Anlaşmalı Boşanmada Çocuğun Sağlık Giderleri, Eğitim Giderleri ve Diğer Masraflar Kim Tarafından Karşılanır?

Boşanma kararı yalnızca eşler arasındaki evlilik birliğini sona erdirir. Ortak çocuk bulunması halinde ise anne ve babanın çocuğa karşı sahip olduğu bakım, eğitim, gözetim ve destek yükümlülükleri devam eder. Bu nedenle anlaşmalı boşanma davalarında en fazla tereddüt edilen konuların başında, çocuğun sağlık giderleri, eğitim giderleri, özel okul ücretleri, kurs masrafları, servis ücretleri ve benzeri harcamaların kim tarafından karşılanacağı gelmektedir.

Uygulamada birçok kişi iştirak nafakasının bütün çocuk giderlerini kapsadığını düşünmektedir. Oysa bu her zaman doğru değildir. Taraflar, anlaşmalı boşanma protokolünde iştirak nafakasından bağımsız olarak eğitim giderleri, sağlık giderleri veya diğer belirli masrafların hangi ebeveyn tarafından karşılanacağını ayrıca kararlaştırabilirler. Hatta uygun görülen durumlarda, belirli giderlerin tamamının yalnızca anne veya yalnızca baba tarafından karşılanması da mümkündür.

Bu nedenle hazırlanacak anlaşmalı boşanma protokolünün yalnızca bugünkü ihtiyaçları değil, çocuğun ilerleyen yıllarda ortaya çıkabilecek eğitim ve sağlık ihtiyaçlarını da dikkate alacak şekilde düzenlenmesi büyük önem taşır. Eksik veya belirsiz hazırlanan protokoller ise boşanma gerçekleştikten sonra yeni uyuşmazlıklara ve yeniden dava açılmasına neden olabilmektedir.

Bu yazıda;

• iştirak nafakasının hangi giderleri kapsadığı,
• eğitim giderlerinin ayrıca düzenlenip düzenlenemeyeceği,
• sağlık giderlerinin kim tarafından ödeneceği,
• özel okul ücretlerinin nasıl paylaşılabileceği,
• olağan ve olağanüstü çocuk giderleri arasındaki fark,
• hakimin protokolü hangi ölçütlere göre değerlendirdiği,
• anlaşmalı boşanma protokolünde dikkat edilmesi gereken hususlar

ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

Çocuğun Giderlerini Karşılama Yükümlülüğü Boşanmayla Sona Ermez

Türk Medeni Kanunu’na göre anne ve baba, evlilik devam ettiği sürece olduğu gibi boşanmadan sonra da çocuklarının bakım ve eğitim giderlerine mali güçleri oranında katılmakla yükümlüdür. Dolayısıyla boşanma kararı verilmesi, ebeveynlerin çocuklarına karşı olan ekonomik sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

Çocuğun velayeti taraflardan birine bırakılsa bile diğer ebeveyn, çocuğun bakımına ekonomik olarak katkıda bulunmaya devam eder. Bu katkı çoğu zaman iştirak nafakası şeklinde yerine getirilse de, tarafların anlaşması halinde farklı ödeme yöntemleri de belirlenebilir.

Örneğin taraflar;

• belirli bir iştirak nafakası ödenmesini,
• bunun yanında eğitim giderlerinin ayrıca karşılanmasını,
• sağlık giderlerinin paylaşılmasını,
• özel okul ücretlerinin tek ebeveyn tarafından ödenmesini,
• kurs ve sosyal faaliyet giderlerinin ortak karşılanmasını

kararlaştırabilirler.

Dolayısıyla çocuğun giderlerinin karşılanmasına ilişkin tek yöntem iştirak nafakası değildir. Kanun ve uygulama, taraflara anlaşmalı boşanma kapsamında oldukça geniş bir düzenleme serbestisi tanımaktadır.

Anlaşmalı Boşanma Davasında Taraflar Çocuk Giderlerini Serbestçe Düzenleyebilir mi?

