Beyaz Kod Savcılık Soruşturmasının Aşamaları

Beyaz Kod savcılık soruşturması, sağlık çalışanına yönelik olayın adli mercilere bildirilmesiyle başlayan; beyanların alınması, delillerin toplanması, suçun hukuki niteliğinin belirlenmesi ve savcılık kararının verilmesiyle ilerleyen ceza muhakemesi sürecidir. Beyaz Kod kaydı tek başına suçun işlendiğini veya şüphelinin cezalandırılacağını göstermez. Bununla birlikte olayın zamanında kaydedilmesini, delillerin korunmasını ve savcılığın durumdan haberdar edilmesini sağlayan önemli bir kurumsal mekanizmadır.

Soruşturmanın nasıl ilerleyeceği olayın niteliğine göre değişir. Fiziksel saldırı, tehdit, hakaret, görevi yaptırmamak için direnme, mala zarar verme veya cinsel dokunulmazlığa karşı bir davranış aynı usule ve aynı takip şartlarına tabi değildir. Cumhuriyet savcısı Beyaz Kod kaydıyla bağlı olmadan fiilin hukuki niteliğini, görev bağlantısını, şikâyet şartını ve mevcut delilleri ayrı ayrı değerlendirir.

Bu yazı, genel Sağlık Çalışanları İçin Beyaz Kod Rehberi içeriğinden farklı olarak, bildirimin ardından Cumhuriyet Başsavcılığında yürütülen soruşturmanın aşamalarına odaklanmaktadır.

Beyaz Kod Kaydı Savcılık Soruşturmasını Kendiliğinden Başlatır mı?

Beyaz Kod bildirimi, olayın adli mercilere aktarılmasını sağlayabilir; ancak Beyaz Kod sistemiyle savcılık soruşturması hukuken aynı süreç değildir. Beyaz Kod, öncelikle sağlık kurumunun güvenlik ve olay bildirim mekanizmasıdır. Ceza soruşturması ise Cumhuriyet savcısının bir suç işlendiği izlenimini veren durumu öğrenmesiyle başlar.

Sağlık çalışanı 113 Beyaz Kod hattı, Sağlık Bakanlığı Beyaz Kod sistemi, kurum içi bildirim kanalı, kolluk veya Cumhuriyet Başsavcılığı üzerinden olayı bildirebilir. Sağlık kuruluşu yönetimi de olay tutanağı, ihbar yazısı ve mevcut belgeleri adli mercilere iletebilir. Bildirimin kolluğa veya başsavcılığa ulaşması üzerine olay için bir soruşturma numarası oluşturulabilir.

Bununla birlikte yalnızca sisteme kayıt girilmiş olması, her durumda savcılık dosyasının eksiksiz biçimde açıldığı ve bütün delillerin toplandığı anlamına gelmez. Sağlık çalışanının;

• Soruşturma numarasını öğrenmesi,
• Beyanının dosyaya girip girmediğini kontrol etmesi,
• Kamera kayıtlarının istendiğinden emin olması,
• Tanık ve belge bilgilerini yazılı olarak sunması,
• Tebligata elverişli adresini bildirmesi,

uygulamada önem taşır.

Fiilin suç oluşturmadığı açıkça anlaşılırsa veya ihbar soyut ve doğrulanamaz nitelikte kalırsa süreç farklı sonuçlanabilir. Buna karşılık savcının suç şüphesini öğrenmesi için mutlaka sağlık çalışanının ayrıca “şikâyetçiyim” demesi gerekmez. Resen takip edilen suçlarda ihbar üzerine soruşturma yürütülebilir.

Beyaz Kod ile Suç Duyurusu Arasında Ne Fark Vardır?

Beyaz Kod kurumsal bildirim ve güvenlik mekanizması, suç duyurusu ise adli makamlara yöneltilen suç bildirimidir. Aynı olayda iki işlem birlikte yapılabilir; fakat biri diğerinin bütün işlevlerini otomatik olarak karşılamaz.

Beyaz Kod kapsamında kurum içinde güvenlik görevlileri olay yerine yönlendirilebilir, tutanak tutulabilir, kamera kayıtlarının korunması sağlanabilir ve çalışan hakları birimi bilgilendirilebilir. Suç duyurusunda ise olayın kim tarafından, nerede, ne zaman ve nasıl gerçekleştirildiği; hangi delillerin bulunduğu ve hangi araştırmaların yapılmasının istendiği adli makamlara açıklanır.

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 158. maddesi uyarınca suç bildirimi Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir. Yetkisiz bir yerde başvuru yapılması, başvurunun bütünüyle hükümsüz kalacağı anlamına gelmez; ilgili mercie gönderilmesi gerekir. Buna rağmen özellikle kamera kayıtlarının kısa sürede silinebildiği olaylarda yetkili başsavcılık ve sağlık kurumu nezdindeki taleplerin geciktirilmemesi daha güvenli olur.

Bursa’da doğrudan başvuru yapılacak adli birimler hakkında pratik bilgi için Bursa adliyeleri rehberi incelenebilir.

Beyaz Kod Savcılık Soruşturmasının Temel Aşamaları Nelerdir?

Soruşturma her dosyada aynı sırayla ilerlemese de genel akış şu şekildedir:

Bu aşamalar kesin ve birbirinden kopuk değildir. Savcı ilk ifadeleri aldıktan sonra yeni bir kamera kaydı isteyebilir; adli rapor geldikten sonra şüpheliyi yeniden çağırabilir veya başlangıçtaki suç vasfını değiştirebilir.

İlk Aşamada Sağlık Kurumunda Hangi İşlemler Yapılır?

İlk amaç sağlık çalışanının ve çevredeki kişilerin güvenliğini sağlamaktır. Ceza soruşturmasının gelecekteki başarısı önemli olsa da devam eden saldırının sona erdirilmesi ve gerekli tıbbi müdahalenin yapılması önceliklidir.

