Almanya'da boşanma kararı alan Türk çiftin Türkiye'de tanıma ve tenfiz sürecini temsil eden görsel

Almanya’da Verilen Boşanma Kararı Türkiye’de Nasıl Geçerli Olur?

Almanya’da boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden geçerli olmaz; Türkiye’deki nüfus kaydında boşanmış görünmek için kararın Türkiye’de tanınması, yani Türk hukukunda da geçerli ve bağlayıcı kabul edilmesi gerekir. Bunun iki yolu vardır. Eşler birlikte başvurursa karar, Almanya’daki Türk dış temsilciliği veya Türkiye’deki il nüfus müdürlüğü aracılığıyla mahkemeye gidilmeden nüfus kütüğüne tescil edilebilir. Bu yol kullanılamıyorsa aile mahkemesinde tanıma davası açılır.

Türkiye’de yeniden boşanma davası açmak gerekmez. Tescil başvurusunda da tanıma davasında da boşanmanın Almanya’da doğru verilip verilmediği yeniden tartışılmaz; yalnız kanundaki şartlara bakılır. Kararda nafaka, velayet veya çocukla görüşme gibi hükümler de varsa bunların Türkiye’de uygulanabilmesi için ayrıca mahkemeye başvurmak gerekir.

Almanya’daki karar Türk nüfus kaydına neden kendiliğinden işlenmez?

Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’deki etkisi 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da (MÖHUK) düzenlenir. Kanunun 58. maddesine göre yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil sayılması, kararın kanundaki şartları taşıdığının mahkemece tespit edilmesine bağlıdır. Kesin hüküm, aynı konunun aynı taraflar arasında yeniden dava edilmesini engelleyen bağlayıcılıktır. Aynı madde, yabancı karara dayanılarak Türkiye’de idari bir işlem yapılmasında da bu usulün uygulanacağını söyler.

Boşanma kararları için bu kuralın istisnası 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesidir. Bu madde, şartları taşıyan yabancı boşanma kararının mahkeme kararı aranmadan nüfus kütüğüne tescil edilmesine imkân verir. Karar tescil edilmedikçe veya mahkemece tanınmadıkça Almanya’daki boşanma Türk nüfus kaydına işlenmez ve kişi Türkiye’de evli görünmeye devam eder.

Bu durum özellikle Türkiye’de yeniden evlenmek isteyen kişiyi etkiler. Türk Medeni Kanunu’nun 130. maddesine göre “Yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır.” Yabancı uyruklu biriyle Türkiye’de evlilik ve boşanma işlemlerinin şartları ise bu tanıma ve tescil sürecinden ayrı olarak değerlendirilir.

Konsolosluk veya nüfus müdürlüğünde tescil hangi şartlarla yapılır?

Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi, yabancı boşanma kararının mahkemeye gidilmeden tescili için dört şartı birlikte arar.

  • Eşler bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurur. Eşlerden biri ölmüşse ya da yabancıysa Türk vatandaşı olan eş veya vekili tek başına başvurabilir.
  • Karar, verildiği devletin kanunlarına göre o konuda yetkili adli veya idari makam tarafından verilmiştir.
  • Karar usulen kesinleşmiştir, yani o ülkede artık kanun yoluna başvurulamayacak hâle gelmiştir.
  • Karar Türk kamu düzenine, yani Türk hukukunun temel ilkelerine açıkça aykırı değildir.

Başvurunun nereye yapılacağını Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik belirler. Kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliğine, yani Almanya’daki Türk büyükelçiliğine, başkonsolosluğuna veya konsolosluk ajanlığına başvurulabilir. Türkiye’de ise eşlerden birinin yerleşim yerindeki il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne başvurulur. Eşlerin Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Yönetmelikte sayılan on sekiz il müdürlüğünden birine başvurulabilir; Bursa İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü de bunlar arasındadır.

Başvuruyu dış temsilcilikte veya il müdürlüğünde kurulan bir komisyon inceler. Yönetmeliğin 9. maddesine göre komisyon “gündem olması halinde en geç on beş gün içinde toplanır”; toplantı tarihlerini komisyon başkanı iş yoğunluğuna göre belirler. Tescile karar verilirse karar yedi gün içinde aile kütüğüne işlenir. Komisyon başvuruyu 27/A maddesindeki şartlar gerçekleşmediği için reddederse kararın Türkiye’de tanınması MÖHUK’a göre mahkemeden istenir.

Tescil başvurusu için hangi belgeler gerekir?

Yönetmeliğin 7. maddesine göre başvuruda sunulacak belgeler şunlardır.

