Terk Sebebiyle Boşanma Davası

Terk sebebiyle boşanma davası, eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla ortak hayatı bırakması veya haklı bir neden olmadan ortak konuta dönmemesi hâlinde açılabilir. Ancak eşin evden ayrılması tek başına boşanma kararı verilmesi için yeterli değildir. Terkin en az altı ay sürmesi, ilk dört ay geçtikten sonra hâkim veya noter aracılığıyla usulüne uygun dönüş ihtarı gönderilmesi ve ihtarın tebliğinden sonra en az iki ay beklenmesi gerekir.

İçindekiler

Bu nedenle terk, günlük dilde basit görünen fakat süre, ihtar, tebligat, ortak konut ve davet iradesi bakımından sıkı şartlara bağlı özel bir boşanma sebebidir. Şiddet gören, evden kovulan, ortak konuta alınmayan veya güvenliğini korumak için ayrılan eş ise sırf evden çıktığı için “terk eden eş” sayılmaz. Her dosyada ayrılığın nedeni, tarafların davranışları, ortak konutun durumu ve ihtarın kanuni koşulları birlikte değerlendirilir.

Terk sebebiyle boşanma davası nedir?

Terk sebebiyle boşanma davası, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 164. maddesinde düzenlenen özel boşanma davasıdır. Düzenlemeye göre eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk eder veya haklı bir neden bulunmadığı hâlde ortak konuta dönmezse belirli şartlarla boşanma talep edilebilir.

Terk, özel ve kusura dayalı bir boşanma sebebidir. Kanunda aranan koşullar ispatlandığında ayrıca ortak hayatın davacı bakımından çekilmez hâle gelip gelmediğinin araştırılması gerekmez. Buna karşılık mahkeme, yalnızca eşlerin ayrı yaşadığını tespit etmekle yetinmez. Ayrılığın TMK m.164 anlamında hukuka aykırı bir terk olup olmadığını ve ihtarın geçerli olup olmadığını inceler.

Bu dava, teknik olarak bir çekişmeli boşanma davasıdır. Davalı eşin boşanmayı kabul etmesi, terk sebebinin şartlarını kendiliğinden tamamlamaz. Hâkim, boşanma ve ayrılık davalarında tarafların ikrarıyla bağlı olmadığından dava sebebini ve delilleri ayrıca değerlendirir.

Hangi davranışlar hukuken terk sayılır?

Hukuken terk, sadece eşin valizini alıp aile konutundan çıkması değildir. Ortak hayata son verilmesi, ortak konuta dönmeme veya diğer eşin ortak konutta yaşamasının engellenmesi farklı biçimlerde terk sonucu doğurabilir.

Ortak konuttan ayrılmak terk sayılır mı?

Evet. Eşlerden birinin evlilik yükümlülüklerinden kaçınmak ve ortak hayatı sona erdirmek amacıyla ortak konuttan ayrılması terk sayılabilir. Ayrılık iradi, sürekli ve haklı bir nedene dayanmıyor olmalıdır.

Kısa süreli seyahat, iş görevi, sağlık tedavisi, askerlik, aile ziyareti veya eşlerin üzerinde anlaştığı geçici ayrı yaşam düzeni tek başına terk değildir. Mahkeme yalnızca fiziksel ayrılığa değil, ayrılma amacına ve ortak hayata dönmeme iradesine de bakar.

Eşin ortak konuta dönmemesi terk sayılır mı?

Eş, başlangıçta haklı veya tarafların anlaşmasına dayanan bir nedenle evden ayrılmış olabilir. Daha sonra ayrılık nedeninin ortadan kalkmasına rağmen ortak hayata dönmeyi reddetmesi, somut olayın koşullarına göre terk kapsamında değerlendirilebilir.

Bununla birlikte ayrılma nedeninin gerçekten ortadan kalkıp kalkmadığına bakılır. Şiddet, tehdit, ağır hakaret, güvenlik riski veya bağımsız konut bulunmaması devam ediyorsa eşin dönmemesi haklı kabul edilebilir. “Artık hiçbir sorun yok” şeklindeki tek taraflı beyan, haklı ayrılık nedeninin ortadan kalktığını tek başına göstermez.

Eşini evden kovan kişi terk etmiş sayılır mı?

Evet. TMK m.164, diğer eşi ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eşin de terk etmiş sayılacağını açıkça düzenler.

Eşini evden kovan, kapı kilidini değiştiren, eve girmesini engelleyen, eşyalarını dışarı çıkaran veya şiddet ve tehdit yoluyla evden ayrılmaya zorlayan kişi, fiziksel olarak konutta kalmış olsa bile hukuken terk eden taraf olabilir. Dolayısıyla evden ayrılan kişinin her durumda kusurlu, evde kalan kişinin ise her durumda terk edilen eş olduğu söylenemez.

Şiddet veya ağır baskı nedeniyle ayrılmanın kusur bakımından değerlendirilmesi hakkında boşanmada kusur sayılan davranışlar rehberi ayrıca incelenebilir.

Ortak konuta alınmayan eş ne yapabilir?

Ortak konuta dönmek isteyen eş eve alınmazsa, kapının kilidi değiştirilmişse veya fiilî bir engelle karşılaşırsa olay mümkün olan en kısa sürede belgelendirilmelidir. Kolluk tutanağı, apartman güvenlik kaydı, komşu anlatımları, mesajlar, noter tespiti ve anahtar teslimine ilişkin kayıtlar somut olaya göre kullanılabilir.

Eve alınmayan eş, sonradan kendisinin terk ettiği ileri sürülürse bu delilleri sunabilir. Koşulları varsa, kendisini eve almayan eşe karşı terk hükümlerine veya başka boşanma sebeplerine dayanılması da gündeme gelebilir.