Olayın ardından mümkünse şu işlemler gerçekleştirilmelidir:

• Kurumun Beyaz Kod sistemi etkinleştirilmelidir.
• Güvenlik birimi ve gerekli hâllerde genel kolluk haberdar edilmelidir.
• Olay yeri değiştirilmeden önce mevcut görüntüler ve fiziksel izler tespit edilmelidir.
• Olayı gören çalışanların ve üçüncü kişilerin kimlikleri belirlenmelidir.
• Saldırıda kullanılan eşya veya zarar gören malzeme korunmalıdır.
• Fiziksel ya da ruhsal etkilenme bulunuyorsa muayene ve tedavi sağlanmalıdır.
• Olay tutanağı mümkün olan en kısa sürede düzenlenmelidir.
• Kamera görüntülerinin silinmemesi için yazılı muhafaza talebi oluşturulmalıdır.

Tutanakta genel ifadeler yerine somut ayrıntılar yer almalıdır. “Hasta yakını sorun çıkardı” şeklindeki bir cümle çoğu zaman yetersizdir. Kullanılan sözler mümkün olduğu ölçüde aynen, fiziksel hareketler açıkça, olayın başlangıcı ve sona erme biçimi kronolojik olarak yazılmalıdır. Sağlık çalışanının hangi görevi yerine getirdiği ve saldırının bu görevle bağlantısı ayrıca belirtilmelidir.

Tutanak bir mahkeme kararı değildir. Tutanakta fail olduğu ileri sürülen kişi hakkında kesin suçlayıcı hükümler kurmak yerine gözlemlenen davranışların yazılması daha sağlıklıdır. Belgeyi imzalayan kişiler okumadıkları veya görmedikleri hususları doğrulamamalıdır.

Savcılık Dosyası Nerede ve Nasıl Açılır?

Kural olarak soruşturma, suçun işlendiği yer Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülür. Hastane veya sağlık kuruluşu hangi adli yargı çevresindeyse olay çoğunlukla o yerdeki başsavcılığa gönderilir. Failin ya da sağlık çalışanının başka yerde ikamet etmesi tek başına yetkili yeri değiştirmez.

Savcılık dosyası şu yollardan biriyle açılabilir:

• Sağlık kurumu yönetiminin ihbar yazısı,
• Kolluğun olay tutanağı ve fezlekesi,
• Sağlık çalışanının şikâyet dilekçesi,
• 113 Beyaz Kod sürecinden aktarılan belgeler,
• Hastanenin adli vaka bildirimi,
• Üçüncü kişinin ihbarı,
• Savcılığın başka bir yolla olayı öğrenmesi.

Başvurunun özel bir dilekçe başlığı taşıması zorunlu değildir. Olayı ve suç şüphesini anlaşılır biçimde açıklayan bildirim yeterli olabilir. Bununla birlikte etkili bir başvuruda olay tarihi ve saati, yer, failin bilinen kimlik bilgileri, kullanılan söz ve hareketler, görev bağlantısı, tanıklar, kamera noktaları, sağlık belgeleri ve talep edilen araştırmalar açıkça gösterilmelidir.

Savcılık soruşturması açılması için harç ödenmez. Başvuru doğrudan yapılabileceği gibi vekil aracılığıyla da takip edilebilir.

Sağlık Çalışanının İfadesi Nasıl Alınır?

Sağlık çalışanının beyanı, olayın öğrenilmesi ve diğer delillerin hangi yönde toplanacağının belirlenmesi bakımından temel delillerden biridir. Ancak bir kişinin beyanının alınması, o beyanın tek başına kesin ispat kabul edildiği anlamına gelmez.

3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 12. maddesi, sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele görevleri sebebiyle kasten işlenen suçların soruşturulmasında müşteki, mağdur veya tanık sağlık personelinin ifadesinin işyerinde alınmasını öngörmektedir. Bu özel hükmün uygulanabilmesi için olayın görev bağlantısı ve kasıtlı suç kapsamında bulunması önemlidir.

İfade sırasında sağlık çalışanı;

• Olayı kronolojik biçimde anlatmalı,
• Faili nasıl tanıdığını açıklamalı,
• Söylenen sözleri mümkün olduğu kadar aynen aktarmalı,
• Fiziksel temasın biçimini ve etkisini belirtmeli,
• Olayın sağlık hizmetiyle bağlantısını göstermeli,
• Tanıkların adlarını bildirmeli,
• Kamera bulunan alanları tarif etmeli,
• Varsa tedavi, rapor ve iş göremezlik durumunu açıklamalı,
• Daha önce benzer bir olay yaşanmışsa bunun dosya bilgilerini sunmalıdır.

İfade tutanağı imzalanmadan önce mutlaka okunmalıdır. Söylenmeyen bir cümle, yanlış tarih, eksik tehdit sözü veya olayın anlamını değiştiren bir ifade varsa düzeltilmesi istenmelidir. “Tutanak zaten hazırlandı” düşüncesiyle kontrol yapılmaması, ilerleyen aşamalarda çelişki iddialarına neden olabilir.

Sağlık çalışanı, mağdur veya suçtan zarar gören sıfatıyla delillerin toplanmasını isteme, soruşturmanın sonucu hakkında bilgilendirilme ve kanunun izin verdiği ölçüde dosyadaki belgelerden örnek alma haklarına sahiptir. Gizlilik kararı veya soruşturmanın amacının tehlikeye düşmesi gibi durumlarda erişimin kapsamı değişebilir.

Mağdur Beyanı Tek Başına Yeterli midir?

Mağdur beyanı soruşturmanın başlamasına yeterli olabilir; fakat mahkûmiyet için her dosyada tek başına yeterli kabul edileceği söylenemez. Beyanın tutarlılığı, olayın doğal akışıyla uyumu, zaman içindeki değişiklikler, taraflar arasındaki ilişki ve destekleyici deliller birlikte değerlendirilir.