Anlaşmalı boşanmanın en önemli özelliklerinden biri, tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocuklara ilişkin konularda ortak iradeyle karar verebilmeleridir. Hazırlanan protokol, mahkeme tarafından uygun bulunup hükme geçirildiğinde taraflar açısından bağlayıcı hale gelir.

Bu nedenle taraflar, yalnızca nafaka miktarını belirlemek zorunda değildir. Bunun yanında çocuğun eğitim, sağlık ve gelişimine ilişkin pek çok mali yükümlülüğü de ayrıntılı şekilde düzenleyebilirler.

Örneğin protokolde;

• özel okul ücretlerinin baba tarafından ödeneceği,
• okul servis ücretlerinin anne tarafından karşılanacağı,
• sağlık giderlerinin yarı yarıya paylaşılacağı,
• üniversite hazırlık kursu ücretlerinin ortak ödeneceği,
• özel sağlık sigortasının belirli bir ebeveyn tarafından yaptırılacağı,
• gözlük, diş teli veya psikolojik destek giderlerinin nasıl karşılanacağı

ayrıntılı olarak kararlaştırılabilir.

Bu tür hükümler, ileride “bu gideri kim ödeyecek?” şeklinde ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önüne geçilmesini sağlar.

Hakim Tarafların Her Anlaşmasını Onaylamak Zorunda mıdır?

Hayır.

Anlaşmalı boşanma davalarında tarafların serbest iradesi önemli olmakla birlikte, ortak çocuk bulunması halinde hakim yalnızca tarafların anlaşmasına bakmaz. Aynı zamanda yapılacak düzenlemenin çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığını da değerlendirir.

Bu nedenle protokolde yer alan hükümler;

• çocuğun bakımını tehlikeye düşürüyor,
• eğitim hakkını zedeliyor,
• sağlık ihtiyaçlarının karşılanmasını engelliyor,
• açıkça çocuğun menfaatine aykırılık oluşturuyorsa,

hakim bu hükümleri uygun bulmayabilir veya değiştirilmesini isteyebilir.

Buna karşılık çocuğun ihtiyaçlarını güvence altına alan, açık, uygulanabilir ve gelecekte uyuşmazlık yaratmayacak şekilde hazırlanan düzenlemeler ise uygulamada genel olarak kabul edilmektedir.

İştirak Nafakası Çocuğun Tüm Giderlerini Kapsar mı?

İştirak nafakası, velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuğun bakım, eğitim, sağlık, barınma, beslenme ve genel ihtiyaçlarına katılması için ödenen nafakadır. Bu nedenle iştirak nafakası, çocuğun temel ve olağan giderlerini karşılamaya yöneliktir.

Ancak uygulamada şu ayrım önemlidir: İştirak nafakası her zaman çocuğun bütün eğitim ve sağlık giderlerini tek başına karşılamaz. Özellikle özel okul, yüksek tutarlı sağlık harcamaları, diş teli, psikolojik destek, özel ders, kurs, servis, kırtasiye, yabancı dil eğitimi veya spor faaliyeti gibi giderler ayrıca düzenlenebilir.

Bu nedenle anlaşmalı boşanma protokolünde yalnızca “aylık iştirak nafakası ödenecektir” şeklinde bir hüküm bulunması her zaman yeterli olmaz. Taraflar ileride uyuşmazlık yaşamak istemiyorsa, iştirak nafakası dışında kalan giderleri ayrıca ve açık şekilde yazmalıdır.

Örneğin protokolde şu şekilde bir ayrım yapılabilir:

“Çocuk için aylık iştirak nafakası ödenecektir. Bunun dışında okul ücreti, servis gideri, kırtasiye gideri, zorunlu sağlık giderleri ve fatura ile belgelendirilen olağanüstü sağlık harcamaları taraflarca yarı yarıya karşılanacaktır.”

Bu tür bir düzenleme, hangi giderlerin nafaka içinde kabul edildiğini ve hangi giderlerin ayrıca paylaşılacağını daha anlaşılır hale getirir.

Eğitim Giderleri Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Nasıl Düzenlenmelidir?

