Soyadı değiştirme davası, nüfus kaydındaki soyadını başka bir soyadıyla değiştirmek isteyen kişinin bu değişikliği mahkemeden istediği davadır. Dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesidir; bu maddeye göre adın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir ve Yargıtay bu kuralı soyadı için de uygular. Davanın temel şartı, soyadını değiştirmek için haklı bir sebebin bulunmasıdır.
İçindekiler
“Annemin soyadını alabilir miyim?” ya da “çocuğuma kendi soyadımı verebilir miyim?” diye soran okurun sorusu bu davayla cevaplanır. Evlenen kadının kendi soyadını kullanması ise bu davanın konusu değildir. Boşanan kadın da Türk Medeni Kanunu’nun 173. maddesine göre evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Evlilik ve boşanmaya bağlı bu soyadı kuralları kadının soyadı hakkı kapsamında ayrı ölçülerle değerlendirilir.
Soyadı hangi hukuki dayanakla değiştirilir?
Soyadı, mahkeme kararıyla ve haklı sebep gösterilerek değiştirilir. Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesi bu yolu ad için düzenler. 2525 sayılı Soyadı Kanunu’nun 10. maddesi de kanunun tanıdığı ilk iki yıllık süreden sonra soyadını değiştirmek isteyenlerin Medeni Kanun hükümlerine tabi olacağını söyler. Yargıtay 2025 tarihli kararlarında haklı nedenin varlığı hâlinde soyadının da 27. maddeye göre değiştirilebileceğini belirtmiştir.
Medeni Kanun’un 27. maddesi ayrıca ad değişmekle kişisel durumun değişmeyeceğini de düzenler. Bu nedenle soyadı değişen kişinin anne ve babasıyla soybağı, yani hukuken kurulmuş anne-baba-çocuk bağı, olduğu gibi kalır. Soybağına bağlı mirasçılık, nafaka ve kişisel ilişki gibi sonuçlar da yalnız soyadı değişti diye sona ermez.
Mahkeme soyadında haklı sebebi nasıl değerlendirir?
Kanunda haklı sebeplerin bir listesi yoktur; mahkeme her davayı kendi koşullarıyla değerlendirir. Yargıtay, hangi hâllerin haklı sebep sayılacağına ilişkin bir yasal düzenleme bulunmadığını ve haklı sebebin her davadaki özel koşullara göre belirleneceğini vurgular. Yargıtay uygulamasında haklı neden olarak kabul edilen durumlardan biri, kişinin toplum içinde bilinip tanındığı soyadıyla anılmak ve bu soyadını resmî kayıtta da taşımak istemesidir.
Tanınma haklı neden sayılabilir, ancak sonucu tek başına belirlemez. Anayasa Mahkemesi 13.05.2025 tarihli Osman Çalışkan kararında (başvuru numarası 2021/11242), almak istenen soyadının kişinin çevresinde bilinir hâle gelmesinin talebin kendiliğinden kabulünü gerektirmeyeceğini belirtmiştir. Aynı kararda haklı nedeni ortaya koyma ve delillerini sunma yükünün başvurucuda olduğu kabul edilmiştir. Mahkeme talebi reddediyorsa da kişinin özel yararı ile kamu yararını tartan, ilgili ve yeterli bir gerekçe göstermek zorundadır.
Soyadı talebinde haklı sebep aile bağına da dayanabilir. Kişi, annesinin ya da büyüdüğü aile kolunun soyadıyla tanındığını veya babasıyla hiçbir bağ kurulamadığı için onun soyadını taşımakta güçlük çektiğini ileri sürebilir. Soyadının kendisi de sebep olabilir. Soyadı Nizamnamesi gülünç, iğrenç veya hakaret anlatan soyadlarının kullanılamayacağını söyler. Kanaatimizce soyadı bu nitelikteyse, mevzuatın bu tür soyadlarını yasaklaması kişinin değişiklik talebini güçlendirir.
