Türkiye’de en çok tartışılan hukuk konularından biri “kadının beyanı esastır” ifadesidir. Özellikle boşanma davaları, uzaklaştırma kararları ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirleri gündeme geldiğinde bu söz sıkça kullanılmaktadır. Peki gerçekten kadının beyanı esastır mı? Türk hukukunda bu ifadenin karşılığı nedir?

Öncelikle belirtilmelidir ki Türk Medeni Kanunu, Türk Ceza Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu veya Ceza Muhakemesi Kanunu içerisinde “kadının beyanı esastır” şeklinde genel ve bağlayıcı bir hüküm bulunmamaktadır.

Bu nedenle halk arasında sıkça kullanılan bu ifade doğrudan bir kanun maddesi değildir.

Bununla birlikte bu sözün ortaya çıkış nedeni tamamen hukuki uygulamalardan kaynaklanmaktadır. Özellikle aile içi şiddet ve kadına yönelik şiddet vakalarında, mağdurun korunmasının gecikmemesi amacıyla bazı geçici koruma tedbirlerinin alınabilmesi için ilk aşamada mağdur beyanı yeterli kabul edilmektedir.

İşte zaman içerisinde bu uygulama, kamuoyunda “kadının beyanı esastır” şeklinde özetlenmiş ve yaygınlaşmıştır.

Ancak bu uygulama yalnızca belirli durumlar için geçerlidir. Hiçbir mahkeme, yalnızca bir kişinin beyanına dayanarak kesin hüküm kurmaz. Nihai karar verilirken dosyadaki tüm deliller birlikte değerlendirilir.

6284 Sayılı Kanun Kapsamında Kadının Beyanı Esastır mı?

“Kadının beyanı esastır” tartışmasının temel kaynağı 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’dur.

Bu Kanun’un amacı, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kişilerin hızlı şekilde korunmasını sağlamaktır. Kanun koyucu, olası bir şiddet riskinin gerçekleşmesini beklemeden önlem alınabilmesine imkân tanımıştır.

Bu nedenle koruyucu ve önleyici tedbir kararları verilirken mahkemeler veya mülki amirler ilk aşamada kapsamlı bir ispat araştırması yapmak zorunda değildir.

Örneğin bir kadın;

• Eşinin kendisini tehdit ettiğini,
• Takip edildiğini,
• Fiziksel şiddet gördüğünü,
• Şiddet görme tehlikesi altında bulunduğunu,

ileri sürdüğünde mahkeme veya ilgili makam, risk değerlendirmesi yaparak geçici koruma kararı verebilir.

Bu noktada amaç, olası bir zarar gerçekleşmeden önce kişinin güvenliğini sağlamaktır.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus şudur:

Koruma tedbiri verilmesi, iddiaların kesin olarak doğru kabul edildiği anlamına gelmez.

Tedbir kararı bir ceza değildir. Tedbir kararı yalnızca geçici bir koruma mekanizmasıdır.

Dolayısıyla uzaklaştırma kararı verilmiş olması, kişinin suçlu olduğu veya boşanma davasında kusurlu sayılacağı anlamına gelmez.

Uzaklaştırma Kararı Alınması Suçluluğun İspatı Anlamına Gelir mi?

Hayır.

Uygulamada en sık karşılaşılan yanlış anlamalardan biri budur.

Bir kişi hakkında uzaklaştırma kararı verilmiş olması, o kişinin şiddet uyguladığının kesin olarak ispatlandığı anlamına gelmez.

6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararları, delillerin tam olarak toplanmasının beklenemeyeceği acil durumlarda verilen koruyucu kararlardır.

Bu nedenle tedbir kararının verilmesi ile bir kişinin ceza alması veya boşanma davasında kusurlu bulunması arasında doğrudan bir bağlantı yoktur.

Örneğin bir eş hakkında altı aylık uzaklaştırma kararı verilmiş olabilir. Ancak daha sonra açılan boşanma davasında tanık beyanları, mesaj kayıtları, sosyal medya yazışmaları, uzman raporları ve diğer deliller değerlendirildiğinde mahkeme tamamen farklı bir sonuca ulaşabilir.