Çocuğun eğitim giderleri, anlaşmalı boşanma protokolünde en dikkatli düzenlenmesi gereken alanlardan biridir. Çünkü eğitim giderleri yıllar içinde değişebilir. Anaokulu, ilkokul, ortaokul, lise, üniversite hazırlık süreci ve üniversite dönemi bakımından çocuğun ihtiyaçları aynı değildir.

Eğitim giderleri denildiğinde yalnızca okul ücreti anlaşılmamalıdır. Uygulamada eğitim giderleri şu kalemleri kapsayabilir:

Okul ücreti, kayıt ücreti, servis gideri, yemek ücreti, okul kıyafeti, kitap ve kırtasiye giderleri, sınav hazırlık kursları, özel ders ücretleri, yabancı dil eğitimi, etüt merkezi giderleri, üniversite hazırlık giderleri, eğitim amaçlı teknolojik araçlar ve okulun zorunlu tuttuğu diğer masraflar.

Taraflar bu giderlerin tamamını bir ebeveynin karşılayacağını kararlaştırabilir. Bunun yanında giderlerin yarı yarıya paylaşılması veya belirli giderlerin bir ebeveyne, diğer giderlerin diğer ebeveyne bırakılması da mümkündür.

Örneğin özel okul ücretinin baba tarafından, servis ve kırtasiye giderlerinin anne tarafından, olağanüstü eğitim giderlerinin ise taraflarca yarı yarıya karşılanacağı kararlaştırılabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken temel nokta, protokolde kullanılan ifadenin belirsiz olmamasıdır. “Eğitim masrafları baba tarafından karşılanacaktır” ifadesi bazı durumlarda yeterli görünse de ileride uyuşmazlık çıkarabilir. Çünkü bu ifadenin özel okul ücretini, servis giderini, yemek ücretini, kurs ücretini ve özel ders giderlerini kapsayıp kapsamadığı tartışılabilir.

Bu nedenle protokolde mümkünse hangi giderlerin eğitim gideri sayılacağı ayrıca yazılmalıdır.

Özel Okul Ücretleri Kim Tarafından Ödenir?

Anlaşmalı boşanmada özel okul ücretinin kim tarafından ödeneceği tarafların protokoldeki düzenlemesine bağlıdır. Taraflar özel okul ücretinin tamamını bir ebeveyne yükleyebilir. Bunun yanında özel okul giderlerinin yarı yarıya karşılanacağı da kararlaştırılabilir.

Ancak özel okul konusu ayrıca dikkat gerektirir. Çünkü özel okul tercihi, yalnızca parasal bir konu değildir. Aynı zamanda çocuğun eğitim hayatını, yaşam düzenini ve ebeveynler arasındaki karar alma sürecini doğrudan etkiler.

Bu nedenle protokolde yalnızca “özel okul giderleri karşılanacaktır” denilmesi yerine şu konular da düzenlenebilir:

Çocuğun hangi okulda okuyacağı, okul değişikliğine nasıl karar verileceği, özel okul tercihinde tarafların ortak onayının aranıp aranmayacağı, okul ücretinin ne kadarının hangi ebeveyn tarafından ödeneceği, ödemenin doğrudan okula mı yoksa diğer ebeveyne mi yapılacağı, fatura veya ödeme belgesinin nasıl paylaşılacağı.

Örneğin taraflar şu şekilde hüküm kurabilir:

“Çocuğun özel okulda eğitim görmesi konusunda taraflar mutabıktır. Özel okul ücreti, kayıt bedeli ve okulun zorunlu giderleri taraflarca yarı yarıya karşılanacaktır. Okul seçimi ve okul değişikliği tarafların ortak yazılı mutabakatıyla yapılacaktır.”

Bu şekilde bir düzenleme, hem ödeme yükümlülüğünü hem de karar alma sürecini açık hale getirir.

Sağlık Giderleri Nasıl Paylaşılır?

Çocuğun sağlık giderleri de anlaşmalı boşanma protokolünde açıkça düzenlenebilir. Sağlık giderleri, yalnızca acil hastane masraflarından ibaret değildir. Çocuğun yaşı, sağlık durumu ve ihtiyaçlarına göre farklı harcamalar ortaya çıkabilir.