Bu konuda “beyan varsa mahkûmiyet kesindir” ve “kamera yoksa suç ispatlanamaz” şeklindeki iki yaklaşım da hatalıdır. Ceza muhakemesinde deliller serbestçe değerlendirilmekle birlikte hukuka uygun elde edilmeleri ve suçun hiçbir makul kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ispatlanması gerekir. Beyan ile soruşturma başlatılması ve beyanla mahkûmiyet kurulması arasındaki fark, beyanın ceza sürecindeki işlevi bakımından da önem taşır.

Sağlık çalışanının ilk anlatımının kısa olması her zaman güvenilmezlik anlamına gelmez. Olayın şoku, tedavi ihtiyacı veya çalışma koşulları ilk beyanı etkileyebilir. Buna karşılık sonradan eklenen önemli ayrıntıların neden ilk anlatımda bulunmadığı açıklanabilmelidir.

Savcılık Hangi Delilleri Toplar?

Cumhuriyet savcısı, suçun işlendiği izlenimini veren durumu öğrendiğinde maddi gerçeği araştırmakla yükümlüdür. Yalnızca mağdurun aleyhine veya şüphelinin aleyhine olan hususlar değil, şüphelinin lehine olabilecek deliller de toplanmalıdır.

Beyaz Kod dosyalarında en sık başvurulan deliller şunlardır:

• Sağlık kurumu güvenlik kamerası kayıtları,
• Hastane polisi veya özel güvenlik tutanakları,
• Beyaz Kod kayıtları ve bildirim formları,
• Olay tutanağı,
• Mağdur ve tanık beyanları,
• Adli muayene ve kesin adli raporlar,
• Fotoğraf ve video kayıtları,
• Telefon mesajları ve sosyal medya içerikleri,
• Acil çağrı ve kolluk kayıtları,
• Zarar gören eşya veya tıbbi cihazlara ilişkin belgeler,
• Çalışma çizelgesi ve görev kayıtları,
• Giriş-çıkış ve ziyaretçi kayıtları,
• Gerektiğinde bilirkişi incelemesi.

Kamera Kayıtları Nasıl Korunmalıdır?

Kamera görüntülerinin kurum sisteminde bulunması, aylar sonra kendiliğinden dosyaya geleceği anlamına gelmez. Sistemlerin saklama süreleri farklı olabilir. Kayıtların üzerine yeni görüntü yazılması veya teknik nedenle silinmesi mümkündür.

Bu nedenle olayın tarihi, mümkünse saniye veya dakika aralığı, kamera konumu ve ilgili alan açıkça belirtilerek muhafaza talebinde bulunulmalıdır. Yalnız saldırı anı değil, olayın öncesi ve sonrasını gösteren makul bir zaman aralığı istenmelidir. Kısa bir kesit, olayın nasıl başladığı konusunda eksik veya yanıltıcı olabilir.

Görüntü sağlık kurumu tarafından dışa aktarılırken dosya bütünlüğünün korunması, teslim tutanağı düzenlenmesi ve kopyanın kim tarafından alındığının belirlenmesi önemlidir. Sağlık çalışanının görüntüyü kişisel telefonuyla kaydetmesi yerine resmî yoldan muhafaza ve teslim işlemi yapılması, delilin güvenilirliği ve hasta mahremiyeti bakımından daha uygundur.

Adli Rapor Neden Önemlidir?

Adli rapor, yaralanmanın varlığını ve tıbbi niteliğini gösterir; faili ve suçluluğu belirlemez. Raporda yaralanmanın basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir olup olmadığı, kemik kırığı, hayati tehlike, organ işlevi veya kalıcı etki gibi hususlar değerlendirilebilir.

İlk rapor geçici nitelikteyse tedavi tamamlandıktan sonra kesin rapor gerekebilir. Bulguların eksik kaydedildiği düşünülüyorsa ek muayene veya adli tıp incelemesi talep edilebilir. Fiziksel saldırı yaşayan sağlık çalışanının delil yönetimi hakkında darp raporu rehberi ayrıca yol gösterici olabilir.

Yaralanmanın basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir olması olayın önemsiz olduğu, şikâyetin sonuç doğurmayacağı veya uzlaştırmanın mutlaka uygulanacağı anlamına gelmez. Görev nedeniyle işlenen nitelikli yaralama ve 3359 sayılı Kanun’daki özel hükümler ayrıca değerlendirilir.

Tanık Beyanlarında Nelere Dikkat Edilir?

Tanığın sağlık çalışanıyla aynı kurumda çalışması beyanını kendiliğinden geçersiz kılmaz. Ancak tanığın olayı bizzat görüp görmediği, hangi mesafede bulunduğu, konuşmaları işitip işitmediği ve anlatımının diğer delillerle uyumu incelenir.

Olayı yalnızca mağdurdan duyan kişi ile saldırıyı gören kişi aynı ispat değerine sahip değildir. Tanıkların isimleri kadar olayı hangi açıdan gördüklerinin de başvuruda açıklanması yararlıdır.

Birden fazla tanığın birlikte metin hazırlayıp aynı ifadeleri kelimesi kelimesine kullanması, anlatımların bağımsızlığı konusunda tartışma yaratabilir. Her tanığın kendi gördüğünü ve duyduğunu kendi anlatımıyla aktarması gerekir.

Mesajlar, Sosyal Medya ve Ses Kayıtları Delil Olabilir mi?

Mesajlar, sosyal medya paylaşımları, sesli mesajlar ve e-postalar olayın öncesini veya sonrasını gösterebilir. Ekran görüntüsünde hesabın kimliği, tarih, saat ve konuşmanın bağlamı korunmalıdır. Yalnız tek bir cümlenin kesilerek sunulması, içeriğin doğruluğu ve anlamı konusunda itiraza neden olabilir.

Dijital içerik değiştirilmeden saklanmalı; mümkünse orijinal cihaz ve uygulama verileri korunmalıdır. Savcılık gerektiğinde cihaz incelemesi, hesap bilgilerinin araştırılması veya bilirkişi incelemesi yaptırabilir.