Soyadı Kanunu yeni soyadına hangi sınırları koyar?
Haklı sebep bulunsa bile istenen soyadı kanundaki sınırlara uymalıdır. 21.06.1934 tarihinde kabul edilen Soyadı Kanunu, her Türk’ün öz adından başka soyadı da taşımasını zorunlu kılar ve söyleyişte, yazışta ve imzada öz adın önde, soyadının sonda kullanılacağını düzenler. Kanunun 3. maddesine göre rütbe ve memuriyet, aşiret ve yabancı ırk ve millet isimleriyle genel edebe uygun olmayan veya iğrenç ve gülünç olan soyadları kullanılamaz. Bu kanunun uygulamasını gösteren Soyadı Nizamnamesi yasakları daha ayrıntılı sayar. Nizamnameye göre yeni takılan soyadları Türk dilinden alınır.
- Yabancı ırk ve millet isimleri ile bir aşirete veya kabileye bağlılık anlatan soyadları kullanılamaz.
- Eski ve yeni devlet kadrosundaki rütbe ve memuriyetleri bildiren soyadları kullanılamaz ve yeniden konulamaz.
- Tarihte ün almış büyüklerle bağ anlatan soyadları, bu bağ resmî kayıt ve belgelerle sabit olmadıkça kullanılamaz.
Nizamnamenin 7 ila 11. maddelerindeki yasaklara aykırı soyadları aile kütüklerine ve doğum tutanaklarına yazılamaz. Daha önce bu yasaklara aykırı olarak verilmiş bir soyadı için Nizamname, ilgili resmî dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcısının, yerleşim yerindeki görevli asliye hukuk mahkemesinde dava açacağını düzenler.
Yabancı dilde istenen bir soyadına ilişkin ret gerekçesinin yeterliliği, Anayasa Mahkemesi’nin bir bireysel başvuru kararında incelenmiştir. Osman Çalışkan kararında başvurucu, Gürcistan’daki akrabalarının kullandığı ve kendi çevresinde tanındığı soyadını istemişti. Mahkemeler talebi, mevcut soyadının iyi bir anlam taşıdığını ve Nizamnamenin Türk dilinden alınma kuralını vurgulayarak reddetmişti. Anayasa Mahkemesi, istenen kelimenin neden soyadı olarak kullanılamayacağı ve başvurucunun Gürcistan ile bağlarının neden yetersiz sayıldığı açıklanmadığı için özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Karar yabancı soyadının her durumda kabul edileceği anlamına gelmez. Ret kararının somut ve yeterli gerekçeyle verilmesi gerektiğini gösterir.
Annenin soyadını almak mümkün mü?
Haklı sebep gösterilirse annenin soyadını almak mümkündür. Ergin kişi davayı kendi adına açar ve haklı sebep gösterir. Çocuğun soyadında ise mahkeme velayet hakkını ve çocuğun üstün yararını esas alır.
Ergin kişi annesinin soyadını alabilir mi?
Ergin kişi, yani kural olarak on sekiz yaşını doldurmuş kişi, annesinin soyadını almak için soyadı değiştirme davası açabilir. Kanunda bu talebe özgü ayrı bir kural yoktur; talep 27. maddedeki haklı sebep ölçütüyle incelenir. Kişinin uzun süredir annesinin soyadıyla tanınması, anne tarafının yanında büyümesi veya babasıyla hiç bağ kurulamamış olması bu davada ileri sürülebilecek olgulardır. Anneyle soybağının bulunması tek başına talebin kabulü için yeterli değildir; mahkeme bu olguların gerçekten yaşandığını delillerle görmek ister.
Annenin soyadını almak babayla hukuki bağı koparmaz. Kişinin babasıyla soybağı ve babasına mirasçılığı sürer. Babayla soybağının kaldırılması isteniyorsa soyadı davası değil, soybağına ilişkin bir dava gerekir.