Bu nedenle uzaklaştırma kararları ile boşanma davalarındaki kusur değerlendirmesi birbirinden farklı hukuki süreçlerdir.

Boşanma Davalarında Kadının Beyanı Tek Başına Yeterli midir?

Boşanma davalarında temel ilke, iddia edilen vakıaların ispat edilmesidir.

Türk Medeni Kanunu’na göre bir taraf, diğer eşin kusurlu davranışlarına dayanarak boşanma talep ediyorsa bu iddialarını ispatlamakla yükümlüdür.

Dolayısıyla;

• Hakaret,
• Tehdit,
• Fiziksel şiddet,
• Aldatma,
• Terk,
• Ekonomik şiddet,
• Güven sarsıcı davranışlar,

gibi iddiaların mümkün olduğunca delillerle desteklenmesi gerekir.

Mahkemeler uygulamada;

• Tanık anlatımlarını,
• WhatsApp yazışmalarını,
• Sosyal medya kayıtlarını,
• Telefon kayıtlarını,
• Ses kayıtlarını,
• Fotoğraf ve videoları,
• Hastane kayıtlarını,
• Kolluk tutanaklarını,
• Uzman raporlarını,

birlikte değerlendirerek karar vermektedir.

Bu nedenle boşanma davalarında yalnızca “ben böyle yaşadım” şeklindeki soyut bir iddia çoğu zaman tek başına yeterli görülmez.

Mahkeme, olayın gerçekten yaşanıp yaşanmadığını dosyadaki tüm deliller ışığında değerlendirmek zorundadır.

Ceza Davalarında Kadının Beyanı Tek Başına Delil Sayılır mı?

“Kadının beyanı esastır” tartışmasının yoğunlaştığı alanlardan biri de ceza hukukudur. Özellikle cinsel saldırı, cinsel taciz, tehdit, şantaj ve aile içi şiddet suçlarında birçok kişi, yalnızca bir şikâyet üzerine mahkûmiyet kararı verilebildiğini düşünmektedir. Ancak bu düşünce hukuken doğru değildir.

Türk ceza hukukunda temel ilke, suçun her türlü şüpheden uzak şekilde ispat edilmesidir. Ceza mahkemeleri, bir kişinin özgürlüğünü kısıtlayacak veya hakkında mahkûmiyet kararı verecekse, dosyada yeterli ve inandırıcı deliller bulunup bulunmadığını araştırmak zorundadır.

Bununla birlikte bazı suçlar doğaları gereği çoğu zaman tanık önünde işlenmez. Özellikle cinsel suçlar ve aile içi şiddet olayları genellikle kapalı alanlarda meydana gelir. Bu nedenle mağdurun anlatımı, soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde önemli bir delil niteliği taşıyabilir.

Ancak önemli olan nokta şudur:

Mahkeme yalnızca “şikâyet etti” diye bir kişiyi mahkûm etmez.

Mahkeme;

• Beyanın kendi içindeki tutarlılığını,
• Olayın oluş şekliyle uyumunu,
• Tıbbi raporları,
• Tanık anlatımlarını,
• Telefon ve mesaj kayıtlarını,
• Kamera görüntülerini,
• Uzman raporlarını,
• Tarafların davranışlarını,

bir bütün halinde değerlendirir.

Bu nedenle ceza hukukunda da mutlak anlamda “kadının beyanı yeterlidir” şeklinde bir kural bulunmamaktadır.

Yargıtay Kadının Beyanına Nasıl Yaklaşmaktadır?

Yargıtay kararları incelendiğinde konuya oldukça dengeli yaklaşıldığı görülmektedir.

Yargıtay bir yandan aile içi şiddet ve kadınlara yönelik suçların etkin şekilde soruşturulması gerektiğini vurgularken diğer yandan yalnızca soyut iddialarla hüküm kurulamayacağını da belirtmektedir.

Özellikle boşanma davalarında Yargıtay, tarafların ileri sürdüğü vakıaların mümkün olduğu ölçüde delillerle desteklenmesini aramaktadır.