Gizli ses kaydının hukuka uygunluğu ise somut olaya bağlıdır. Kişinin tarafı olduğu, ani gelişen ve başka türlü ispat imkânı bulunmayan bir saldırı anındaki kayıt ile önceden planlanan sürekli gizli kayıt aynı biçimde değerlendirilmeyebilir. Haberleşmenin gizliliği, kişisel veriler ve hasta mahremiyeti nedeniyle sistematik veya üçüncü kişilerin konuşmalarını hedefleyen kayıtlardan kaçınılmalıdır.

Şüphelinin Kimliği ve Savunması Nasıl Araştırılır?

Failin hastanede bulunması hâlinde kimlik bilgileri güvenlik veya kolluk tarafından tespit edilebilir. Fail olay yerinden ayrılmışsa hasta veya refakatçi kayıtları, kamera görüntüleri, araç plakası, randevu bilgileri ve tanık anlatımları üzerinden araştırma yapılabilir.

Şüpheli belirlendikten sonra ifadeye çağrılabilir. Şüpheli;

• Susma hakkına,
• Müdafi yardımından yararlanma hakkına,
• İsnadı öğrenme hakkına,
• Lehine delillerin toplanmasını isteme hakkına,
• Hukuka aykırı işlemlere itiraz etme hakkına

sahiptir. Beyaz Kod dosyasının bulunması savunma haklarını ortadan kaldırmaz.

Şüpheli olayın gerçekleşmediğini, davranışın kendisine ait olmadığını, sözlerin suç oluşturmadığını, hareketin savunma amacı taşıdığını veya sağlık çalışanının görevinden bağımsız kişisel bir tartışma bulunduğunu ileri sürebilir. Cumhuriyet savcısı bu savunmaları mevcut delillerle karşılaştırır.

Karşılıklı fiziksel hareket veya hakaret iddiası varsa sağlık çalışanının da şüpheli sıfatıyla değerlendirildiği ayrı veya bağlantılı bir soruşturma ortaya çıkabilir. Kurumsal hukuki yardımın kapsamı, sağlık çalışanının mağdur yanında şüpheli veya sanık sıfatı kazanmasına göre değişebilir.

Yakalama, Gözaltı ve Tutuklama Otomatik midir?

Hayır. Bu kavramlar birbirinden farklı koruma tedbirleridir ve her biri kendi kanuni şartlarına tabidir.

3359 sayılı Kanun’un ek 12. maddesinde, sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele görevleri sebebiyle kasten işlenen suçlardan şüpheli olanların kolluk görevlilerince yakalanarak gerekli işlemlerden sonra Cumhuriyet Başsavcılığına sevk edilmesi öngörülmüştür. Buna rağmen yakalama, gözaltı ve tutuklama aynı işlem değildir.

Gözaltı için Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki şartların bulunması ve savcılık değerlendirmesi gerekir. Tutuklama ise hâkim kararıyla uygulanabilir. Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin yanında kaçma, delilleri karartma veya kanunda düzenlenen diğer tutuklama nedenleri değerlendirilir. Ölçülülük ilkesi gereği adli kontrolün yeterli olup olmayacağı da incelenir.

Sağlık personeline görevi sırasında veya görevi dolayısıyla işlenen kasten yaralama, CMK’nin 100. maddesinde tutuklama nedeni varsayılabilen suçlar arasında yer almaktadır. Bu düzenleme dahi tutuklamayı zorunlu ve otomatik hâle getirmez. Somut deliller, tedbirin gerekliliği ve ölçülülüğü hâkim tarafından değerlendirilir.

Şüphelinin olay yerinden serbest bırakılması dosyanın kapandığı; tutuklanması da ileride kesin olarak mahkûm olacağı anlamına gelmez.

Savcılık Suçun Hukuki Niteliğini Nasıl Belirler?

Beyaz Kod bir suç adı değildir. Savcılık, bildirilen davranışın Türk Ceza Kanunu’ndaki hangi suçu oluşturabileceğini belirler. Aynı olayda birden fazla suçun oluşması da mümkündür.

Sağlık çalışanlarına yönelik olaylarda sık karşılaşılan suçlar şunlardır:

Kasten Yaralama

Tokat, yumruk, tekme, itme, boğaz sıkma, saç çekme veya bedensel acı veren başka bir fiziksel hareket kasten yaralama kapsamında değerlendirilebilir. Yaralanmanın derecesi adli raporla belirlenir.

Fiilin kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi TCK’nin 86/3-c maddesindeki nitelikli hâli gündeme getirebilir. Özel sağlık kurumlarında görev yapan personel de görev bağlantılı saldırılar bakımından 3359 sayılı Kanun uyarınca kamu görevlisi sayılabilir.

Tehdit

Bir kişinin hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına saldırı yapılacağının bildirilmesi tehdit suçunu oluşturabilir. Malvarlığı itibarıyla büyük zarara uğratma veya başka bir kötülük yapma tehdidi farklı takip şartlarına tabidir.

Her sert, kaba veya öfkeli söz tehdit değildir. Sözün geleceğe yönelik ciddi bir saldırı bildirip bildirmediği; olayın bağlamı, tarafların davranışları ve sözün objektif olarak korku yaratmaya elverişliliği incelenir.

Hakaret

Sağlık çalışanının onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut fiil isnadı veya sövme, hakaret suçunu gündeme getirebilir. Basit nezaketsizlik, eleştiri veya hizmetten duyulan memnuniyetsizlik her durumda hakaret oluşturmaz.

Görevi nedeniyle sağlık çalışanına yönelen hakaret, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret kapsamında değerlendirilebilir. Bu nitelendirme şikâyet, önödeme ve diğer usul hükümleri bakımından önem taşır.

Görevi Yaptırmamak İçin Direnme

Sağlık çalışanının görevini yapmasını engellemek amacıyla cebir veya tehdit kullanılması TCK’nin 265. maddesini gündeme getirebilir. Sıraya itiraz etmek, yüksek sesle konuşmak veya tıbbi karara tepki göstermek tek başına bu suç için yeterli değildir. Cebir veya tehdidin görevin yapılmasını engelleme amacıyla kullanılması gerekir.