Velayet sahibi anne çocuğa kendi soyadını verebilir mi?
Velayet sahibi anne, çocuğun üstün yararı varsa çocuğa kendi bekârlık soyadının verilmesini mahkemeden isteyebilir. Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusunda anne veya babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Türk Medeni Kanunu’nun 321. maddesine göre anne ve babası evli olan çocuk ailenin soyadını taşır. Anayasa Mahkemesi 02.07.2009 tarihli, 2005/114 E. ve 2009/105 K. sayılı kararında bu kuralı, evlilik birliğinin ve aile olmanın doğal sonucu sayarak Anayasa’ya aykırı bulmamıştır. Bu yüzden boşanmadan sonra velayetin anneye verilmesi çocuğun soyadını kendiliğinden değiştirmez.
Bu talepler bir dönem, çocuk ergin oluncaya kadar soyadının değiştirilemeyeceği gerekçesiyle reddediliyordu. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 11.11.2015 tarihli Nurcan Yolcu kararında (başvuru numarası 2013/9880), haklı nedenler bulunsa bile anneye çocuğun soyadını belirleme imkânı tanımayan uygulamanın ölçülü olmadığına karar verdi. Mahkemeye göre bu uygulama, velayetin kullanılmasında kadın ile erkek arasında gerekçelendirilmemiş bir farklılık yaratıyordu ve ayrımcılık yasağını ihlal ediyordu.
Yargıtay’ın güncel kararlarında ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Yargıtay’a göre üstün yarar belirlenirken çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin sağlanması amacı gözetilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 23.09.2025 tarihli kararında yalnız velayete sahip olmanın anneye çocuğuna soyadını kendiliğinden verme hakkı kazandırmadığını belirtti. Aynı kararda idrak çağındaki, yani olayları kavrayabilecek yaştaki çocuğun anne soyadını kullanma konusundaki görüşünü de içeren bir sosyal inceleme raporu alınması gerektiği vurgulandı. Yargıtay, bu rapor alınmadan verilen ret kararını eksik inceleme nedeniyle bozdu.
Talebin kabulü için çocuğun hayatından somut olgular aranır. Yargıtay, çocuğun doğumundan beri babası ve babasının ailesiyle iletişimi bulunmadığını gösteren tanık anlatımlarına dayanarak ret kararını bozmuş ve babasıyla iletişimi olmayan çocuğa annesinin soyadının verilmesi gerektiğini belirtmiştir (2. Hukuk Dairesi, 27.02.2024 tarihli, 2024/95 E. ve 2024/1241 K. sayılı karar). 15.06.2026 tarihli, 2026/3826 E. ve 2026/6588 K. sayılı kararında da toplanan delillerin üstün yararı gösterdiği dosyada ret kararını bozmuş ve çocuğun annesinin soyadını alması talebinin kabulü gerektiğini belirtmiştir.
Ortak velayette ve çift soyadı talebinde sonuç ne olur?
Ortak velayette de ölçüt değişmez; Yargıtay somut delil gösterilmeden yalnız velayete dayanan talebi kabul etmemiştir. Ortak velayet, boşanmadan sonra velayetin anne ve baba tarafından birlikte kullanılmasıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 06.05.2025 tarihli, 2024/7121 E. ve 2025/4623 K. sayılı kararında ortak velayet altındaki çocuğun babasının soyadının önüne annesinin soyadını da kullanmasına izin veren kararı bozdu. Bu dosyada davayı anne açmış, baba davalı olarak yer almış ve kararı temyiz etmişti. Yargıtay’a göre somut bir delil gösterilmeden, sırf velayet hakkına dayanılarak bu talepte bulunulamaz.
