kamera görüntülerinin silinmeden korunması yazılı olarak istenmeli; olayı gören çalışanların, güvenlik görevlilerinin ve diğer kişilerin kimlikleri kaydedilmelidir.

Olay tutanağı mümkün olan en kısa sürede düzenlenmelidir. Zarar gören eşya, kırılan malzeme veya saldırıda kullanılan cisim de incelemeye elverişli biçimde korunmalıdır.

Fiziksel saldırıda adli rapor suçun hukuki niteliğini belirler. Yaralanmanın basit tıbbi müdahaleyle giderilip giderilemeyeceği, kemik kırığı veya hayati tehlike bulunup bulunmadığı gibi tespitler cezanın hangi hükme göre belirleneceğini değiştirir.

Kamera kayıt sistemleri belirli bir süre sonra eski görüntülerin üzerine yeni kayıt yazabilir. Görüntüler bu nedenle olayın hemen ardından, savcılık talep etmeden önce kurum tarafından ayrıca kopyalanmalıdır.

Olay tutanağında hangi bilgiler bulunmalıdır?

Olay tutanağı, soruşturma dosyasına giren ilk yazılı belgedir. Tutanakta genel ifadeler yerine gözlemlenen olaylar kronolojik sırayla ve somut olarak yazılmalıdır. “Hasta yakını olay çıkardı” şeklindeki bir cümle savcılık için neredeyse hiçbir bilgi taşımaz.

Tutanakta olayın tarihi, saati ve yeriyle çalışanın o sırada yerine getirdiği görev yazılmalıdır. Failin kimliği bilinmiyorsa eşkâli tarif edilmeli; kullanılan sözler mümkün olduğunca aynen aktarılmalıdır.

Fiziksel hareketler, olayın başlangıcı ve bitişi ayrı ayrı açıklanmalıdır. Olayı gören kişilerin adları ve olay yerindeki kameralar belirtilmelidir.

Tutanakta görevle bağlantının ayrıca yazılması gerekir. Ceza artırımı ve erteleme yasağı, fiilin sağlık çalışanının görevi sebebiyle işlenmesine bağlıdır. “Hasta yakını, triyaj sırasının beklenmesi gerektiğinin söylenmesi üzerine hemşireye tokat attı” şeklindeki bir anlatım, bu bağlantıyı tek cümlede ortaya koyar.

Tutanağı imzalayanlar yalnız kendi gördüklerini ve duyduklarını doğrulamalıdır. Olayı görmeyen bir çalışanın tutanağa imza atması, ileride tanık olarak dinlendiğinde çelişkili beyan ortaya çıkarabilir ve tutanağın ispat gücünü zayıflatır.

Beyaz Kod kaydı savcılığa şikâyet yerine geçer mi?

Şikâyete bağlı suçlarda geçmez. Beyaz Kod kaydı ile ceza soruşturması hukuken aynı süreç değildir. Kurumun olayı adli makamlara bildirmesiyle başlayan Beyaz Kod savcılık soruşturması, kendiliğinden takip edilen suçlarda şikâyet beklenmeden yürütülür. Takibi şikâyete bağlı bir suç söz konusuysa sağlık çalışanının altı aylık şikâyet süresi içinde şikâyetçi olduğunu açıkça bildirmesi gerekir. Savcılık dosyayı dava açmadan kapatırsa, yani kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse, suçtan zarar gören sağlık çalışanı karar kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.

Sağlık çalışanı soruşturma numarasını öğrenmeli ve dosyanın akışını takip etmelidir. Soruşturma ve kovuşturma evrakı UYAP Vatandaş Portal üzerinden izlenebilir.

Sağlık çalışanına yönelik şiddet hangi suçları oluşturur?

Beyaz Kod bir suç adı değildir. Savcılık bildirilen olayın Türk Ceza Kanunu‘ndaki hangi suç tipine uyduğunu belirler. Aynı olayda birden fazla suç birlikte oluşabilir. Hasta yakını hem küfür edip hem de hekime yumruk atarsa hakaret ve kasten yaralama suçları ayrı ayrı değerlendirilir.

Kasten yaralama

Başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan her kasıtlı hareket TCK m.86 kapsamında kasten yaralamadır. Yaralanmanın ağır olması şart değildir. Kasten yaralamanın kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi TCK m.86/3-c’de ağırlaştırıcı sebep olarak düzenlenmiştir. Bu hâlde suç şikâyete bağlı değildir ve ceza yarı oranında artırılır.