  • Başvuru formu.
  • Almanya’daki boşanma kararının usulüne göre onaylanmış aslı ile noter veya dış temsilcilik tarafından ya da Almanya’nın yetkili makamınca apostil şerhi konularak onaylanmış Türkçe tercümesi. Apostil şerhi, belgenin düzenlendiği ülkenin yetkili makamınca belgeye konulan onaydır.
  • Kararın üzerinde kesinleşme şerhi yoksa kararın Almanya kanunlarına göre kesinleştiğini gösteren onaylı belgenin aslı ve aynı biçimde onaylanmış Türkçe tercümesi.
  • Kimlik veya pasaport fotokopileri; eşlerden biri yabancıysa onun kimlik veya pasaportunun noter onaylı Türkçe tercümesi.
  • Vekil aracılığıyla başvuruluyorsa noter tarafından düzenlenen fotoğraflı özel vekâletnamenin aslı veya onaylı örneği.
  • Eşlerden biri ölmüşse ölüm belgesinin onaylı aslı ile noter veya dış temsilcilikçe onaylanmış Türkçe tercümesi.

Başvuru formuna, aynı kararla ilgili Türk mahkemelerinde açılmış bir dava bulunup bulunmadığına ilişkin bilgi veya adli makamlardan alınan belge de eklenir. Belgelerde eksiklik görülürse başvurana tamamlaması için doksan gün verilir; bu sürede tamamlanmayan başvuru reddedilir.

Mahkeme yolunda da benzer belgeler istenir. MÖHUK’un 53. maddesine göre tenfiz dilekçesine yabancı kararın o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya kararı veren mahkemece onanmış örneği ile onanmış tercümesi eklenir. Kararın kesinleştiğini gösteren onanmış belge ve onun onanmış tercümesi de dilekçeye konur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Almanya’da verilen bir boşanma kararının tenfizi istenen davada noter veya konsolosluk onayı taşımayan tercümeyle kurulan hükmü bozmuş ve davacıya onaylı tercümeyi sunması için süre verilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Hangi durumlarda tanıma davası açmak gerekir?

Tescil yolu eşlerin birlikte başvurusuna dayanır. Diğer eş başvuruya katılmıyorsa ve ölüm ya da yabancılık nedeniyle tek başına başvuru imkânı da yoksa Almanya’daki boşanma kararı tanıma davasıyla Türkiye’de geçerli hâle getirilir. Komisyonun başvuruyu reddettiği durumda da aynı yola gidilir.

Davayı eşlerden biri tek başına açabilir. MÖHUK’un 52. maddesi, kararın tenfiz edilmesinde hukuki yararı bulunan herkese bu istemde bulunma hakkı tanır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da 18.10.2023 tarihli kararında, yabancı ülkede boşanmış sayılan eşin kararın Türkiye’de tanınmasını istemesinde hukuki yararı bulunduğunu belirtmiştir.

Dava aile mahkemesinde görülür. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’un 4. maddesi, aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizini aile mahkemelerinin görevleri arasında sayar. Kanunun 2. maddesine göre aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu dava ve işlere “Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen Asliye Hukuk Mahkemesince bakılır.”

Tanıma davasında mahkeme neyi inceler?

Mahkeme boşanma sebebini veya eşlerin kusurunu yeniden değerlendirmez. Genel Kurul aynı kararda, Türk mahkemelerinin yalnız tanıma veya tenfiz şartlarının bulunup bulunmadığını inceleyebileceğini, yabancı kararda uygulanan usulün ve kararın maddi ve hukuki tespitlerinin doğruluğunun incelenemeyeceğini belirtmiştir. Bu ilkeye revizyon yasağı denir.

MÖHUK’un 58. maddesine göre tanıma, kararın tenfiz şartlarını taşıdığının tespitine bağlıdır; ancak tanımada karşılıklılık şartı aranmaz. Mahkeme, 54. maddedeki diğer üç şarta bakar.

  • Karar, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren, yani yalnız Türk mahkemelerinin karar verebileceği bir konuda verilmemiş olmalıdır. Davalı itiraz ederse, kararı veren mahkemenin dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadan kendisine yetki tanımadığı da aranır.
  • Hüküm Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
  • Kendisine karşı tanıma istenen eş, Almanya’daki davaya o ülkenin kanunlarına göre usulüne uygun çağrılmamış veya temsil edilmemişse ya da hüküm bu kanunlara aykırı biçimde yokluğunda verilmişse ve bu sebeple Türk mahkemesinde itiraz ederse tanıma şartı gerçekleşmez.