Anne ve babanın birlikte istemesi de çift soyadı sonucunu değiştirmedi. Yargıtay 08.05.2025 tarihli kararında evli anne ve babanın çocuklarına babanın soyadı yanında annenin bekârlık soyadının da verilmesi için açtığı davaların reddi gerektiğine karar verdi. Gerekçeye göre bu konuda bir yasal düzenleme bulunmuyor ve iki soyadının birlikte kullanılması nüfus kayıtlarında ve ileride çocuğun alt soyu, yani kendi çocukları bakımından karışıklık doğuruyor. Yargıtay bu nedenle çift soyadında çocuğun üstün yararını görmedi.
Soybağı ve evlat edinme kararları soyadını nasıl etkiler?
Çocuğun soyadı soybağını izler. Soyadı Nizamnamesi’ne göre evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuk babasının soyadını taşır. Evlilik dışında doğan çocuk annesinin soyadını alır; anne önceki evliliği nedeniyle çift soyadı taşıyorsa çocuk annenin bekârlık soyadını taşır. Ana ve babanın sonradan evlenmesi, babanın tanıması veya babalık hükmü hâlinde evlilik dışında doğan çocuk, ayrıca haklı sebep davası açılmadan Nizamnameye göre babanın soyadını alır.
Evlilik dışında doğan çocuk, anne ve babanın birbiriyle evlenmesi, babanın tanıması ya da hâkimin babalığa karar vermesi ile babanın soyadını alır. Babalığa karar verilmesi babalık davası ile istenir. Kayıtlı baba ile çocuk arasındaki soybağının kaldırılması isteniyorsa bu sonuç soyadı davasıyla elde edilemez, çünkü ad değişmekle kişisel durum değişmez. Türk Medeni Kanunu’nun 286. maddesine göre koca, ana veya çocuk soybağının reddi davası açarak babalık karinesini, yani evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babasının koca sayılması kuralını çürütebilir.
Evlat edinmede de soyadı kanundan doğar. Türk Medeni Kanunu’nun 314. maddesine göre evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır; ergin evlatlık ise evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir. Evlat edinme kararıyla soyadı bu kurala göre değişir. Soyadı Nizamnamesi’ne göre evlatlık ilişkisinin kaldırılması hâlinde evlatlık, evlat edinilmeden önceki soyadını alır.
Soyadı değişince eş ve çocukların soyadı da değişir mi?
Soyadı değişikliği eşe ve ergin olmayan çocuklara yansır. Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesine göre soyadı değişikliğinde nüfus müdürlüğü eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir. Kanun bu düzeltmeyi nüfus müdürlüğüne bırakır. Hüküm “eşin” soyadından söz eder ve eşin evlilikte hangi soyadını kullandığına göre bir ayrım yapmaz.
Kanun bu düzeltmeyi eş ve ergin olmayan çocuklarla sınırlar. Ergin çocuğun soyadı, anne veya babasının soyadı değişti diye bu hükme göre değişmez. Ergin çocuk da aynı soyadını almak istiyorsa kendi adına dava açar ve kendi haklı sebebini gösterir.
Soyadı davası hangi mahkemede görülür?
Ergin kişinin kendi soyadı için açtığı dava asliye hukuk mahkemesinde, çocuğun soyadının velayet hakkına dayanılarak değiştirilmesi davası ise aile mahkemesinde görülür. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 02.12.2019 tarihli, 2019/6027 E. ve 2019/10759 K. sayılı kararında, evlilik içinde doğan çocuğun aile soyadının velayet hakkı kapsamında değiştirilmesi talebinin aile hukukundan doğduğunu ve aile mahkemesinin görevli olduğunu belirtmiştir. Velayet ve çift soyadı konusundaki 2025 tarihli Yargıtay kararları da aile mahkemelerinde açılmış davalara ilişkindir.
Dilekçe, belgeler, masraf, ilan, kararın kesinleşmesi ve nüfusa işlenmesi, kimlik kartının yenilenmesi ve kanun yolları bakımından soyadı davası, isim değiştirme davası ile aynı kurallara bağlıdır.