Sağlık giderleri arasında şunlar yer alabilir:

Muayene ücretleri, ilaç bedelleri, tahlil ve tetkik giderleri, ameliyat giderleri, özel hastane masrafları, diş tedavisi, ortodonti tedavisi, gözlük ve lens giderleri, psikolog veya pedagog desteği, fizik tedavi, özel sağlık sigortası primi ve doktor tarafından gerekli görülen diğer tedavi giderleri.

Taraflar sağlık giderlerinin tamamını bir ebeveynin karşılayacağını kararlaştırabilir. Bunun yanında sağlık giderlerinin yarı yarıya paylaşılması veya yalnızca SGK tarafından karşılanmayan kısmın paylaşılması da mümkündür.

Uygulamada daha sağlıklı olan yöntem, sağlık giderlerini “zorunlu sağlık giderleri” ve “isteğe bağlı sağlık giderleri” şeklinde ayırmaktır. Çünkü zorunlu tedavi giderleri ile tamamen tercih niteliğinde olan harcamalar aynı şekilde değerlendirilemez.

Örneğin acil müdahale, doktorun gerekli gördüğü tedavi, ilaç ve ameliyat giderleri zorunlu sağlık gideri olarak kabul edilebilir. Buna karşılık taraflardan birinin tek başına tercih ettiği özel hastane, estetik işlem veya zorunlu olmayan tedavi giderleri konusunda önceden onay şartı getirilebilir.

Bu nedenle protokolde sağlık giderlerinin kapsamı, belge ibrazı ve ödeme süresi açıkça yazılmalıdır.

Örnek bir düzenleme şu şekilde olabilir:

“Çocuğun SGK veya özel sağlık sigortası tarafından karşılanmayan zorunlu sağlık giderleri, fatura veya ödeme belgesinin diğer tarafa bildirilmesinden itibaren 7 gün içinde taraflarca yarı yarıya karşılanacaktır. Acil haller dışında özel hastane ve zorunlu olmayan tedavi giderleri için tarafların önceden mutabakatı aranacaktır.”

Bu ifade hem çocuğun sağlık ihtiyacını güvence altına alır hem de taraflardan birinin tek taraflı ve yüksek tutarlı gider oluşturmasının önüne geçer.

Olağan Giderler ile Olağanüstü Giderler Arasındaki Fark Nedir?

Anlaşmalı boşanmada çocuk giderleri değerlendirilirken olağan giderler ile olağanüstü giderler arasında ayrım yapılması gerekir.

Olağan giderler, çocuğun günlük yaşamı içinde düzenli ve öngörülebilir şekilde ortaya çıkan giderlerdir. Beslenme, giyim, temel okul ihtiyaçları, ulaşım, gündelik bakım ve genel yaşam giderleri bu kapsamdadır. İştirak nafakası çoğunlukla bu giderlere katkı amacı taşır.

Olağanüstü giderler ise her ay düzenli olarak ortaya çıkmayan, çoğu zaman yüksek tutarlı veya özel nitelikte olan giderlerdir. Örneğin diş teli tedavisi, ameliyat, özel okul kayıt bedeli, üniversite hazırlık kursu, psikolojik destek, yurt dışı eğitim programı veya özel sağlık giderleri olağanüstü gider olarak değerlendirilebilir.

Bu ayrım protokolde açıkça yapılırsa, taraflar ileride daha az sorun yaşar. Çünkü hangi giderin nafaka içinde kaldığı, hangi giderin ayrıca paylaşılacağı daha baştan belirlenmiş olur.

Bu nedenle protokole şu tür bir hüküm eklenebilir:

“İştirak nafakası çocuğun olağan bakım ve yaşam giderlerine katkı niteliğindedir. Bunun dışında kalan yüksek tutarlı eğitim, sağlık ve gelişim giderleri, belgelendirilmek kaydıyla taraflarca ayrıca karşılanacaktır.”

Bu tür hükümler, anlaşmalı boşanma sonrası icra takibi veya ek dava ihtimalini azaltır.