Diğer Suçlar

Olayın özelliklerine göre mala zarar verme, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, cinsel taciz, cinsel saldırı, ısrarlı takip, özel hayatın gizliliğini ihlal veya silah suçları da araştırılabilir. Savcılık yalnız ilk tutanakta yazan suç adıyla bağlı değildir.

Sağlık Çalışanlarına Yönelik Suçlarda Özel Koruma Nedir?

3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 12. maddesi, sağlık personeline yönelik bazı görev bağlantılı suçlar bakımından özel hükümler içerir.

Kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline görevleri sebebiyle işlenen;

• Kasten yaralama,
• Tehdit,
• Hakaret,
• Görevi yaptırmamak için direnme

suçlarında ilgili hükümlere göre belirlenecek cezanın yarı oranında artırılması öngörülür. Bu suçlardan verilen hapis cezalarında TCK’nin 51. maddesindeki hapis cezasının ertelenmesi hükümleri uygulanmaz.

Özel sağlık kuruluşunda çalışan personel de göreviyle bağlantılı olarak kendisine karşı işlenen suçlarda TCK uygulaması bakımından kamu görevlisi sayılır. Bununla birlikte sağlık çalışanı sıfatı veya Beyaz Kod kaydı, suçun bütün unsurlarının oluştuğunu tek başına göstermez. Failin davranışı, kastı ve eylemin görev nedeniyle gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği somut delillerle belirlenir.

Şikâyet Olmadan Soruşturma Devam Eder mi?

Suçun türüne göre devam edebilir. Ceza hukukunda bazı suçlar mağdurun şikâyetine bağlı, bazıları ise resen takip edilir.

Sağlık çalışanına görevi nedeniyle kasten yaralama, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme çoğunlukla resen takip edilen suçlardır. Mağdurun “şikâyetçi değilim” demesi bu suçlarda soruşturmayı kendiliğinden sona erdirmez.

Tehdit suçunda ise ayrım yapılmalıdır. Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik temel tehdit resen takip edilirken malvarlığı bakımından büyük zarar veya sair kötülük tehdidi şikâyete bağlıdır. Suç vasfı değişirse şikâyetin etkisi de değişebilir.

Şikâyete bağlı suçlarda mağdurun fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren kural olarak altı aylık şikâyet süresi bulunur. Dava zamanaşımı ise suçun kanuni cezasına göre TCK’nin 66 ve devamı maddeleri uyarınca ayrıca hesaplanır. Bütün Beyaz Kod dosyaları için geçerli tek bir zamanaşımı süresi yoktur.

Şikâyetten vazgeçme, uzlaşma, özel hukuk sulhü ve tazminat hakkından feragat birbirinden farklı işlemlerdir. Hangi hakkın sona erdirildiği kullanılan belgenin içeriğine göre değerlendirilir.

Beyaz Kod Dosyası Uzlaştırmaya Gönderilir mi?

Her Beyaz Kod dosyası uzlaştırmaya gönderilmez. Belirleyici olan Beyaz Kod kaydı değil, isnat edilen suçun güncel mevzuata göre uzlaştırma kapsamında bulunup bulunmadığıdır.

Örneğin TCK 106/1 kapsamındaki tehdit, başka bir engel yoksa uzlaştırmaya tabi olabilir. Görev nedeniyle kasten yaralama, görevi yaptırmamak için direnme ve TCK 106/2’deki nitelikli tehdit ise kural olarak uzlaştırma kapsamında değildir.

25 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun sonrasında TCK 125’teki hakaret suçunun bütün biçimleri uzlaştırma kapsamından çıkarılmıştır. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç olmak üzere diğer hakaret biçimleri önödeme kapsamına alınmıştır. Sağlık çalışanına görevinden dolayı hakaret TCK 125/3-a kapsamında kabul edilirse önödeme de uygulanmaz. Değişiklik 7571 sayılı Kanun’un güncel metninde görülebilir.

Aynı olayda birden fazla suç bulunduğunda uzlaştırma değerlendirmesi daha teknik hâle gelir. Ayrıntılı güncel açıklamalar için Beyaz Kod sonrasında uzlaştırma yazısına bakılabilir.

Arabuluculuk ile ceza muhakemesindeki uzlaştırma aynı kurum değildir. Savcılık soruşturması başlamadan önce zorunlu arabulucuya başvurma şartı bulunmaz.

Savcılık Soruşturmayı Hangi Kararlarla Tamamlayabilir?

Savcılık, elde edilen deliller ve uygulanacak usul hükümlerine göre farklı kararlar verebilir.

İddianame Düzenlenmesi

Toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenler. Yeterli şüphe, mahkûmiyetin kesinleştiği anlamına gelmez; kamu davası açılmasını haklı kılacak delil seviyesini ifade eder.

İddianamede şüphelinin kimliği, mağdur, suçlanan fiil, olayın zamanı ve yeri, deliller, uygulanması istenen kanun maddeleri ile şüphelinin lehine hususlar gösterilir. İddianame görevli mahkemeye gönderilir.

Mahkeme iddianameyi kabul ederse soruşturma evresi sona erer ve kovuşturma evresi başlar. Suçun niteliğine göre asliye ceza veya ağır ceza mahkemesi görevli olabilir. “Beyaz Kod dosyalarının tamamına asliye ceza mahkemesi bakar” şeklinde kesin bir kural yoktur.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar

Savcılık, kamu davası açılmasını gerektirecek yeterli şüphe elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâlinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verebilir. Uygulamada bu karar “takipsizlik” olarak da adlandırılır.

Karar, olayın hiç yaşanmadığının kesin biçimde kabul edildiği anlamına gelmeyebilir. Delil yetersizliği, failin belirlenememesi, şikâyet süresinin geçirilmesi, şikâyetten vazgeçme veya fiilin suç oluşturmaması gibi farklı gerekçeler bulunabilir. Kararın gerekçesi incelenmeden yalnız sonuç bölümüne bakmak yeterli değildir.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi

Kanuni şartların bulunduğu bazı dosyalarda kamu davasının açılmasının ertelenmesi gündeme gelebilir. Ancak sağlık çalışanlarına karşı işlenen suçun niteliği, öngörülen ceza, özel kanuni düzenlemeler ve şüphelinin durumu birlikte değerlendirilir. Her Beyaz Kod dosyasında uygulanabilecek genel bir hak değildir.