Kararda nafaka veya velayet hükmü varsa ne yapılır?

Bu hükümler için ayrıca mahkemeye başvurulur, çünkü nüfus kaydına yapılan tescil yalnız boşanmayı kapsar. Yönetmeliğin 9. maddesine göre kararda velayet, iştirak nafakası, çocukla kişisel ilişki, mal rejimi ve tazminat gibi tenfize konu hükümler varsa komisyon kararı bu hükümler bakımından sonuç doğurmaz; bunlar için MÖHUK’a göre görevli ve yetkili mahkemede tanıma veya tenfiz davası açılabilir.

Tenfiz, yabancı kararın Türkiye’de icra yoluyla zorla yerine getirilebilmesini sağlayan karardır. MÖHUK’un 50. maddesine göre “Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilâmların Türkiye’de icra olunabilmesi yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır.” İlam, mahkemenin yazılı kararıdır. Hukuk Genel Kurulu 18.10.2023 tarihli kararında ayrıca boşanma kararının icraya ihtiyaç duymadan sonuç doğurduğu için tanınabileceğini, kararda icrayı gerektiren bir ödeme veya yapma yükümlülüğü de bulunuyorsa bu bölüm için tenfiz şartlarının aranacağını belirtmiştir.

Tenfizde tanımadan farklı olarak karşılıklılık da aranır. MÖHUK’un 54. maddesine göre Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında karşılıklılığa dayanan bir anlaşma, o devlette Türk mahkeme kararlarının tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü veya fiilî uygulama bulunmalıdır.

Tanınan boşanma hangi tarihten itibaren geçerli sayılır?

Almanya’daki kararın kesinleştiği tarihten itibaren. MÖHUK’un 59. maddesine göre yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil etkisi, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder. Hukuk Genel Kurulu 18.10.2023 tarihli kararında bu hükmü, boşanma kararı tanındığında tarafların yabancı kararın kesinleştiği andan itibaren boşanmış kabul edileceği şeklinde açıklamıştır. Türkiye’deki tanıma kararının tarihi bu sonucu değiştirmez. Genel Kurulun aynı kararda aktardığı Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği hükmüne göre de tanınan yabancı kararın kesinleşme tarihi, boşanma tarihi olarak aile kütüğüne tescil edilir.

Bu tarih, mal rejiminden doğan alacakların zamanaşımını da etkiler. Hukuk Genel Kurulu 29.11.2023 tarihli ve oy çokluğuyla verdiği başka bir kararında, Almanya’da boşanan eşler arasında açılan mal paylaşımı davasında on yıllık zamanaşımının Türkiye’deki tanıma kararının değil, Almanya’daki kararın kesinleşme tarihinden başladığına karar vermiştir. O dosyada dava, yabancı kararın kesinleşmesinden itibaren on yıllık süre dolduktan sonra açıldığı için zamanaşımına uğramış sayılmıştır.

Tanıma istemek için ise kanunda bir süre öngörülmemiştir. Genel Kurul 18.10.2023 tarihli kararında, MÖHUK’ta yabancı kararın hangi süre içinde tanınmasının istenebileceğine dair bir düzenleme bulunmadığını ve boşanmaya ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması için her zaman dava açılabileceğini belirtmiştir.

Türkiye’ye gelmeden başvuru yapılabilir mi?

Evet. Tescil başvurusu doğrudan Almanya’daki Türk dış temsilciliğine yapılabilir. Yönetmeliğin 6. maddesine göre başvuru eşlerce bizzat, kanuni temsilcileri veya vekilleri aracılığıyla yapılır ve eşlerin başvuru sırasında yetkili makamın önünde birlikte bulunması zorunlu değildir.

Tescil başvurusu vekil aracılığıyla yapılacaksa vekâletnamenin bu işe özel ve fotoğraflı olması gerekir. Yönetmelik, Türk yetkili makamlarınca düzenlenen veya yabancı yetkili makamlarca düzenlenip usulüne göre onaylanan vekâletnameyi kabul eder. Almanya’da yaşayan eş de Türkiye’ye gelmeden yurt dışından avukata vekalet verebilir.