Protokolde Belge ve Fatura Şartı Yazılmalı mıdır?

Evet. Anlaşmalı boşanma protokolünde çocuğun eğitim ve sağlık giderleri ayrıca düzenleniyorsa, bu giderlerin nasıl belgelendirileceği de yazılmalıdır.

Çünkü boşanma sonrası uyuşmazlıkların önemli bir kısmı giderin kendisinden değil, giderin ispatından doğar. Bir ebeveyn “bu masrafı yaptım” derken, diğer ebeveyn giderin gerçekten yapılıp yapılmadığını, çocuk için zorunlu olup olmadığını veya tutarın makul olup olmadığını sorgulayabilir.

Bu nedenle protokolde şu üç konu açık olmalıdır:

Giderin hangi belgeyle ispatlanacağı, belgenin diğer tarafa nasıl bildirileceği ve ödeme yükümlülüğünün hangi süre içinde yerine getirileceği.

Örneğin sağlık giderleri için fatura, eczane fişi, hastane makbuzu, doktor raporu veya ödeme dekontu aranabilir. Eğitim giderleri için okul faturası, kayıt belgesi, servis sözleşmesi, kurs faturası veya ödeme dekontu kullanılabilir.

Bu şekilde yapılan düzenleme, ileride “ödeme yapılmadı”, “belge gönderilmedi”, “bu masraf çocuğa ait değildi” veya “gider gereksizdi” şeklindeki tartışmaları azaltır.

Protokolde kullanılabilecek örnek ifade şu şekilde olabilir:

“Çocuğa ilişkin eğitim ve sağlık giderleri, fatura, makbuz, dekont veya ilgili kurum belgesiyle ispatlanacaktır. Belgenin diğer tarafa yazılı olarak bildirilmesinden itibaren 7 gün içinde ilgili ödeme yapılacaktır.”

Bu ifade, ödeme yükümlülüğünü daha uygulanabilir hale getirir.

Ödeme Doğrudan Kuruma mı, Diğer Ebeveyne mi Yapılmalıdır?

Anlaşmalı boşanma protokolünde ödeme yönteminin de açıkça yazılması gerekir. Çünkü eğitim ve sağlık giderlerinde ödemenin doğrudan okula, hastaneye, kurs merkezine veya diğer ebeveyne yapılması farklı sonuçlar doğurabilir.

Taraflar şu yöntemlerden birini seçebilir:

Ödeme doğrudan ilgili kuruma yapılabilir. Örneğin özel okul ücreti doğrudan okul hesabına yatırılır. Sağlık gideri doğrudan hastaneye ödenir. Bu yöntem, ödemenin gerçekten ilgili gider için yapıldığını göstermesi bakımından daha güvenlidir.

Ödeme önce velayet sahibi ebeveyn tarafından yapılır. Daha sonra diğer ebeveyn, kendi payına düşen kısmı belge ibrazından sonra öder. Bu yöntem de uygulamada sık kullanılır.

Taraflar, bazı giderlerde doğrudan kuruma ödeme yapılmasını, bazı giderlerde ise diğer ebeveyne ödeme yapılmasını kararlaştırabilir.

Örneğin:

“Okul ücreti ve servis bedeli doğrudan ilgili kuruma ödenecektir. Diğer eğitim ve sağlık giderleri ise gideri karşılayan tarafın belge ibrazı üzerine diğer tarafça kendi payı oranında ödenecektir.”

Bu düzenleme, hem ödeme takibini kolaylaştırır hem de taraflar arasındaki güven sorununu azaltır.

Taraflardan Biri Gideri Ödemezse Ne Olur?

Anlaşmalı boşanma protokolü mahkeme tarafından onaylanıp kararın parçası haline geldiğinde bağlayıcı olur. Bu nedenle protokolde açıkça yer alan çocuk giderleri, mahkeme kararına dayanılarak talep edilebilir.