Terk sayılmayan haklı ayrılık hâlleri nelerdir?

Her ayrı yaşama terk değildir. Eşin ortak konuttan ayrılmasını veya dönmemesini haklı kılan bir neden varsa TMK m.164 kapsamında hukuka aykırı terk oluşmayabilir.

Haklı ayrılık nedeni oluşturabilecek durumlara şunlar örnek verilebilir:

  • Fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik şiddet
  • Ciddi tehdit ve güvenlik tehlikesi
  • Eşin evden kovması veya ortak konuta girişi engellemesi
  • Eşin ailesinin ağır müdahalesine rağmen bağımsız konut sağlanmaması
  • Ortak konutun sağlık ve güvenlik bakımından yaşanamaz durumda olması
  • Mahkemece verilmiş uzaklaştırma veya konuta yaklaşmama kararı
  • Eşlerin geçici olarak ayrı yaşam konusunda anlaşması
  • Hastalık, zorunlu tedavi veya geçici iş görevi
  • TMK m.197 kapsamında ayrı yaşama hakkı veren ciddi nedenler

Haklı nedenin varlığı her olayda ayrı değerlendirilir. Örneğin sıradan bir tartışma ile sistematik şiddet aynı kabul edilmez. Geçici bir rahatsızlık yıllar boyunca ayrı yaşamayı her durumda haklı kılmayabileceği gibi devam eden şiddet tehlikesi karşısında eşten ortak konuta dönmesi de beklenemez.

Ayrılığın nedenini gösteren deliller arasında 6284 sayılı Kanun kapsamında verilmiş koruyucu veya önleyici tedbir kararı da bulunabilir. Ancak tedbir kararının bulunmaması, şiddetin hiç yaşanmadığını veya ayrılığın mutlaka haksız olduğunu göstermez. Şiddet gören kişinin önceliği güvenliğini sağlamaktır; dönüş ihtarı, koruma kararına aykırı biçimde uygulanamaz.

Terk sebebiyle boşanmanın şartları nelerdir?

Terk nedeniyle boşanma kararı verilebilmesi için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir:

  1. Eşlerden biri ortak hayatı sona erdirmiş veya haklı neden olmaksızın ortak konuta dönmemiş olmalıdır.
  2. Ayrılık, evlilik birliğinden doğan yükümlülükleri yerine getirmeme amacı taşımalıdır.
  3. Davacı, hukuken terk edilen eş konumunda olmalıdır.
  4. Ayrılık en az altı ay sürmüş ve dava tarihinde devam ediyor olmalıdır.
  5. İlk dört aylık süre tamamlandıktan sonra hâkim veya noter aracılığıyla dönüş ihtarı gönderilmelidir.
  6. İhtarda eşe ortak konuta dönmesi için en az iki ay verilmelidir.
  7. İhtar usulüne uygun tebliğ edilmelidir.
  8. Davalı eş haklı bir neden bulunmaksızın dönmemiş olmalıdır.

Bu koşullardan birinin eksik olması davanın reddine yol açabilir. Örneğin ihtarın dördüncü ay dolmadan gönderilmesi, dönüş adresinin belirsiz bırakılması, yol giderinin karşılanmaması, davet edilen konutun hazır olmaması veya iki aylık süre dolmadan dava açılması bu sonucu doğurabilir.

Dört aylık ve iki aylık süreler nasıl hesaplanır?

TMK m.164’teki süre sistemi, terkin başlangıcından itibaren en az dört ay ve ihtarın tebliğinden sonra en az iki ay olmak üzere iki ayrı aşamadan oluşur.

AşamaUygulanacak temel kural
Terkin başlangıcıEşin ortak hayata son verdiği veya haklı neden olmadan dönmemeye başladığı tarih belirlenir.
İlk dört ayDördüncü ay tamamlanmadan TMK m.164 anlamında dönüş ihtarı istenemez.
İhtar ve tebligatDört ay tamamlandıktan sonra hâkim veya noter aracılığıyla ihtar gönderilir.
İki aylık dönüş süresiSüre, kural olarak usulüne uygun tebliğden sonra işlemeye başlar.
Davaİhtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz; ayrılık da en az altı ay sürmüş olmalıdır.

Dört aylık süre eşin evden çıktığı günden mi başlar?

Kural olarak süre, ortak hayatın terk amacıyla fiilen sona erdiği tarihten başlar. Ancak eş başlangıçta geçici ve haklı bir nedenle ayrılmışsa başlangıç tarihi ayrıca tartışılabilir. Haklı nedenin ortadan kalktığı ve buna rağmen eşin dönmediği tarih önem kazanabilir.

Bu nedenle dilekçede yalnızca “eşim altı aydır evde değil” denilmesi yeterli olmayabilir. Ayrılığın hangi tarihte, hangi olay üzerine ve hangi amaçla başladığı somutlaştırılmalıdır.

Dört ay dolmadan ihtar gönderilebilir mi?

TMK m.164 anlamındaki dönüş ihtarı dört aylık sürenin tamamlanmasından önce gönderilemez. Erken gönderilen ihtar, sonradan dört ayın ve iki ayın dolmasıyla kendiliğinden geçerli hâle gelmez.

Eşler bu süre içinde birbirleriyle iletişim kurabilir ve ortak hayatı yeniden kurmaya çalışabilir. Kanunun yasakladığı, dört ay dolmadan hâkim veya noterden TMK m.164 anlamında ihtar istenmesidir.

İki aylık süre ihtarın gönderildiği günden mi, tebliğ edildiği günden mi başlar?

İki aylık dönüş süresinin hesabında ihtarın davalı eşe usulüne uygun biçimde tebliğ edildiği tarihe bakılır. Noterden veya mahkemeden ihtar çıkarılmış olması tek başına iki aylık süreyi başlatmayabilir.