Uzlaştırmada kararlaştırılan edimin ileri tarihe bırakılması veya takside bağlanması hâlinde de özel olarak kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilebilir.

Uzlaşma veya Önödeme Sonucu Verilen Kararlar

Uzlaştırmaya tabi bir suçta tarafların usulüne uygun uzlaşması ve edimin yerine getirilmesi, soruşturmanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanmasına yol açabilir. Önödeme kapsamındaki bir suçta kanuni tutarın süresinde ödenmesi üzerine kamu davası açılmayabilir.

Bu kurumların tazminat hakkına etkileri aynı değildir. Uzlaşma, uzlaşma sırasında belirlenebilen zararlar bakımından sonraki tazminat taleplerini engelleyebilir. Önödeme ise mağdurun kişisel hak taleplerini kendiliğinden sona erdirmez.

Takipsizlik Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığı kararının kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. Süre kararın verildiği tarihten değil, usulüne uygun tebliğden itibaren hesaplanır.

İtiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır. Dilekçe uygulamada kararı veren başsavcılık aracılığıyla sunulabilir.

İtiraz dilekçesinde yalnız “karara itiraz ediyorum” demek yerine;

• Toplanmayan deliller,
• İncelenmeyen kamera kayıtları,
• Dinlenmeyen tanıklar,
• Adli rapordaki eksiklikler,
• Hukuki nitelendirme hatası,
• Görev bağlantısının neden bulunduğu,
• Şikâyet veya süre değerlendirmesindeki hata

somut biçimde açıklanmalıdır.

Sulh ceza hâkimliği gerekli görürse soruşturmanın genişletilmesini isteyebilir. İtirazı yerinde görürse savcı iddianame düzenler. İtirazın reddedilmesi hâlinde aynı fiil nedeniyle yeniden kamu davası açılması, kural olarak yeni delil elde edilmesi ve kanundaki özel şartların oluşmasına bağlıdır.

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun güncel metninde CMK 172 ve 173 hükümleri birlikte incelenmelidir.

Beyaz Kod Savcılık Soruşturması Ne Kadar Sürer?

Soruşturmanın tamamlanması için bütün dosyalara uygulanabilen sabit bir süre yoktur. Dosyanın süresi;

• Failin belirlenip belirlenememesine,
• Kamera kayıtlarının temin edilme hızına,
• Tanık sayısına,
• Kesin adli rapor gerekip gerekmediğine,
• Bilirkişi incelemesine,
• Şüphelinin başka yerde bulunmasına,
• Birden fazla suç veya mağdur olmasına,
• Uzlaştırma ya da önödeme prosedürüne,
• Başsavcılığın iş yoğunluğuna

göre değişebilir.

Uzun süre işlem yapılmadığı düşünülüyorsa soruşturma numarası belirtilerek hangi delillerin beklendiği sorulabilir ve eksik işlemler için yazılı talep sunulabilir. Ancak soruşturmanın birkaç ay sürmesi tek başına hukuka aykırılık göstermez. Özellikle kesin adli rapor beklenen yaralama dosyalarında tıbbi sürecin tamamlanması gerekebilir.

Makul sürede soruşturma yürütülmesi, hem mağdur hem şüpheli bakımından adil yargılanma hakkının parçasıdır. Gecikmenin delil kaybına yol açma ihtimali varsa bu durum ayrıca ve somut biçimde belirtilmelidir.

Sağlık Çalışanının Soruşturmadaki Hakları Nelerdir?

Mağdur veya şikâyetçi sağlık çalışanı, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun tanıdığı haklardan yararlanabilir. Bunların başlıcaları şunlardır:

• Delillerin toplanmasını isteme,
• Kamu davasına katılma imkânı konusunda bilgilendirilme,
• Soruşturmanın sonucu hakkında bilgi alma,
• Kanuni şartlarla dosya belgelerinden örnek isteme,
• Vekil yardımından yararlanma,
• Takipsizlik kararına itiraz etme,
• Tercüman yardımından yararlanma,
• Güvenliğini tehdit eden yeni olayları bildirme,
• Adres bilgilerinin güncelliğini sağlama.

Bakanlık ve bağlı kuruluş personeli bakımından, sağlık hizmeti sırasında veya bu görev nedeniyle işlenen suçlarda mevzuattaki şartların bulunması ve talep edilmesi hâlinde kurum avukatları aracılığıyla hukuki yardım sağlanabilir. Hukuki yardım talep formunun imzalanması ve olayın yardım kapsamına girip girmediğinin değerlendirilmesi gerekir. Özel sağlık kuruluşu çalışanlarının Bakanlık avukatıyla temsil edilmesi her durumda otomatik kabul edilmemeli; çalışılan kurum, statü ve güncel düzenlemeler ayrıca kontrol edilmelidir.

Sağlık Bakanlığının Hukuki Yardım ve Beyaz Kod Genelgesi, kurumsal bildirimin ve hukuki yardım işleyişinin temel kaynaklarından biridir.

Savcılık Başvurusu İçin Harç veya Avukat Zorunluluğu Var mıdır?

Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunmak ve soruşturma yürütülmesini istemek için harç ödenmez. Sağlık çalışanının avukatla temsil edilmesi de zorunlu değildir.

Kurum tarafından sağlanan hukuki yardımın koşulları oluşuyorsa ilgili personele bu yardım nedeniyle ayrıca mahkeme masrafı yüklenmeyebilir. Kişinin kendi seçtiği avukata başvurması hâlinde ise avukatlık ücreti taraflar arasındaki sözleşmeye ve yürürlükteki tarifelere göre belirlenir.