Taraflardan biri protokolde üstlendiği eğitim veya sağlık giderini ödemezse, diğer taraf öncelikle giderin protokol kapsamında kaldığını ve belgelendirildiğini göstermelidir. Protokol hükmü yeterince açık ise icra takibi yapılması gündeme gelebilir. Ancak hüküm belirsizse veya giderin kapsamı tartışmalıysa, ayrıca dava açılması gerekebilir.

Bu nedenle protokoldeki ifade ne kadar açık olursa, sonradan yapılacak hukuki işlem de o kadar kolaylaşır.

Örneğin “çocuğun tüm masrafları baba tarafından karşılanacaktır” ifadesi geniş ve yoruma açık olabilir. Buna karşılık “çocuğun özel okul ücreti, okul servis ücreti, kırtasiye giderleri ve SGK tarafından karşılanmayan zorunlu sağlık giderleri baba tarafından karşılanacaktır” ifadesi daha nettir.

Açık hüküm, icra edilebilirliği güçlendirir. Belirsiz hüküm ise yeni uyuşmazlık doğurabilir.

Protokolde Yazmayan Eğitim ve Sağlık Giderleri Sonradan Talep Edilebilir mi?

Bu sorunun yanıtı somut duruma göre değişir.

Anlaşmalı boşanma protokolünde yalnızca iştirak nafakası düzenlenmişse ve eğitim ya da sağlık giderleri ayrıca yazılmamışsa, kural olarak bu giderlerin iştirak nafakası kapsamında karşılanması gerektiği ileri sürülebilir. Ancak çocuğun ihtiyaçlarında ciddi değişiklik olmuşsa veya yeni ve zorunlu giderler ortaya çıkmışsa, nafakanın artırılması ya da ek giderlerin talep edilmesi gündeme gelebilir.

Örneğin boşanma tarihinde küçük olan çocuk daha sonra özel eğitim ihtiyacı duymuş olabilir. Ciddi bir sağlık sorunu ortaya çıkmış olabilir. Üniversite hazırlık süreci başlamış olabilir. Mevcut nafaka bu giderleri karşılamaya yetmiyor olabilir.

Bu durumda velayet sahibi ebeveyn, çocuğun değişen ihtiyaçlarını ve diğer ebeveynin ekonomik durumunu dikkate alarak iştirak nafakasının artırılmasını talep edebilir.

Ancak şu ayrım önemlidir: Protokolde açıkça yer almayan her gider otomatik olarak diğer ebeveynden talep edilemez. Talep edilen giderin çocuğun menfaatiyle bağlantılı, makul, gerekli ve ispatlanabilir olması gerekir.

Bu nedenle baştan ayrıntılı protokol hazırlamak, sonradan dava açma ihtimalini azaltır.

İştirak Nafakası Sonradan Artırılabilir mi?

Evet. İştirak nafakası kesin ve değişmez bir ödeme değildir. Çocuğun ihtiyaçları artarsa veya nafaka ödeyen ebeveynin ekonomik gücü değişirse, iştirak nafakasının artırılması talep edilebilir.

Anlaşmalı boşanma sırasında belirlenen nafaka, o tarihteki koşullara göre kararlaştırılır. Ancak yıllar içinde ekonomik şartlar, enflasyon, çocuğun yaşı, eğitim durumu ve sağlık ihtiyaçları değişebilir.

Örneğin çocuk boşanma tarihinde anaokuluna gidiyor olabilir. Birkaç yıl sonra özel okul, kurs, servis, sınav hazırlık, spor veya sağlık giderleri artabilir. Bu durumda mevcut nafaka yetersiz kalabilir.

Bu nedenle protokolde nafakanın her yıl hangi oranda artırılacağı da yazılmalıdır. Uygulamada TÜFE oranında artış, taraflar arasında en sık tercih edilen yöntemlerden biridir.

Örnek hüküm:

“İştirak nafakası her yıl TÜİK tarafından açıklanan yıllık TÜFE oranında artırılacaktır.”

Bu tür düzenleme, her yıl ayrıca dava açma ihtiyacını azaltabilir. Ancak buna rağmen çocuğun ihtiyaçlarında olağan dışı artış olursa, nafaka artırım davası açılması yine mümkündür.