Tebligatın usulsüz olması, yanlış adrese çıkarılması veya muhataba hiç ulaşmaması iki aylık sürenin başlayıp başlamadığını tartışmalı hâle getirir ve davanın reddine yol açabilir.

Terk davasında hak düşürücü süre var mıdır?

Zina gibi belirli bir öğrenme veya fiil tarihinden başlayan özel hak düşürücü süre terk bakımından düzenlenmemiştir. Bununla birlikte terk hâlinin dava tarihinde devam etmesi ve kanuni ihtar sürecinin tamamlanması gerekir.

Eşler ortak hayatı gerçekten yeniden kurduktan sonra yeni bir ayrılık yaşanırsa dört ve iki aylık sürelerin yeni terk tarihinden itibaren yeniden hesaplanması gerekebilir.

Ortak konuta dönüş ihtarı nasıl gönderilir?

Terk sebebiyle boşanma davası açılmadan önce eşe hâkim veya noter aracılığıyla dönüş ihtarı gönderilmesi zorunludur. Sıradan mesaj, telefon görüşmesi, aile büyükleri aracılığıyla haber gönderilmesi veya avukatın adi yazısı TMK m.164’te aranan resmî ihtarın yerini tutmaz.

Mahkeme aracılığıyla ihtar nasıl istenir?

Mahkeme yolunun seçilmesi hâlinde talep, aile hukukundan doğan çekişmesiz yargı işi olarak aile mahkemesine sunulur. Çekişmesiz yargı, taraflar arasında görülen bir dava olmaksızın mahkemenin yaptığı işlemdir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla işlem yapar.

Hâkim, ihtar aşamasında boşanma davasının esasını çözmez. Talepte bulunan kişinin haklı olup olmadığını kesin biçimde belirlemeden, kanunda belirtilen uyarıyı yapar. Davetin gerçek olup olmadığı, ortak konutun elverişliliği, dönüşün neden gerçekleşmediği ve davacının terk edilen eş olup olmadığı asıl boşanma davasında incelenir.

Terk eden eşin ortak konuta davet edilmesi, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda çekişmesiz yargı işleri arasında düzenlenmiştir.

Noter aracılığıyla ihtar gönderilebilir mi?

Evet. TMK m.164 uyarınca dönüş ihtarı noter aracılığıyla da gönderilebilir. Noter ihtarı, mahkeme ihtarının yanında kanunen kabul edilen alternatif bir yoldur.

Ancak noter ihtarının gönderilmiş olması, içeriğinin mutlaka geçerli olduğu anlamına gelmez. Noter, taraflar arasındaki uyuşmazlığın esasını çözüp davetin samimi veya konutun uygun olduğuna karar vermez. Bu konular boşanma davasında mahkeme tarafından değerlendirilir.

Dönüş ihtarında hangi bilgiler bulunmalıdır?

İhtarın içeriği, davalı eşin ne yapması gerektiğini tereddütsüz anlayabileceği kadar açık olmalıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi; davet edilen konutun adresinin gösterilmesini, dönüş süresinin açıklanmasını, ihtara uymamanın sonuçlarının belirtilmesini ve yol giderlerinin karşılanmasını ihtarın geçerlilik şartları arasında saymaktadır. Bu unsurlar ihtarda mutlaka yer almalı, diğer bilgiler de davetin fiilen uygulanabilir olduğunu göstermek için eklenmelidir. Buna göre ihtarda şu bilgiler bulunmalıdır:

  • Davet edilen eşin kimlik ve adres bilgileri
  • Ortak hayata dönülmesi istenen konutun açık adresi
  • İhtarın TMK m.164 kapsamında yapıldığı
  • Eşe dönmesi için en az iki ay süre verildiği
  • Süresi içinde dönmemesi hâlinde terk sebebiyle boşanma davası açılabileceği
  • Konutun dönüş için hazır ve erişilebilir olduğu
  • Anahtarın nereden ve nasıl temin edileceği
  • Gerekli yol ve ulaşım giderlerinin nasıl karşılandığı
  • Dönüşü fiilen güçleştiren bir engel bulunmadığı

Dönüş süresi belirli bir gün veya birkaç saatle sınırlandırılmamalıdır. Eş, kanunun tanıdığı iki aylık süreden yararlanabilmelidir.

Adresi bilinmeyen eşe ihtar yapılabilir mi?

Davalı eşin adresi makul araştırmalara rağmen belirlenemiyorsa kanundaki ve Tebligat Kanunu’ndaki şartlar çerçevesinde ilanen tebligat gündeme gelebilir. İlan, bilinen bir adres varken başvurulabilecek kolay bir yöntem değildir.

Adres araştırmasının yeterli yapılıp yapılmadığı, MERNİS adresi, yurt dışı adresi ve diğer tebligat imkânları incelenmelidir. Usulsüz biçimde ilana başvurulması ihtarın geçerliliğini etkileyebilir.

Dönüşe davet edilen konut hangi şartları taşımalıdır?

Dönüş ihtarının geçerli olabilmesi için davet edilen konutun yalnızca kâğıt üzerinde bir adres olarak gösterilmesi yeterli değildir. Konutun ortak hayatın sürdürülmesine elverişli, ulaşılabilir ve davet tarihinde kullanıma hazır olması gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bir kararında, davet edilen konut eşlerce birlikte seçilmediği, hâkim tarafından da belirlenmediği ve eşlerin bağımsız bir konutu bulunmadığı için ihtarı geçersiz saymıştır (E. 2014/13339, K. 2015/5431, 24.03.2015). Aynı Daire başka bir kararında, eş oturmaya elverişli ve bağımsız bir konuta davet edilmediği için ihtarı geçersiz saymış ve boşanma hükmünü bozmuştur (E. 2015/4026, K. 2015/18167, 12.10.2015).