Soyadı değiştirme davasına ilişkin Yargıtay kararları
“…Aynı Yasanın 27. maddesi hükmüne göre haklı nedenin varlığı halinde, soyadın değiştirilmesi mümkün olup hangi hallerin haklı sebep teşkil ettiği konusunda bir yasal düzenleme bulunmadığından ve esasen bu konuda bir kıstas belirlenmesi de sözkonusu olmadığından, haklı sebebin var olup olmadığı, her bir davadaki özel koşullara göre mahkemece belirlenecektir. Yargıtay uygulamalarında, kişinin toplum içerisinde bilinip tanındığı soyadı ile anılmayı ve onu kayden de taşımayı istemesinin haklı neden teşkil edeceği kabul edilmiştir.…”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/9344, K. 2025/4787, T. 08.05.2025
“…Velâyet hakkına sahip davacı anne çocuğun üstün yararı varsa çocuğa kendi bekarlık soyadının verilmesini isteyebilir. Sadece velâyet hakkına sahip olmak velâyet hakkına sahip davacı anneye bekarlık soyadını çocuğuna kendiliğinden verme hakkını kazandırmaz. Burada çocuğun üstün yararı göz önünde tutulur.…”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/1822, K. 2025/7714, T. 23.09.2025
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesine göre “Ad değişmekle kişisel durum değişmez.” Aynı Kanun’un 495. maddesi mirasbırakanın altsoyunu birinci derece mirasçı saydığı için babanızla soybağınız sürdükçe yasal mirasçılığınız da devam eder.
Anlaşmanız tek başına yetmez; mahkeme talebi çocuğun üstün yararına göre inceler. Yargıtay, evli anne ve babanın birlikte istediği çift soyadı talebinde bile çocuğun üstün yararını görmeyerek davaların reddi gerektiğine karar vermiştir.
Bu hükme göre değişmez. Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesi nüfus müdürlüğünün eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını düzelteceğini söyler; ergin çocuklar bu hükümde sayılmaz. Oğlunuz aynı soyadını almak isterse kendi adına dava açması gerekir.
Evlatlık ilişkisi kaldırılırsa Soyadı Nizamnamesi’ne göre evlat edinilmeden önceki soyadınızı alırsınız. İlişki devam ediyorsa doğduğunuz ailenin soyadını alma isteğiniz Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesine göre haklı sebep gösterilerek açılan bir soyadı davasında incelenir.
Avukat Görüşü
Soyadı davasında dosya iki soruyu birlikte cevaplamalıdır. Birincisi mevcut soyadının neden artık taşınmak istenmediği, ikincisi istenen soyadıyla kişi arasında nasıl bir bağ bulunduğudur. İstenen soyadı annenin, büyükannenin veya yurt dışındaki bir aile kolunun soyadıysa bu bağı gösteren nüfus kayıtları, yazışmalar ve kişiyi o soyadıyla tanıyan tanıklar dava açılmadan toplanmalıdır. Yabancı dilde bir soyadı isteniyorsa kişinin o ülke veya aileyle bağını gösteren belgeler ayrıca hazırlanmalıdır.
Çocuğun soyadına ilişkin davada velayet kararını sunmak yeterli değildir. Çocuğun hangi soyadıyla okula gittiği, diğer ebeveynle ne zamandan beri görüşmediği ve farklı soyadı yüzünden hangi sorunların yaşandığı tarihleriyle anlatılmalı ve tanıklarla desteklenmelidir. Çocuk olayları kavrayabilecek yaştaysa sosyal inceleme raporunda çocuğun görüşü de alınır; mahkeme çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa bu görüşün aksine de karar verebilir. Soyadı değişikliğinin eşe ve ergin olmayan çocuklara da yansıyacağı, dava açılmadan önce aile içinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Bilgilendirme Notu
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kullanılan kanun hükümleri yazının güncellendiği 12.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.