Sağlık Giderlerinde Acil Durumlar Nasıl Düzenlenmelidir?

Sağlık giderlerinde acil durumlar ayrıca düzenlenmelidir. Çünkü acil bir sağlık sorunu ortaya çıktığında diğer ebeveynden önceden onay almak her zaman mümkün olmayabilir.

Örneğin çocuk kaza geçirmiş, ani ameliyat gerekmiş veya acil müdahale zorunlu hale gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda çocuğun sağlığı önceliklidir. Protokolde acil haller için önceden onay şartı aranmayacağı açıkça yazılabilir.

Buna karşılık acil olmayan özel hastane tercihleri, zorunlu olmayan tedaviler veya yüksek tutarlı sağlık harcamaları için önceden bilgilendirme ve mutabakat şartı getirilebilir.

Örnek düzenleme:

“Acil sağlık durumlarında önceden onay aranmayacaktır. Acil müdahale nedeniyle yapılan ve belgelendirilen zorunlu sağlık giderleri taraflarca yarı yarıya karşılanacaktır. Acil olmayan yüksek tutarlı sağlık harcamalarında ise diğer tarafın önceden bilgilendirilmesi ve onayının alınması gerekir.”

Bu düzenleme çocuğun sağlığını korur. Aynı zamanda gereksiz veya tek taraflı gider oluşturulmasını da önler.

Kurs, Spor ve Sosyal Faaliyet Giderleri Kim Tarafından Karşılanır?

Çocuğun yalnızca okul ve sağlık giderleri değil, sosyal ve kişisel gelişim giderleri de gündeme gelebilir. Spor kursları, müzik eğitimi, yabancı dil kursu, sanat faaliyetleri, yaz okulu veya benzeri aktiviteler çocuğun gelişimine katkı sağlayabilir.

Ancak bu tür giderler her zaman zorunlu gider niteliğinde değildir. Bu nedenle protokolde ayrıca düzenlenmeleri gerekir.

Taraflar şu şekilde anlaşabilir:

Çocuğun mevcut kurs ve sosyal faaliyet giderleri belirli bir ebeveyn tarafından karşılanır. Yeni başlanacak kurs ve faaliyetler için tarafların ortak onayı gerekir. Giderler fatura karşılığında yarı yarıya ödenir. Belirli bir tutarı aşan sosyal faaliyet giderleri için önceden yazılı mutabakat aranır.

Örnek hüküm:

“Çocuğun kurs, spor, sanat ve sosyal faaliyet giderleri tarafların önceden mutabakatı ile yapılacak; bu giderler fatura veya ödeme belgesi ibrazı üzerine taraflarca yarı yarıya karşılanacaktır.”

Bu düzenleme, çocuğun gelişimini desteklerken taraflar arasında mali denge kurulmasını sağlar.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Anlaşmalı boşanma davalarında protokol, yalnızca boşanmanın gerçekleşmesini sağlayan bir belge değildir. Aynı zamanda boşanmadan sonraki yıllarda tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen hukuki bir metindir. Bu nedenle özellikle ortak çocuk bulunan dosyalarda hazırlanacak protokolün mümkün olduğunca ayrıntılı olması gerekir.

Uygulamada taraflar çoğu zaman yalnızca iştirak nafakası miktarını belirlemekte, eğitim ve sağlık giderlerini ise hiç düzenlememektedir. İlk bakışta sorun yaratmayacak gibi görünen bu eksiklik, ilerleyen yıllarda ciddi uyuşmazlıklara neden olabilmektedir.

Örneğin;

• Çocuğun özel okula başlaması,
• Üniversite hazırlık kursuna gitmesi,
• Yabancı dil eğitimi alması,
• Diş teli tedavisine ihtiyaç duyması,
• Psikolojik destek alması,
• Uzun süreli sağlık tedavisi görmesi

gibi durumlarda taraflar “bu gideri kim ödeyecek?” sorusuyla karşı karşıya kalabilmektedir.

Bu nedenle protokol hazırlanırken yalnızca mevcut ihtiyaçlar değil, ileride ortaya çıkabilecek makul ihtiyaçlar da öngörülmelidir.