Örneğin eşlerden biri;

• Sürekli hakarete uğradığını,
• Fiziksel şiddet gördüğünü,
• Ekonomik baskıya maruz kaldığını,
• Aldatıldığını,

iddia ediyorsa mahkeme bu vakıaları tanıklar ve diğer deliller ışığında değerlendirmektedir.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında, hayatın olağan akışına uygun, birbirini destekleyen ve dosya kapsamıyla uyumlu tanık anlatımları önemli delil niteliği taşımaktadır.

Ancak çelişkili, soyut veya başka delillerle desteklenmeyen iddiaların tek başına yeterli görülmediği birçok karar da bulunmaktadır.

Dolayısıyla Yargıtay uygulaması incelendiğinde “kadının beyanı her durumda yeterlidir” şeklinde bir yaklaşımın bulunmadığı açıkça görülmektedir.

Boşanma Davalarında İspat Yükü Kime Aittir?

Boşanma davalarında en çok merak edilen konulardan biri de ispat yüküdür.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun temel prensibine göre bir vakıaya dayanan taraf, o vakıayı ispat etmekle yükümlüdür.

Bu nedenle boşanma davasında;

• Aldatma iddiasında bulunan eş,
• Şiddet gördüğünü ileri süren eş,
• Hakarete uğradığını iddia eden eş,
• Terk edildiğini ileri süren eş,

iddialarını destekleyen delilleri mahkemeye sunmalıdır.

Bu kural kadın ve erkek açısından tamamen aynıdır.

Yani hukuk sistemi bakımından kadın veya erkek olmak ispat yükünü değiştirmez.

Bir kadın eşi hakkında şiddet iddiasında bulunduğunda nasıl delil sunmak durumundaysa, erkek de aynı şekilde kendi iddialarını delillerle desteklemek zorundadır.

Bu nedenle Türk hukukunda kadın lehine veya erkek aleyhine özel bir ispat kolaylığı bulunduğunu söylemek doğru değildir.

Mahkemeler Hangi Delilleri Değerlendirir?

Boşanma davalarında ve aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda mahkemeler oldukça geniş bir delil yelpazesini değerlendirmektedir.

Uygulamada en sık karşılaşılan deliller şunlardır:

Tanık Beyanları

Boşanma davalarının en önemli delillerinden biri tanık anlatımlarıdır.

Özellikle tarafların birlikte yaşadığı döneme ilişkin olayları bilen akrabalar, komşular, arkadaşlar veya iş çevresinden kişiler tanık olarak dinlenebilir.

Ancak tanığın yalnızca duyuma dayalı anlatımları yerine bizzat gördüğü veya şahit olduğu olaylar daha fazla önem taşımaktadır.

Mesaj ve Sosyal Medya Kayıtları

WhatsApp yazışmaları, SMS kayıtları, e-postalar ve sosyal medya mesajları günümüzde boşanma davalarında sıkça kullanılan deliller arasındadır.

Özellikle hakaret, tehdit, aldatma veya güven sarsıcı davranışlara ilişkin yazışmalar kusur değerlendirmesinde önemli rol oynayabilmektedir.

Hastane ve Kolluk Kayıtları

Şiddet iddialarında hastane raporları, darp raporları ve kolluk tutanakları önemli delil niteliği taşımaktadır.

Bu belgeler olayın objektif yönünün ortaya konulmasına yardımcı olmaktadır.

Ses, Fotoğraf ve Video Kayıtları

Belirli şartlar altında hukuka uygun şekilde elde edilmiş ses kayıtları, fotoğraflar ve videolar da mahkemeler tarafından değerlendirilebilmektedir.

Ancak her kayıt otomatik olarak delil kabul edilmez. Delilin elde ediliş şekli de ayrıca incelenir.

Kadının Beyanının Kötüye Kullanılması Mümkün müdür?

Toplumdaki tartışmaların önemli bir bölümü de bu noktada yoğunlaşmaktadır.

Teorik olarak her hukuki hakkın kötüye kullanılması mümkün olduğu gibi şikâyet hakkının da kötüye kullanılması mümkündür.

Bir kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunması, iftira atması veya hukuki süreci kötü niyetli şekilde kullanması ihtimal dahilindedir.

Ancak hukuk sistemi tam da bu nedenle yalnızca ilk beyanla yetinmemekte, sonrasında delil incelemesi yapmaktadır.