Tehdit

TCK m.106/1’in ilk cümlesine göre “Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi” cezalandırılır ve bu suç şikâyete bağlı değildir. “Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle” yapılan tehdit ise aynı fıkranın son cümlesinde düzenlenmiştir ve mağdurun şikâyetine bağlıdır. Tehdidin silahla veya birden fazla kişi tarafından birlikte yapılması TCK m.106/2’de sayılan ağırlaştırıcı hâller arasındadır.

Sözün tehdit suçu sayılması için geleceğe yönelik ciddi bir kötülüğün bildirilmesi ve bu sözün objektif olarak korku yaratmaya elverişli olması gerekir. Öfkeyle söylenen belirsiz bir “görürsün sen” ile nöbet çıkış saati belirtilerek söylenen “seni otoparkta bekleyeceğim” sözü aynı ağırlıkta değerlendirilmez.

Hakaret

Sağlık çalışanının onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek somut bir fiil isnadı veya sövme hakaret suçunu oluşturabilir. Hakaret kamu görevlisine görevinden dolayı işlenmişse TCK m.125/3-a uyarınca cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. TCK m.131 uyarınca kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaretin soruşturulması şikâyete bağlı değildir.

Görevi yaptırmamak için direnme

Sağlık çalışanının görevini yapmasını engellemek amacıyla cebir veya tehdit kullanılması TCK m.265’teki görevi yaptırmamak için direnme suçunu oluşturur. Suçun oluşması için cebir veya tehdidin görevin yapılmasını engelleme amacıyla kullanılması gerekir. Tedaviyi kabul etmemek, yüksek sesle itiraz etmek veya hastaneden ayrılmak istemek bu suç için yeterli değildir. Hekimin elindeki muayene aletinin zorla alınması veya hemşirenin serum takmasının itilerek engellenmesi ise bu kapsama girer.

Cinsel taciz, mala zarar verme ve diğer suçlar

Olayın özelliğine göre cinsel taciz (TCK m.105), cinsel saldırı (TCK m.102), mala zarar verme (TCK m.151-152), kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (TCK m.109) veya ısrarlı takip (TCK m.123/A) suçları da gündeme gelebilir. Ancak 3359 sayılı Kanun’un ek 12. maddesindeki ceza artırımı yalnız kanunda sayılan dört suç için öngörülmüştür. Diğer suçlar kendi hükümlerine göre cezalandırılır.

Sağlık çalışanına karşı işlenen suçlarda ceza nasıl ağırlaşır?

Sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen bazı suçlarda kanun, genel hükümlerden daha ağır sonuçlar öngörür. Bu hükümlerin büyük kısmı 3359 sayılı Kanun’un ek 12. maddesinde toplanmıştır. Ceza artırımına ilişkin hükümler, 17 Nisan 2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7243 sayılı Kanun’la getirilmiştir.

Kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline görevleri sebebiyle kasten yaralama, tehdit, hakaret veya görevi yaptırmamak için direnme suçu işlenmişse ilgili maddeye göre belirlenecek ceza ayrıca yarı oranında artırılır. Bu suçlardan verilen hapis cezaları hakkında TCK m.51’deki hapis cezasının ertelenmesi hükmü uygulanmaz. Yani fail, verilen hapis cezasının süresi ne olursa olsun bu cezanın ertelenmesinden yararlanamaz.

Bu özel yasak yalnız TCK 51’deki hapis cezasının ertelenmesine ilişkindir; ek 12. madde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını (HAGB) ve kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesini yasaklamaz. HAGB için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması ve CMK 231’deki diğer koşulların bulunması gerekir. Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, TCK 50’deki koşullarla adli para cezası gibi seçenek yaptırımlara çevrilebilir; ancak hapis ve adli para cezasının seçimlik olduğu suçta hapis cezasına hükmedilmişse bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez.

CMK 171/6-b, kamu görevlisine karşı görevi nedeniyle işlenen suçlarda kamu davasının açılmasının ertelenmesini dışlar. Ceza artırımının ve hapis cezasını erteleme yasağının uygulanmasında da olay tarihi kontrol edilmelidir; 17 Nisan 2020’den önceki fiile sonradan getirilen daha ağır hüküm uygulanamaz.