Konutun bağımsız olması zorunlu mudur?

Eşlerin aileleriyle birlikte yaşama konusunda anlaşmaları mümkündür. Ancak taraflar arasında eşin ailesinin müdahalesinden kaynaklanan uyuşmazlık bulunuyorsa, davet edilen eşin aynı aile ortamına dönmeye zorlanması ihtarın samimiyetini ve uygulanabilirliğini tartışmalı hâle getirebilir.

Bağımsız konut sağlanıp sağlanmadığı; evin fiziksel durumu, tarafların önceki yaşam biçimi, aile müdahalesi, ekonomik imkânlar ve güvenlik koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Her aile büyüğüyle aynı binada oturmak otomatik olarak geçersizlik sebebi değildir; fakat ortak hayata dönmeyi gerçekçi biçimde engelleyen koşullar göz ardı edilemez.

Ortak konut tek taraflı seçilebilir mi?

TMK m.186 uyarınca eşler oturacakları konutu birlikte seçer. Bu nedenle daha önce hiç birlikte yaşanmamış bir konutun tek taraflı olarak kiralanıp diğer eşin oraya çağrılması her olayda geçerli kabul edilmeyebilir.

Önceki ortak konutun sona ermiş olması, satılması, kira ilişkisinin bitmesi veya güvenli olmaması hâlinde yeni konut gerekebilir. Bu durumda konutun neden değiştirildiği, diğer eşin görüşünün alınıp alınmadığı ve yeni yerin ortak yaşam için makul olup olmadığı değerlendirilir.

Evin anahtarı nasıl teslim edilmelidir?

Davet edilen eşin konuta fiilen girebilmesi sağlanmalıdır. Anahtarın hiç verilmemesi, nereden alınacağının belirsiz bırakılması veya anahtarın aralarında ciddi husumet bulunan üçüncü bir kişide tutulması dönüşü güçleştirebilir.

İhtarda anahtarın teslim yöntemi açıkça gösterilmeli; davet eden eş de dönüşü kabul etmeye hazır olmalıdır. Kapı kilidi değiştirilmişse veya eş geldiğinde eve alınmazsa, haklı bir sebep olmadan dönüşü engelleyen davet eden eş TMK m.164 uyarınca terk etmiş sayılır.

Yol gideri gönderilmesi gerekir mi?

Kanun metni yol giderini ayrıca saymaz. Ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yol giderlerinin karşılanmış olmasını ihtarın geçerlilik şartları arasında saymaktadır. Bu nedenle dönüş ihtarıyla birlikte davet edilen eşin ortak konuta gelmesi için gereken yol giderinin karşılanması gerekir; yol gideri karşılanmamışsa ihtar geçersiz sayılabilir.

Gönderilen yol giderinin miktarını, ödeme yöntemini ve eşin paraya ulaştığı tarihi gösteren belgeler saklanmalıdır.

Davet eden eşin dönüşü gerçekten isteyip istemediği nasıl anlaşılır?

TMK m.164 metni davetin samimi olmasını ayrıca saymaz. Buna karşılık Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ihtarın boşanmayı değil evlilik birliğini sürdürmeyi amaçlayan samimi bir arzunun ürünü olmasını aramaktadır. İhtarın geçerli olup olmadığı asıl boşanma davasında incelenir ve davet eden eşin ihtar öncesi ve sonrasındaki davranışları bu incelemede delil olarak ileri sürülebilir.

Bu tartışmada somut olaya göre şu olgular ileri sürülebilir:

  • İhtar öncesi ve sonrasındaki mesajların içeriği
  • Davacının aynı zamanda “seni eve almayacağım” gibi beyanlarda bulunması
  • Konutta başka biriyle yaşamaya başlanması
  • Anahtarın verilmemesi veya kilidin değiştirilmesi
  • Devam eden şiddet ve tehditler
  • Aynı dönemde açılmış başka boşanma davaları
  • Davet edilen konutun gerçekte hazır olmaması
  • Davacının davalı geldiğinde konuta girişini engellemesi
  • Davetin yalnızca usul şartı oluşturmak amacıyla yapıldığını gösteren diğer davranışlar

İhtarı alan eş ne yapabilir?

İhtarı alan eş, belgeyi görmezden gelmemeli; tebliğ tarihini, belirtilen adresi, dönüş şartlarını ve ayrılığın nedenini birlikte değerlendirmelidir.

Davalı eş somut duruma göre şu adımları atabilir:

  • İki aylık süre içinde samimi biçimde ortak konuta dönebilir.
  • Dönüşünü engelleyen koşulların kaldırılmasını isteyebilir.
  • Anahtar, yol gideri veya açık adres eksikliğini yazılı olarak bildirebilir.
  • Şiddet, tehdit veya koruma kararı gibi haklı dönmeme nedenlerini belgeleyebilir.
  • Konuta dönmek üzere yaptığı girişimi noter, kolluk, mesaj veya tanıkla kayıt altına alabilir.
  • İhtarın erken, belirsiz veya uygulanamaz olduğunu asıl davada savunabilir.

İhtara cevap verilmemesi, boşanma kararının kendiliğinden verileceği anlamına gelmez. Bununla birlikte haklı dönmeme nedenleri ve dönüş girişimleri zamanında belgelenmezse sonradan ispat güçlüğü doğabilir.

Eşin eve dönmesi terk süresini keser mi?

Eşin samimi biçimde dönmesi ve ortak hayatın fiilen yeniden kurulması, terk hâlini sona erdirebilir. Kısa süreli, görünüşte veya yalnızca dava açılmasını engelleme amacı taşıyan ziyaretler ise her zaman gerçek dönüş kabul edilmez.