Ceza soruşturmasında verilen hukuki yardım ile sonradan açılabilecek maddi veya manevi tazminat davasının takibi aynı kapsamda olmayabilir. Temsilin hangi dosyaları ve hangi aşamaları kapsadığı açıkça belirlenmelidir.

Ceza Soruşturması Tazminat Talebini Engeller mi?

Hayır. Ceza soruşturması ile maddi veya manevi tazminat talebi farklı hukuki süreçlerdir. Ceza dosyasında failin cezai sorumluluğu araştırılırken tazminat davasında haksız fiil, zarar, illiyet bağı ve tazminat miktarı değerlendirilir.

Ceza soruşturmasındaki kamera kayıtları, adli raporlar, tanık beyanları ve mahkeme kararı tazminat davasında delil olabilir. Buna rağmen ceza davasının her sonucu hukuk hâkimini aynı ölçüde bağlamaz. Tazminat zamanaşımı ve görevli mahkeme ayrıca belirlenmelidir.

Tedavi gideri, gelir kaybı, geçici veya sürekli iş göremezlik ve eşya zararı maddi tazminat kapsamında; olayın yarattığı korku, elem ve ruhsal etkilenme ise manevi tazminat kapsamında değerlendirilebilir. Konunun özel hukuk yönü sağlık çalışanına şiddet nedeniyle manevi tazminat yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Uzlaşma raporu imzalanmadan önce tazminat etkisi mutlaka değerlendirilmelidir. Uzlaşma anında belirlenebilen zararlar bakımından sonradan dava açılması engellenebilir. Şikâyetten vazgeçme belgesinde “maddi ve manevi haklarımdan vazgeçiyorum” benzeri bir açıklama bulunması da ayrıca sonuç doğurabilir.

Kurum İçi İnceleme ile Savcılık Soruşturması Birbirini Bekler mi?

Kural olarak kurum içi idari inceleme ile adli soruşturma farklı amaçlara sahip süreçlerdir. Sağlık kuruluşu güvenlik önlemleri, çalışan desteği, olay bildirimi ve hizmet organizasyonu yönünden işlem yapabilir. Savcılık ise suçun oluşup oluşmadığını araştırır.

Kurumun “idari inceleme yapıyoruz” demesi adli bildirimin ertelenmesini gerektirmez. Özellikle resen takip edilen suçlarda olayın gecikmeden adli makamlara bildirilmesi gerekir. Kurum içi tutanak ve inceleme belgeleri daha sonra savcılık dosyasına gönderilebilir.

Buna karşılık savcılık soruşturmasının bulunması, kurumun iş sağlığı ve güvenliği bakımından gerekli tedbirleri almasına engel değildir. Failin yeniden sağlık kuruluşuna gelme ihtimali, çalışma alanının güvenliği ve mağdur çalışanın psikososyal destek ihtiyacı kurum tarafından ayrıca ele alınmalıdır.

Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

İlk hata, Beyaz Kod verildiğinde bütün adli işlemlerin kendiliğinden tamamlanacağını düşünmektir. Bildirim yapılmış olsa bile soruşturma numarası, kamera talebi ve beyan işlemleri takip edilmelidir.

İkinci hata, olay tutanağında suç adı yazmakla yetinmektir. “Hakaret etti” veya “tehdit etti” demek yerine kullanılan sözlerin, hareketlerin, yerin, saatin ve olay bağlamının açıklanması gerekir.

Üçüncü hata, kamera kayıtlarının kurumda zaten bulunduğu düşüncesiyle yazılı muhafaza talebinde bulunmamaktır. Kayıtlar teknik sistemin saklama süresi sonunda silinebilir.

Dördüncü hata, hafif görünen yaralanmada muayene olmamaktır. Morluk, ağrı veya hareket kısıtlılığı sonradan belirginleşebilir. İlk tıbbi kayıt ile olay arasındaki zaman uzadıkça illiyet tartışması büyüyebilir.

Beşinci hata, şikâyete bağlı suçla resen takip edilen suçu birbirine karıştırmaktır. Sağlık çalışanının şikâyetten vazgeçmesi her Beyaz Kod dosyasını sona erdirmez.

Altıncı hata, uzlaştırmacının aramasını şüphelinin suçlu bulunduğu şeklinde yorumlamaktır. Uzlaştırma bir mahkûmiyet kararı değildir. Teklifi kabul etmek de uzlaşma raporunu imzalamak anlamına gelmez.

Yedinci hata, sosyal medya paylaşımının ekran görüntüsünü alıp içeriğin bağlantısını, tarihini ve hesap bilgilerini korumamaktır. Dijital delilin kaynağını ve bütünlüğünü gösterecek bilgiler saklanmalıdır.

Sekizinci hata, sağlık çalışanının olayla ilgisi bulunmayan hasta kayıtlarını veya kişisel sağlık verilerini kontrolsüz biçimde paylaşmasıdır. Soruşturma için gerekli belgeler resmî kanaldan ve olayla sınırlı olarak sunulmalıdır.

Dokuzuncu hata, ifade tutanağını okumadan imzalamaktır. Eksik bir tehdit cümlesi veya yanlış olay saati daha sonra çelişki iddiasına neden olabilir.

Onuncu hata, takipsizlik kararının yalnızca sonucuna bakıp gerekçesini ve iki haftalık itiraz süresini gözden kaçırmaktır. İtiraz hazırlanırken eksik soruşturma işlemleri somutlaştırılmalıdır.

Mevzuat Dayanağı Nedir?

Beyaz Kod savcılık soruşturmasının temel usul kaynağı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’dur. Özellikle;

• CMK 158 ihbar ve şikâyeti,
• CMK 160 ve 161 savcının araştırma görev ve yetkisini,
• CMK 100 tutuklama şartlarını,
• CMK 170 iddianameyi,
• CMK 172 takipsizlik kararını,
• CMK 173 takipsizliğe itirazı,
• CMK 234 mağdur ve şikâyetçinin haklarını,
• CMK 253 ve devamı uzlaştırmayı

düzenler.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu bakımından olayın niteliğine göre kasten yaralama, tehdit, hakaret, görevi yaptırmamak için direnme, mala zarar verme ve diğer suç tipleri değerlendirilir. TCK 73 şikâyet ve vazgeçmeyi, TCK 75 önödemeyi, TCK 66 ve devamı dava zamanaşımını düzenler.