Ek 12. madde bunların yanında usule ilişkin iki kural daha içerir. Sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı görevleri sebebiyle kasten işlenen suçlardan şüpheli olanlar kolluk görevlilerince yakalanır ve gerekli işlemleri yapılarak Cumhuriyet başsavcılığına sevk edilir. Bu suçların soruşturmasında kolluk, müşteki, mağdur veya tanık olan sağlık personelinin ifadesini işyerinde alır.

Sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele görevi sırasında veya görevi dolayısıyla işlenen kasten yaralama suçu, Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun 100/3. maddesinde tutuklama nedeninin varsayılabileceği suçlar arasında sayılmıştır. Bu düzenleme tutuklamayı otomatik hâle getirmez. Hâkim yine kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delilleri ve tutuklamanın ölçülü olup olmadığını değerlendirir. Adli kontrolün yeterli görüldüğü dosyalarda şüpheli tutuklanmadan serbest bırakılabilir.

Bu özel hükümler, suçun unsurlarını kendiliğinden oluşturmaz. Savcılık ve mahkeme önce fiilin kasten yaralama, tehdit, hakaret veya direnme suçunu oluşturup oluşturmadığını, ardından fiilin görev nedeniyle işlenip işlenmediğini ayrı ayrı araştırır. Fiilin görev nedeniyle işlendiği ortaya konulamazsa ağırlaştırılmış hükümler uygulanmaz.

Sağlık çalışanı kendisine saldıran kişiye hizmet vermek zorunda mı?

3359 sayılı Kanun’un ek 12. maddesi saldırgana hizmet vermeyi reddetme hakkı düzenlemez; aynı kurumda mağdurun verdiği hizmeti verebilecek başka personel varsa hizmetin o personel tarafından verilmesini öngörür. Maddenin ilgili fıkrası şöyledir:

“Şiddetin vuku bulduğu sağlık kurum ve kuruluşunda, faile veya yakınına mağdurun verdiği hizmeti verebilecek başka sağlık personeli ve yardımcı sağlık personeli bulunması halinde hizmet ilgili diğer personel tarafından verilir.”

Bu düzenleme hastanın tedavi hakkını ortadan kaldırmaz; hizmet aynı kurumdaki başka bir personel tarafından verilir. Kurumda o hizmeti verebilecek başka personel yoksa bu hükmün koşulu gerçekleşmez; kanun bu durumda hizmetin verilmeyeceğine ilişkin bir düzenleme içermez.

Kanundan ayrı olarak, Sağlık Bakanlığının idari bir düzenlemesi olan Çalışan Güvenliğinin Sağlanması Genelgesi, sağlık hizmeti sunumu sırasında şiddete uğrayan sağlık çalışanına, acil verilmesi gereken hizmetler hariç, hizmetten çekilme talebinde bulunma imkânı tanır. Talep kurumun belirlediği yöneticiye iletilir. Yönetici talebi uygun bulursa hastanın tedavisi kesintiye uğramadan hizmetin başka bir sağlık çalışanınca verilmesini sağlar; kurumda bu mümkün değilse hasta başka bir sağlık kuruluşuna sevk edilir.

Şikâyetten vazgeçilirse Beyaz Kod dosyası kapanır mı?

Her zaman kapanmaz. Beyaz Kodda şikâyetten vazgeçmenin sonuçları olayda oluşan suça göre değişir; TCK m.73/4’e göre “Kovuşturma yapılabilmesi şikayete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür”. Görevi nedeniyle sağlık çalışanına karşı işlenen kasten yaralama, hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit, görevinden dolayı hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçları kendiliğinden takip edildiğinden, vazgeçme beyanı bu suçlarda dosyayı kapatmaz.

Beyaz Kod dosyasında uzlaştırma uygulanır mı?

Suça göre değişir. Kamu görevi nedeniyle işlenen kasten yaralama (TCK m.86/3) CMK m.253’te uzlaştırma kapsamı dışında bırakılmıştır. Hakaret suçu da CMK m.253’ün güncel hâline göre uzlaştırmaya tabi değildir. Buna karşılık TCK m.106’nın birinci fıkrasındaki tehdit uzlaştırma kapsamındadır; ancak tehdit, uzlaştırma kapsamına girmeyen bir suçla birlikte aynı sağlık çalışanına karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Bu kuralın istisnası olarak CMK m.253/3’e göre “önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır”. Fiil sağlık çalışanının görevi nedeniyle işlenmemişse basit yaralamada da Beyaz Kod sonrasında uzlaştırma gündeme gelebilir.