Mahkeme dönüşün gerçek olup olmadığını belirlerken şu olgulara bakabilir:

  • Eşin konutta ne kadar kaldığı
  • Eşyalarını getirip getirmediği
  • Ortak yaşam iradesi gösterip göstermediği
  • Dönüşün taraflarca kabul edilip edilmediği
  • Dönüşten hemen sonra neden yeniden ayrıldığı
  • Tarafların mesajları ve davranışları

Eş gerçekten dönmek istediği hâlde davet eden tarafından eve alınmazsa, TMK m.164 uyarınca haklı bir sebep olmadan dönüşü engelleyen davet eden eş terk etmiş sayılır. Bu nedenle hem dönüş girişimi hem de engelleme delillendirilmelidir.

Terk sebebiyle boşanmada ispat yükü kimdedir?

Genel ispat kuralı uyarınca taraflardan her biri, kendi lehine hukuki sonuç bağladığı vakıaları ispatlamalıdır. Davacı; geçerli bir evliliğin bulunduğunu, ortak hayatın sona erdiğini, ayrılık süresini, usulüne uygun ihtarı, tebligatı ve davalının dönmediğini ortaya koymalıdır.

Davalı ise ayrılmanın veya dönmemenin haklı sebebe dayandığını, konutun uygun olmadığını, davetin samimi bulunmadığını, dönüşün engellendiğini veya usul şartlarının oluşmadığını gösteren delillere dayanabilir.

Mahkeme, yalnızca tarafların “terk etti” veya “beni kovdu” şeklindeki nitelendirmeleriyle bağlı değildir. Somut olayların nasıl gerçekleştiğini ve hukuken hangi tarafın terk eden konumunda olduğunu belirler.

Terk davasında hangi deliller kullanılabilir?

Eşinin evi terk ettiğini ileri süren eş de buna karşı savunma yapan eş de şu delillerden yararlanabilir:

  • Mahkeme veya noter ihtarı
  • Tebligat mazbatası ve tebligat kayıtları
  • Nüfus ve adres kayıtları
  • Kira sözleşmesi ve tapu kayıtları
  • Anahtar teslim tutanakları
  • Yol gideri ödeme belgeleri
  • Banka dekontları
  • Kolluk tutanakları
  • 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir dosyaları
  • Hastane kayıtları ve sağlık raporları
  • Mesajlar, e-postalar ve sosyal medya yazışmaları
  • Apartman veya site giriş kayıtları
  • Hukuka uygun kamera kayıtları
  • Tanık anlatımları
  • Önceki boşanma, ceza veya aile mahkemesi dosyaları
  • Konutun durumunu gösteren fotoğraf ve belgeler

Delilin yalnızca varlığı değil, hangi vakıayı ispatladığı da açıklanmalıdır. Örneğin kira sözleşmesi evin kiralandığını gösterebilir; fakat evin döşenmiş, güvenli ve dönüşe hazır olduğunu tek başına ispatlamayabilir.

WhatsApp mesajları ve dijital kayıtlar delil olabilir mi?

Hukuka uygun elde edilmiş mesajlar, ayrılık nedenini, dönüş iradesini, anahtar teslimini, tehditleri veya davetin samimiyetsizliğini gösterebilir. Mesajların yalnızca seçilmiş birkaç ekran görüntüsü yerine tarih, kişi ve konuşma bütünlüğünü gösterecek şekilde sunulması daha sağlıklı olur.

Eşin şifresini kırmak, hesabına gizlice girmek, casus yazılım kullanmak veya hukuka aykırı biçimde özel verilerini ele geçirmek delil yasağına ve başka hukuki sorumluluklara yol açabilir. HMK m.189 uyarınca hukuka aykırı elde edilen deliller mahkeme tarafından dikkate alınamaz.

Tanıklar terk davasında neyi anlatmalıdır?

Tanıkların doğrudan gördüğü veya duyduğu olayları anlatması gerekir. Tanığın “eşini terk etmiş” gibi hukuki bir değerlendirme yapması yerine şu tür somut olayları anlatması beklenir:

  • Eşin hangi tarihte ve hangi olay üzerine evden ayrıldığı
  • Evden kovulup kovulmadığı
  • Eşyalarını alıp almadığı
  • Tarafların sonradan bir araya gelip gelmediği
  • Davet edilen konutun hazır olup olmadığı
  • Dönüş girişiminin engellenip engellenmediği
  • Şiddet, tehdit veya aile müdahalesi bulunup bulunmadığı
  • Tarafların ortak hayatı sürdürme iradeleri

Tarafların annesi, babası veya kardeşi tanık olabilir. Akrabalık tanıklığa engel değildir. Bununla birlikte mahkeme, tanığın olayları doğrudan bilip bilmediğini, anlatımın diğer delillerle uyumunu ve güvenilirliğini değerlendirir.

Terk sebebiyle boşanma dilekçesinde neler bulunmalıdır?

Dava dilekçesinde genel ifadeler yerine olayların tarih sırası ve her iddianın hangi delille ispatlanacağı açıklanmalıdır. Dilekçede özellikle şu hususlara yer verilmesi gerekir:

  • Tarafların kimlik ve adres bilgileri
  • Evlilik tarihi ve müşterek çocuklara ilişkin bilgiler
  • Son ortak konut
  • Terkin başlangıç tarihi ve nedeni
  • Davacının neden terk edilen eş olduğu
  • Ayrılığın kesintisiz devam ettiği
  • İhtarın hangi tarihte ve hangi makam aracılığıyla gönderildiği
  • İhtarın tebliğ tarihi
  • Ortak konutun açık adresi ve dönüş için hazır oluşu
  • Anahtar ve yol giderine ilişkin işlemler
  • Davalının dönmediği ve varsa dönmeme gerekçesi
  • Boşanma, velayet, nafaka ve tazminat talepleri
  • Geçici tedbir talepleri
  • Her vakıanın hangi delille ispatlanacağı
  • Hukuki sebepler ve açık sonuç talepleri

Dava dilekçesindeki eksik vakıaların sonradan ileri sürülmesi usul kuralları nedeniyle mümkün olmayabilir. Genel dava açma süreci hakkında boşanma davası nasıl açılır rehberinden yararlanılabilir.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Terk sebebiyle boşanma davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür. Aile mahkemelerinin görev alanı 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’da düzenlenmiştir.