3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 12. maddesi ise sağlık çalışanlarına yönelik görev bağlantılı suçlarda özel ceza artırımı, hapis cezasının ertelenmemesi, özel sağlık personelinin kamu görevlisi sayılması, şüphelinin kollukça yakalanması ve sağlık personelinin ifadesinin işyerinde alınması gibi özel kurallar içerir.

Beyaz Kod sistemiyle ilgili kurumsal belgeler ve uygulama açıklamaları Sağlık Bakanlığının resmî kaynaklarından kontrol edilmelidir. Kanunlarda yapılan değişiklikler nedeniyle eski tarihli bilgilendirme metinleri güncel uzlaştırma, önödeme ve kanun yolu sürelerini doğru yansıtmayabilir.

Yargıtay Uygulaması Beyaz Kod Dosyalarını Nasıl Etkiler?

Yargıtay, olayın Beyaz Kod kapsamında bildirilmiş olmasından ziyade fiilin kanuni unsurlarına, görev bağlantısına, kullanılan söz ve hareketlere, şikâyet şartına ve usul hükümlerinin doğru uygulanıp uygulanmadığına bakar.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 23.10.2024 tarihli, 2024/231 E. ve 2024/325 K. sayılı kararında sağlık personeline görevi sebebiyle yöneltilen “sair kötülük” tehdidi değerlendirilmiştir. Kurul çoğunluğu, 3359 sayılı Kanun’daki ceza artırımının bu tehdit türünü kendiliğinden resen takip edilen bir suça dönüştürmediğini ve şikâyet şartının devam ettiğini kabul etmiştir.

Bu kararın önemi, sağlık çalışanına yönelik bütün tehditlerin aynı takip şartına tabi olmadığını göstermesidir. Hayata veya vücut dokunulmazlığına yönelik tehdit ile malvarlığı zararı ya da sair kötülük tehdidi arasında ayrım yapılmalıdır. Karardaki karşı oyların bulunması da konunun yorum tartışması içerdiğini göstermektedir.

Anayasa Mahkemesi ise 16.12.2021 tarihli, 2021/122 E. ve 2021/92 K. sayılı kararında sağlık personeline yönelik belirli suçlarda cezanın artırılması ve hapis cezasının ertelenmemesine ilişkin düzenlemeyi sağlık hizmetinin korunması amacı bağlamında incelemiştir.

Tek bir karar bütün Beyaz Kod olaylarına doğrudan uygulanamaz. Kararın suç türü, olay tarihi, kullanılan kanun metni ve somut olayla benzerliği kontrol edilmelidir. Özellikle 25 Aralık 2025 tarihinden önce hakaretin uzlaştırılması konusunda verilen kararlar güncel mevzuatla birlikte okunmalıdır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

Beyaz Kod dosyasında en kritik dönem çoğu zaman olaydan sonraki ilk günlerdir. Kamera kayıtları silinmeden, tanıkların hafızası zayıflamadan ve fiziksel bulgular kaybolmadan delillerin korunması gerekir.

Sağlık çalışanı soruşturmayı takip ederken şu hususları birlikte değerlendirmelidir:

• Beyaz Kod bildirimi adli dosyaya dönüşmüş mü?
• Soruşturma numarası öğrenilmiş mi?
• Olayın görev bağlantısı belgelenmiş mi?
• Kullanılan sözler ve fiziksel hareketler somutlaştırılmış mı?
• Kamera kayıtları yazılı olarak korunmuş mu?
• Geçici adli raporun ardından kesin rapor gerekiyor mu?
• Tanıkların tamamı bildirilmiş mi?
• Dosyadaki suç vasfı şikâyet ve uzlaştırmayı nasıl etkiliyor?
• Takipsizlik kararı tebliğ edilmişse iki haftalık süre işliyor mu?
• Uzlaşmanın tazminat hakkına etkisi değerlendirilmiş mi?
• Failden veya yakınlarından gelen yeni iletişim ve baskılar ayrıca bildirilmiş mi?

Beyaz Kod kaydı önemli bir başlangıçtır; ancak etkili soruşturma, olayın doğru anlatılması ve delillerin zamanında korunmasıyla mümkündür.

Avukat Görüşü

Beyaz Kod soruşturmalarında uygulamada en sık görülen sorun, kurumsal bildirim ile adli soruşturmanın aynı şey sanılmasıdır. Sağlık çalışanı Beyaz Kod verdiğinde olay kayıt altına alınır; fakat savcılık dosyasında hangi delillerin bulunduğunun, kamera kayıtlarının istenip istenmediğinin ve olayın hangi suç kapsamında değerlendirildiğinin ayrıca takip edilmesi gerekir.

Özellikle kullanılan tehdit veya hakaret sözlerinin aynen yazılması, fiziksel hareketin ayrıntılı açıklanması, görev bağlantısının gösterilmesi ve kamera kayıtlarının gecikmeden korunması dosyanın hukuki değerlendirmesini doğrudan etkileyebilir. Şikâyetten vazgeçme, uzlaştırma ve tazminat hakkından feragat de aynı sonuçları doğuran işlemler değildir.

Her dosya; olayın gerçekleşme biçimi, tarafların sıfatı, deliller, yaralanmanın niteliği ve güncel mevzuata göre ayrı değerlendirilmelidir. Belirli bir soruşturmanın iddianameyle veya mahkûmiyetle sonuçlanacağı konusunda önceden kesin değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Bilgilendirme Notu

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat, yargı uygulaması ve kurumsal Beyaz Kod işlemleri zaman içinde değişebilir. Güncel değerlendirme, olayın belgeleri ve soruşturma dosyası incelenerek yapılmalıdır.