Şiddete uğrayan sağlık çalışanı tazminat isteyebilir mi?

Evet. Şiddet nedeniyle kişilik hakkı zedelenen sağlık çalışanı faile karşı manevi tazminat davası açabilir; tedavi gideri veya çalışamadığı günlerin kaybı gibi ekonomik zararları için maddi tazminat da isteyebilir. Tazminat davası ceza soruşturmasından ayrı bir hukuk davasıdır; ceza dosyası sonuçlanmadan da açılabilir.

Sağlık Bakanlığı şiddete uğrayan çalışana hukuki yardım sağlar mı?

Sağlık Bakanlığına bağlı kamu sağlık kuruluşlarında çalışan personel, ceza sürecinde Bakanlık hukuk birimleri aracılığıyla hukuki yardım alabilir. Yardım, çalışanın veya vefatı hâlinde kanuni mirasçılarının talebi üzerine yapılır; bu durumda Bakanlık avukatları vekâletname aranmaksızın mağdur çalışanın vekili olarak işlem yapabilir. Yardım için çalışanın aynı olayda şüpheli veya sanık olmaması gerekir; çalışan hem mağdur hem şüpheli ise yardım mağdur sıfatıyla yapılır.

Özel hastanede çalışan kişi Bakanlığın bu yardımından yararlanamaz. Kendisine yönelik suçlarda kamu görevlisi sayılması ceza hukukuna ilişkin bir kuraldır ve Bakanlığın hukuki yardımını kapsamaz. Özel sağlık kuruluşu çalışanı süreci kendi seçeceği avukatla veya işverenin sağladığı hukuki destekle takip eder. Mağdur olarak kendisi de savcılığa başvurabilir, ifade verebilir ve ceza davasına katılabilir.

Sağlık kurumunun çalışanı şiddete karşı koruma yükümlülüğü var mı?

Evet. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu‘nun 4. maddesi, işverene çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü getirir. Kanun kamu ve özel sektöre ait bütün işyerlerine uygulandığı için bu yükümlülük kamu ve özel sağlık kuruluşlarını birlikte kapsar. İşveren bu çerçevede risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır ve mesleki risklerin önlenmesi için gerekli tedbirleri alır.

Çalışan Güvenliğinin Sağlanması Genelgesi de kamu sağlık kuruluşlarına, çalışanların güvenliği için risk alanlarının belirlenmesi, güvenlik önlemlerinin alınması ve şiddet olaylarının adli makamlara bildirilmesi gibi görevler yükler.

Beyaz Kod sürecinde hangi hatalar hak kaybına yol açabilir?

Olayın hiç bildirilmemesi delillerin kaybolmasına yol açabilir. Bildirilmeyen olayda kamera görüntüleri silinebilir, tanıklara ulaşmak zorlaşır ve aylar sonra yapılan şikâyette ispat güçlüğü doğabilir.

Tutanağın yetersiz hazırlanması da soruşturmayı zayıflatır. Kullanılan sözlerin yazılmaması, saldırının görevle ilgisinin belirtilmemesi veya olayı görmeyen kişilerin tutanağı imzalaması soruşturmada tutanağın değerini düşürür.

Şikâyete bağlı suçlarda süre de kaçırılmamalıdır. TCK m.73’e göre şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı altı ay içinde kullanılır; bu süre “Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla” ve “şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden” başlar. Şikâyete bağlı hakaret suçunda ise TCK m.73/2’ye göre şikâyet süresi “her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez”. Sair kötülük tehdidi gibi şikâyete bağlı bir suç söz konusuysa bu süre geçtikten sonra yapılan başvuru sonuç doğurmaz.

Olaydan sonra fail veya yakınlarıyla yapılan görüşmelerde baskı altında verilen vazgeçme beyanı da hak kaybına yol açabilir. Vazgeçmeden önce suçun şikâyete bağlı olup olmadığı ve vazgeçmenin tazminat hakkına etkisi öğrenilmelidir.