TMK m.168 uyarınca boşanma davasında şu iki yer mahkemesi yetkilidir:

  • Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi
  • Eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi

Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir; geçici olarak bulunulan yer bu anlamda yerleşim yeri sayılmaz. Bursa’daki adli birimlere ilişkin bilgiler için Bursa adliyeleri rehberi incelenebilir.

İhtarın istendiği mahkemenin veya noterin bulunduğu yer, boşanma davasının açılacağı yeri belirlemez. Dava yine TMK m.168’de sayılan yerlerden birinde açılır.

Yargılama süreci nasıl ilerler?

Dava, dilekçenin görevli ve yetkili aile mahkemesine sunulması ve gerekli harç ile gider avansının yatırılmasıyla açılır. Ardından dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir ve dilekçeler aşaması tamamlanır.

Yargılama genel olarak şu aşamalardan oluşur:

  1. Dava dilekçesinin sunulması
  2. Dilekçenin davalıya tebliği
  3. Cevap ve varsa karşı dava
  4. Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri
  5. Ön inceleme duruşması
  6. Uyuşmazlık konularının belirlenmesi
  7. Delillerin toplanması ve tanıkların dinlenmesi
  8. Gerekirse sosyal ve ekonomik durum araştırması
  9. Çocuk varsa sosyal inceleme ve uzman değerlendirmesi
  10. Sözlü yargılama
  11. Gerekçeli karar
  12. İstinaf, gerekiyorsa temyiz ve kesinleşme

Yargılama süresi; tebligat, taraf sayısı, yurt dışı işlemleri, deliller, tanıklar, bilirkişi veya sosyal inceleme ihtiyacı ve mahkemenin iş yoğunluğuna göre değişir. “Terk davası altı ayda biter” şeklinde sabit bir süre vermek mümkün değildir.

UYAP imkânları ve dosya işlemleri hakkında Adalet Bakanlığı UYAP Vatandaş Portalı üzerinden bilgi alınabilir.

Dava devam ederken hangi geçici tedbirler istenebilir?

TMK m.169 uyarınca boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen, yani taraflardan bir talep beklemeden alır.

Taraflar da somut olaya göre şu konularda geçici önlem isteyebilir:

  • Müşterek çocuğun geçici velayeti
  • Çocuk ve eş için tedbir nafakası
  • Ortak konutun geçici olarak bir eşe tahsisi
  • Çocukla geçici kişisel ilişki düzeni
  • Malvarlığı değerlerinin korunmasına yönelik tedbirler
  • Şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki önlemler

Terk sebebiyle boşanmada nafaka istenebilir mi?

Evet. Şartları varsa dava süresince tedbir nafakası, boşanmadan sonra yoksulluk nafakası ve çocuk için iştirak nafakası istenebilir.

Terk eden eş de şartları varsa nafaka isteyebilir. Yoksulluk nafakası isteyen eşin kusuru diğer eşten daha ağır olmamalıdır; bu nedenle mahkeme hangi eşin hukuken terk eden olduğunu ve kusur derecesini belirler. Nafaka türleri arasındaki farklar nafaka rehberinde ele alınmaktadır.

Maddi ve manevi tazminat talep edilebilir mi?

Terk sebebiyle boşanma davasında TMK m.174 şartları varsa maddi ve manevi tazminat talep edilebilir. Terk davranışı olayın biçimine göre diğer eşin kişilik hakkına saldırı oluşturabilir; ancak her terk olayı kendiliğinden manevi tazminat doğurmaz. Tazminatın şartları boşanmada maddi ve manevi tazminat rehberinde bulunmaktadır.

Terk velayeti nasıl etkiler?

Terk, velayetin otomatik olarak diğer eşe verilmesini sağlamaz. Mahkeme, eşlerin birbirlerine yönelik kusurundan bağımsız olarak çocuğun üstün yararını esas alır. Velayette esas alınan ölçütler velayet davası rehberinde açıklanmaktadır.

Bununla birlikte eşin çocuğu da bırakıp uzun süre ilgilenmemesi, bakım sorumluluğunu yerine getirmemesi veya çocuğun düzenini bozması velayet değerlendirmesinde dikkate alınabilir. Güvenlik nedeniyle çocukla birlikte evden ayrılan ebeveyn bakımından da ölçüt yine çocuğun üstün yararıdır.

Terk mal paylaşımını etkiler mi?

Terk nedeniyle boşanma kararı verilmesi, eşlerin edinilmiş mallarının doğrudan kusur oranına göre paylaştırılacağı anlamına gelmez. Mal rejiminin tasfiyesi, kural olarak TMK’nın mal rejimi hükümlerine göre ayrı değerlendirilir.

Mal paylaşımında malların edinilme tarihine, kişisel mal veya edinilmiş mal niteliğine, katkılara ve borçlara bakılır. Terk eden eşin kusurlu bulunması, katılma alacağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ortak konut eşlerden birinin adına kayıtlıysa aile konutu şerhi ve konutun diğer eşin rızası olmadan devredilmesi ayrı bir uyuşmazlık konusu olabilir. Bu konularda boşanmada mal paylaşımı ve aile konutu şerhi rehberleri tamamlayıcıdır.