Yabancı boşanma kararlarının tanınmasına ilişkin Yargıtay kararları

“…Türk mahkemeleri, yabancı mahkeme kararlarının tanınması veya tenfizi davasında sadece tanıma veya tenfiz şartlarının bulunup bulunmadığı hususunda incelemede bulunabilir. Türk mahkemelerinde yabancı mahkeme kararında uygulanan usulün ya da kararda yer alan maddi ve hukuki tespitlerin doğruluğu incelenemez.…”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/766, K. 2023/975, T. 18.10.2023

“…Dolayısıyla yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de herhangi bir süreye tabi olmadan her zaman tanınması ve şartları varsa tenfizi istenebilir.…”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/766, K. 2023/975, T. 18.10.2023

“…Davacı dava dilekçesiyle yabancı mahkeme kararının, ilamın kesinleşme belgesinin, apostil şerhinin aslını ve kararın tercümesini mahkemeye sunmuş ise de sunulan tercümenin noter veya konsolosluk onaylı olmadığı anlaşılmaktadır. Davacı tarafa yabancı mahkeme kararının onaylı tercümesinin dosyaya sunulması için süre verilip, sonucu uyarınca bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.…”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/7235, K. 2022/9115, T. 10.11.2022

Sıkça Sorulan Sorular

Evet. Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesine göre eşler başvurularını aynı anda birlikte veya ayrı zamanlarda yapabilir. Ayrı başvurularda iki başvuru arasındaki süre doksan günü geçemez.

Hayır. Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmeliğin 9. maddesine göre yabancı kararla ilgili Türkiye’de açılmış ve devam eden ya da reddedilmiş bir dava varsa tescil başvurusu reddedilir. Bu durumda kararın tanınması Türkiye’deki mahkemede görülen davada sonuçlanır.

Evet, isteyebilirsiniz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yurt dışında boşandıktan sonra birlikte yaşamaya devam edip çocuk sahibi olan eşlerden birinin açtığı tanıma davasının salt bu gerekçeyle dürüstlük kuralına aykırı sayılarak reddedilmesini usul ve yasaya aykırı bulmuştur. Mahkeme yine yalnız 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’daki tanıma şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğine bakar.

Gerekçe yazmaması tek başına kamu düzenine aykırılık sayılmaz. Hukuk Genel Kurulunun 18.10.2023 tarihli kararında aktardığı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu kararı, “Yabancı mahkeme kararlarının salt gerekçesinin bulunmamasının” tenfize engel olmayacağını ve bunun 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 54/c maddesi anlamında kamu düzenine açıkça aykırılık sayılmayacağını belirtir. Ancak kararın usulen onanmış aslı veya onanmış örneği ile kesinleştiğini gösteren onaylı belge yine sunulmalıdır.

Evet. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 54. maddesine göre Almanya’daki davaya o ülkenin kanunlarına göre usulüne uygun çağrılmadıysanız, temsil edilmediyseniz ya da hüküm bu kanunlara aykırı biçimde yokluğunuzda verildiyse bunu Türk mahkemesinde ileri sürerek tanımaya itiraz edebilirsiniz. Çağrının usulüne uygun olup olmadığı Türk tebligat kurallarına göre değil, Almanya’nın kanunlarına göre değerlendirilir.

Avukat Görüşü

Başvurudan önce Almanya’daki kararın yalnız boşanmayı mı yoksa velayet, nafaka veya mal paylaşımını da mı düzenlediğine bakılmalıdır. Karar yalnız boşanmayı içeriyorsa ve iki eş de başvuruya katılabiliyorsa mahkeme kararı gerektirmeyen konsolosluk veya nüfus müdürlüğü yolu kullanılabilir. Kararda velayet, nafaka veya tazminat gibi hükümler varsa tescil bunları kapsamadığı için bu hükümler için mahkemeye başvurmak baştan hesaba katılmalıdır.

Kararın tam metninin elde olup olmadığı ve üzerinde kesinleşme şerhi bulunup bulunmadığı da başvurudan önce kontrol edilmelidir. Tescil başvurusunda şerh yoksa, mahkeme yolunda ise her durumda kararın kesinleştiğini gösteren onaylı belge gerekir; bu belge Almanya’daki mahkemeden istenmeli, tercüme de onaylı yaptırılmalıdır. Almanya’daki kararla ilgili Türkiye’de daha önce dava açılmışsa bu dosyanın durumu da başvurudan önce öğrenilmelidir, çünkü devam eden veya reddedilmiş dava konsolosluk yolunu kapatır.

Mal rejiminden kaynaklanan bir alacak istenecekse Hukuk Genel Kurulunun 29.11.2023 tarihli kararına göre zamanaşımı yabancı kararın kesinleşme tarihinden hesaplanabileceği için bu tarih dosya hazırlanırken ilk olarak tespit edilmelidir.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kullanılan kanun ve yönetmelik hükümleri 03.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.

Yukarı Çık