Mağdur sağlık çalışanı, ceza davalarının soruşturmadan karara kadar ilerleyişi boyunca tebligatları takip etmeli; tanık olarak çağrıldığında duruşmaya gitmelidir.

Sağlık çalışanına karşı işlenen suçlara ilişkin Yargıtay kararları

“…Kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen TCK’nın 106. maddesinin birinci fıkrasının üçüncü/son cümlesinde düzenlenen “Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehdit” suçunun takibinin mağdurun şikâyetine bağlı olduğu kabul edilmelidir.…”

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/231, K. 2024/325, T. 23.10.2024

“…Somut olayda; Yerel Mahkemece sanık hakkında tayin olunan cezada 3359 sayılı Kanun’un ek 12 nci maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca artırım yapılması gerektiğinin gözetilmemesi hukuka aykırı bulunmuştur.…”

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2024/11522, K. 2025/2841, T. 17.02.2025

Sıkça Sorulan Sorular

Kendi gözlemlediğiniz olaylarla size aktarılanları ayrı belirtmelisiniz. Aktarılan sözleri sanki bizzat görmüş veya duymuşsunuz gibi yazmayın; bilgiyi kimin verdiğini ve olaydan sonra kendiniz ne gözlemlediğinizi açıklayın.

Kural olarak hayır. Türk Ceza Kanunu’nun 34. maddesine göre “İradi olarak alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisinde suç işleyen kişi hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz”. Ceza verilmemesi ancak alkol kişinin iradesi dışında alınmışsa ve kişi bu etkiyle fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayacak veya davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış durumdaysa gündeme gelir.

Olayı yine Beyaz Kod ile bildirip kayda geçirmelisiniz; failin ceza alıp almayacağına bildirim değil savcılık ve mahkeme karar verir. Türk Ceza Kanunu’nun 32. maddesine göre akıl hastalığı nedeniyle fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya bu fiille ilgili davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış kişiye ceza verilmez, ancak bu kişi hakkında güvenlik tedbirine hükmolunur. Psikiyatri servisinde tedavi görmek tek başına bu sonucu doğurmaz; kişinin olay anında bu durumda olup olmadığı ayrıca araştırılır.

Saldırıyı o anda durdurmak için orantılı bir karşılık verdiyseniz meşru savunma nedeniyle size ceza verilmez. Türk Ceza Kanunu’nun 25. maddesine göre “Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez”. Saldırı sona erdikten sonra vurmak veya saldırıyla orantısız bir karşılık vermek bu korumanın dışında kalır; tutanakta da saldırının nasıl başladığı ve sizin ne yaptığınız sırasıyla yazılmalıdır.

Avukat Görüşü

Beyaz Kod dosyalarında kamera görüntüsü, tanık bilgisi ve adli rapor gibi deliller olaydan hemen sonra toplanmazsa kaybolabilir. Kanun sağlık çalışanına karşı görevi sebebiyle işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarında cezayı artırmış ve hapis cezasının ertelenmesini yasaklamıştır. Ancak bu hükümlerin uygulanabilmesi için fiilin görev nedeniyle işlendiğinin ve suçun unsurlarının delillerle ortaya konulması gerekir. Olay yerindeki kamera görüntüsü kopyalanmamış, tutanakta sözler aynen yazılmamış veya tanıkların adı alınmamışsa ağırlaştırılmış hükümler kâğıt üzerinde kalabilir.

Beyaz Kod kaydı açıldıktan sonra da sürecin takip edilmesi gerekir. Kurumun adli makamlara bildirimde bulunmuş olması, çalışanın ifadesinin alındığı, adli raporunun dosyaya girdiği ve görüntülerin savcılığa ulaştığı anlamına gelmez. Soruşturma numarasının öğrenilmesi ve dosyanın bu açıdan kontrol edilmesi gerekir.

Özel sağlık kuruluşlarında çalışanlar ceza hukuku bakımından kamu görevlisi sayıldıkları için ağırlaştırılmış hükümlerden yararlanır, ancak Bakanlığın hukuki yardımından yararlanamaz. Bu yüzden özel hastanede çalışan kişinin ceza sürecini ve tazminat hakkını kendisinin veya seçeceği avukatın takip etmesi gerekir.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve yargı kararları zaman içinde değişebilir; bir başvuruda olayın tarihi, delilleri ve yürürlükteki hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.

Yukarı Çık