Terk ile evlilik birliğinin temelinden sarsılması arasındaki fark nedir?

Terk, TMK m.164’te düzenlenen özel bir boşanma sebebidir. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması ise TMK m.166’da düzenlenen genel boşanma sebebidir.

Terk sebebiyle boşanmaEvlilik birliğinin temelinden sarsılması
Özel boşanma sebebidir.Genel boşanma sebebidir.
Dört ay, ihtar ve iki ay şartları aranır.Terk ihtarı zorunlu değildir.
Usulüne uygun ihtar davanın zorunlu unsurudur.Evliliği çekilmez hâle getiren olaylar ispatlanır.
Şartlar oluştuğunda ayrıca çekilmezlik araştırılmaz.Ortak hayatın sürdürülmesinin beklenemeyeceği gösterilmelidir.
Davayı hukuken terk edilen eş açabilir.Davacı, ileri sürdüğü genel boşanma vakıalarına dayanır.

Terk şartları oluşmamışsa eşin evden ayrılması başka olaylarla birlikte TMK m.166 kapsamında ileri sürülebilir. Ancak evden ayrılmak kendiliğinden kusur veya boşanma sebebi sayılmaz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2024/2010 E., 2025/366 K., 16.01.2025 tarihli kararında, terke dayalı dava bulunmadığı ve kadının başka kusuru ispatlanamadığı hâlde yalnızca aile konutundan ayrılma gerekçesiyle kadına kusur yüklenerek boşanma kararı verilmesi doğru bulunmamış ve hüküm bozulmuştur. Kararın kapsamı, terke dayalı dava yoksa terk kusuru yüklenemeyeceğine ilişkin incelemede görülebilir.

Genel boşanma sebebinin şartları hakkında evlilik birliğinin temelinden sarsılması rehberi incelenebilir.

Terk ve genel boşanma sebeplerine birlikte dayanılabilir mi?

Somut olay elveriyorsa dava dilekçesinde birden fazla hukuki sebebe terditli veya birlikte dayanılması mümkün olabilir. Örneğin öncelikle TMK m.164 kapsamındaki terk, koşullarının oluşmadığı kanaatine varılması hâlinde ise usulüne uygun ileri sürülen başka olaylar üzerinden TMK m.166 değerlendirilebilir.

Bunun için yalnızca kanun maddelerinin yazılması yeterli değildir. Her dava sebebine dayanak olan vakıaların, tarihlerin ve delillerin dilekçede açıklanması gerekir. Hâkim hukuki nitelendirmeyi kendisi yapar; fakat tarafların ileri sürmediği vakıaları kendiliğinden oluşturamaz.

Daha önce açılan boşanma davası ihtarı etkiler mi?

Devam eden veya kısa süre önce sonuçlanmış boşanma davaları, dönüş çağrısının gerçek olup olmadığı tartışılırken delil olarak ileri sürülebilir. Bir eşin aynı anda hem boşanmak istediğini ileri sürmesi hem de ortak hayatı gerçekten sürdürmek istediğini söylemesi arasında çelişki bulunabilir.

Ancak önceki davanın varlığı her durumda sonsuza kadar ihtar gönderilmesini engellemez. Davanın sona erme biçimi, tarafların sonraki davranışları, barışma girişimleri ve yeni bir ortak hayat iradesinin oluşup oluşmadığı değerlendirilir.

Önceki boşanma davasından feragat edilmişse, feragat tarihine kadar gerçekleşen olayların yeni davada kullanılmasına ilişkin kesin hüküm ve affetme sorunları ortaya çıkabilir.

Terk davasından önce arabuluculuk zorunlu mudur?

Hayır. Boşanma davası açılmadan önce zorunlu arabuluculuk başvurusu yapılması gerekmez. Evlilik, tarafların özel anlaşmasıyla veya arabuluculuk belgesiyle sona ermez; boşanma için mahkeme kararı gerekir.

Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler nafaka, tazminat, çocukların durumu ve diğer sonuçlar üzerinde uzlaşırsa dava, TMK m.166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanabilir.

Şiddet veya şiddet tehlikesi içeren uyuşmazlıklarda uzlaşma baskısı kurulması doğru değildir. Koruyucu tedbirler ve güvenlik, boşanma müzakerelerinden bağımsız biçimde ele alınmalıdır.

Terk davasının masrafları nasıl belirlenir?

Terk sebebiyle boşanma davası açılırken maktu başvuru ve karar harcı ile gider avansı yatırılır. Tebligat, tanık, posta, müzekkere, sosyal inceleme, bilirkişi ve gerektiğinde tercüme giderleri dosyanın kapsamına göre değişebilir.

Harç ve gider miktarları her yıl güncellendiğinden sabit bir tutar verilmesi doğru değildir. Dava tarihindeki Harçlar Kanunu tarifesi ve gider avansı tarifesi kontrol edilmelidir.

Ekonomik durumu yargılama giderlerini karşılamaya uygun olmayan kişi, şartları varsa adli yardım talep edebilir. Mahkeme; gelir, malvarlığı, giderler ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olup olmadığını değerlendirir.

İstinaf, temyiz ve kesinleşme süreci nasıldır?

Aile mahkemesinin kararına karşı, kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna, yani bölge adliye mahkemesine başvurulabilir (HMK m.345). Bölge adliye mahkemesi kararına karşı kanunda temyiz yolu, yani Yargıtay incelemesi açıksa yine tebliğden itibaren iki haftalık süre uygulanır (HMK m.361).

Boşanma hükmü kesinleşmeden evlilik sona ermez. Taraflar yalnızca nafaka, tazminat veya velayet yönünden başvuru yapsa bile kararın hangi bölümlerinin kesinleştiği ayrıca kontrol edilmelidir.