Eğer bir kişinin gerçeğe aykırı şekilde suç isnadında bulunduğu ortaya çıkarsa, bu durum ayrıca hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir.

Bu nedenle hukuk sistemi bir yandan gerçek mağdurları korumayı amaçlarken diğer yandan haksız ithamların önüne geçebilmek için çeşitli denetim mekanizmaları da içermektedir.

Erkeklerin Hukuki Hakları Korunuyor mu?

“Kadının beyanı esastır” tartışmalarında sıklıkla dile getirilen bir diğer konu da erkeklerin haklarının korunup korunmadığıdır.

Türk hukuk sisteminde herkes;

• Savunma hakkına,
• Delil sunma hakkına,
• Tanık dinletme hakkına,
• Kararlara itiraz etme hakkına,
• İstinaf ve temyiz hakkına,

sahiptir.

Bu haklar kadınlar ve erkekler açısından aynıdır.

Bir erkek hakkında uzaklaştırma kararı verilmiş olması, onun savunma yapamayacağı anlamına gelmez. Aynı şekilde boşanma davasında ileri sürülen iddialar da mahkeme tarafından karşı tarafın savunmaları alınmadan kesin kabul edilmez.

Bu nedenle hukuki süreçlerin tamamına bakıldığında, sistemin amacı bir tarafı peşinen haklı kabul etmek değil; maddi gerçeğe mümkün olduğunca yaklaşmaktır.

Sonuç: Kadının Beyanı Esas mıdır?

Bu sorunun kısa cevabı hem evet hem hayırdır.

Evet; çünkü 6284 sayılı Kanun kapsamında şiddet mağdurlarının korunabilmesi için ilk aşamada mağdurun beyanı esas alınarak geçici koruma tedbirleri verilebilmektedir.

Hayır; çünkü boşanma davalarında, tazminat taleplerinde, velayet uyuşmazlıklarında ve ceza yargılamalarında yalnızca bir kişinin beyanı ile kesin karar verilmesi mümkün değildir.

Türk hukuk sisteminde esas olan, iddiaların delillerle desteklenmesi ve mahkeme tarafından tüm dosya kapsamı değerlendirilerek karar verilmesidir.

Bu nedenle toplumda sıkça kullanılan “kadının beyanı esastır” ifadesi, hukuki gerçeği tam olarak yansıtmamaktadır.

Daha doğru ifade şudur:

Şiddet iddiası bulunan durumlarda mağdurun korunması amacıyla ilk aşamada beyan dikkate alınabilir; ancak nihai kararlar yalnızca beyana değil, tüm delillerin birlikte değerlendirilmesine dayanır.

Hukuk sisteminin amacı kadınları veya erkekleri peşinen haklı kabul etmek değildir. Amaç, gerçek mağdurları korurken aynı zamanda savunma hakkını ve adil yargılanma ilkesini güvence altına almaktır.

Avukat Görüşü

Uygulamada görülen en büyük sorunlardan biri, “kadının beyanı esastır” ifadesinin eksik ve yanlış yorumlanmasıdır. Bu ifade çoğu zaman kadınların hiçbir delil sunmadan dava kazanabildiği veya erkeklerin savunma yapamadığı şeklinde anlaşılmaktadır. Oysa Türk hukuk sisteminde hem mağdurun korunması hem de savunma hakkının güvence altına alınması amaçlanmaktadır.

Bu nedenle boşanma davalarında, velayet uyuşmazlıklarında, nafaka taleplerinde veya 6284 sayılı Kanun kapsamındaki süreçlerde yalnızca sosyal medya yorumlarına veya kulaktan dolma bilgilere göre değerlendirme yapmak yerine somut dosya içeriğinin uzman bir aile hukuku avukatı tarafından incelenmesi büyük önem taşımaktadır.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı Bursa Maya Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her uyuşmazlığın kendine özgü şartları bulunduğundan, somut olayınız hakkında hukuki değerlendirme yapılabilmesi için bir avukattan profesyonel destek alınması tavsiye edilir. Yazıdaki bilgiler hukuki danışmanlık niteliğinde değildir.