Dava süresince hükmedilen tedbir nafakası gibi geçici kararlar, boşanma hükmünün kesinleşmesini beklemeden uygulanabilir. Buna karşılık HMK m.367 uyarınca kişiler hukuku ve aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez.

Feragat, davayı geri alma ve kabul nasıl sonuç doğurur?

Davacı, hüküm kesinleşinceye kadar boşanma davasından feragat edebilir. Feragat HMK m.309 uyarınca karşı tarafın rızasına bağlı değildir ve HMK m.311 uyarınca kesin hüküm gibi sonuç doğurur. Bu nedenle feragatten önceki aynı olaylara dayanılarak açılan yeni dava sonuç vermeyebilir.

Davanın geri alınması ise hüküm kesinleşinceye kadar ve ancak davalının açık rızasıyla mümkündür (HMK m.123). Geri alınan dava açılmamış sayılır ve sonradan yeniden açılabilir.

Davalının davayı kabul etmesi, hâkimin boşanma sebebini inceleme yetkisini ortadan kaldırmaz. TMK m.184 uyarınca tarafların boşanma davasının dayandığı olaylar hakkındaki ikrarı da hâkimi bağlamaz. Şartları varsa tarafların anlaşması TMK m.166/3 kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.

Taraflar nafaka ve tazminat gibi boşanmanın yan sonuçlarında anlaşabilir; fakat yalnız aralarındaki anlaşmayla evliliği sona erdiremez.

Terk sebebiyle boşanmaya ilişkin Yargıtay kararları

“…İhtarın geçerlilik şartlarına haiz olması için; davet edilen konutun adresinin gösterilmesi, dönüş süresinin açıklanması, ihtara uymamanın sonuçlarının belirtilmesi, yol giderlerinin karşılanmış olması ve bu kararın karşı tarafa tebliğ edilmiş olması zorunludur. Diğer yandan ihtar kararının boşanmayı değil de evlilik birliğini sürdürmeyi amaçlayan samimi bir arzunun ürünü olması gerekmektedir.…”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/4147, K. 2024/1593, T. 07.03.2024

“…Somut olayda da terk edilen, davacı-karşı davalı erkek değil davalı-karşı davacı kadındır. Çünkü davalı-karşı davacı kadın ortak konuttan davacı-karşı davalı erkek tarafından gönderilmiş akabinde de kadının ailesine davalı-karşı davacı kadını istemediği beyan edilmiştir. Davacı-karşı davalı erkeğin terk nedeniyle boşanma davası açma hakkıbulunmamaktadır.…”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2019/5550, K. 2019/9240, T. 25.09.2019

Sıkça Sorulan Sorular

Hayır, Türk Medeni Kanunu’nun 164. maddesi davet edilen konutun eşlerden birine ait olmasını aramaz ve kiralık bir konut da gösterilebilir. Önemli olan, konutun ortak hayat için elverişli, kullanıma hazır ve fiilen erişilebilir olmasıdır.

Çocukları görmek için yapılan ziyaretler, tek başına eşler arasındaki ortak hayatın yeniden kurulduğunu göstermez. Türk Medeni Kanunu’nun 164. maddesi terkin devam etmesini aradığından, eşlerin yeniden birlikte yaşamaya başlayıp başlamadığına bakılır.

Hayır, Türk Medeni Kanunu terk davası için polis tutanağı aramaz. Terk, ihtar, tebligat ve dönmeme başka delillerle de ispatlanabilir. Evden kovulma veya dönüşün engellenmesi gibi olaylarda ise kolluk tutanağı güçlü bir delil olabilir.

Hayır, dava avukatsız açılabilir ve takip edilebilir. Ancak Türk Medeni Kanunu’nun 164. maddesindeki dört aylık sürenin hesabı, ihtar metni ve tebligat gibi şartlardan birindeki hata davanın reddine yol açabilir.

Ret sebebine göre değişir. İhtarın erken gönderilmesi veya tebligatın usulsüz olması gibi nedenlerle verilen retten sonra terk devam ediyorsa Türk Medeni Kanunu’nun 164. maddesine göre yeni bir ihtar ve dava süreci başlatılabilir. Davadan feragat edilmişse feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurduğundan aynı olaylara dayanılarak açılan yeni dava sonuç vermeyebilir.

Hayır, boşanma hükmü kesinleşmeden evlilik sona ermez ve yeni evlilik yapılamaz. Kadın bakımından ayrıca Türk Medeni Kanunu’ndaki bekleme süresi uygulanır; bu süre şartları varsa mahkeme kararıyla kaldırılabilir.

Avukat Görüşü

Terk sebebiyle boşanma dosyası hazırlanırken ayrılığın başladığı gün, dördüncü ayın dolduğu gün, ihtarın istendiği ve tebliğ edildiği gün ile iki aylık sürenin bittiği gün ayrı ayrı belgelenmelidir. Bu tarihlerden biri belgelenemezse davanın şartlarının oluştuğu ispatlanamayabilir.

İhtar istenmeden önce davet edilecek konutun gerçekten hazır olduğu, anahtarın nasıl teslim edileceği ve yol giderinin nasıl karşılanacağı somut olarak belirlenmelidir. Devam eden bir boşanma davası, koruma kararı veya ihtardan önceki şiddet iddiaları varsa ihtarın bunlarla çelişip çelişmediği ihtar gönderilmeden önce değerlendirilmelidir.

İhtarı alan eş ise haklı dönmeme nedenlerini, dönüş girişimlerini ve anahtar, adres veya yol gideri eksikliklerini iki aylık süre içinde yazılı olarak bildirip belgelendirmelidir.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Yazıda anılan kanun hükümleri 14.10.2026 tarihli hâliyle anlatılmıştır; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.

Yukarı Çık