İyi Hazırlanmış Bir Protokolde Hangi Konular Yer Almalıdır?

Her aile yapısı farklı olduğundan tek tip bir protokol hazırlamak mümkün değildir. Ancak uygulamada çocuk giderleri bakımından aşağıdaki konuların açıkça düzenlenmesi ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önemli ölçüde önüne geçmektedir.

Protokolde mümkünse şu hususlar ayrı ayrı belirtilmelidir:

• İştirak nafakasının aylık miktarı,
• Nafakanın ödeme tarihi,
• Nafakanın hangi hesaba yatırılacağı,
• Her yıl uygulanacak artış oranı,
• Eğitim giderlerinin kapsamı,
• Sağlık giderlerinin kapsamı,
• Özel okul ücretinin kim tarafından ödeneceği,
• Servis ve yemek giderlerinin paylaşımı,
• Kurs ve sosyal faaliyet giderleri,
• Üniversite hazırlık giderleri,
• Psikolojik destek ve terapi giderleri,
• Özel sağlık sigortasının yaptırılıp yaptırılmayacağı,
• Belgelendirme yöntemi,
• Ödeme süresi,
• Acil sağlık durumlarında uygulanacak usul,
• Tarafların önceden onayının aranacağı giderler.

Bu ayrıntılar ilk bakışta uzun gibi görünse de, boşanma sonrasında tarafların yeniden mahkemeye gitmesini büyük ölçüde engelleyebilir.

Hakim Protokolde Değişiklik Yapılmasını İsteyebilir mi?

Evet.

Türk Medeni Kanunu’na göre anlaşmalı boşanma davasında hakim, tarafların sunduğu protokolü aynen kabul etmek zorunda değildir. Özellikle çocuklara ilişkin hükümler bakımından çocuğun üstün yararını gözetmek zorundadır.

Bu nedenle hakim;

• iştirak nafakasını yetersiz bulabilir,
• eğitim giderlerine ilişkin düzenlemeyi eksik görebilir,
• sağlık giderlerini çocuğun menfaatine aykırı değerlendirebilir,
• velayet veya kişisel ilişki hükümlerinde değişiklik önerebilir.

Taraflar hakimin önerdiği değişikliği kabul ederlerse protokol bu haliyle hükme geçirilir. Kabul edilmezse anlaşmalı boşanma şartları ortadan kalkabileceğinden dava çekişmeli boşanma davasına dönüşebilir veya anlaşmalı boşanma talebi reddedilebilir.

Bu nedenle protokol hazırlanırken yalnızca tarafların beklentileri değil, mahkemenin uygulaması da dikkate alınmalıdır.

Çocuğun Üstün Yararı Neden Bu Kadar Önemlidir?

Aile hukukunda ortak çocuklara ilişkin bütün kararların temelinde “çocuğun üstün yararı” ilkesi yer alır.

Bu ilke gereğince anne ve babanın ekonomik veya kişisel tercihleri ikinci plandadır. Öncelikle değerlendirilmesi gereken husus, yapılacak düzenlemenin çocuğun fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimine katkı sağlayıp sağlamadığıdır.

Örneğin taraflar hiçbir iştirak nafakası ödenmemesi konusunda anlaşmış olsalar bile, hakim bunun çocuğun menfaatine aykırı olduğunu değerlendirirse bu hükmü uygun bulmayabilir.

Benzer şekilde çocuğun eğitim hayatını olumsuz etkileyecek veya sağlık ihtiyaçlarının karşılanmasını engelleyecek düzenlemeler de mahkeme tarafından kabul edilmeyebilir.

Bu nedenle anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanırken yalnızca tarafların uzlaşması yeterli değildir. Hazırlanan metnin aynı zamanda çocuğun üstün yararını koruyacak nitelikte olması gerekir.

Sonuç

Anlaşmalı boşanma davalarında çocuğun eğitim ve sağlık giderlerinin nasıl karşılanacağı konusunda taraflara geniş bir düzenleme serbestisi tanınmıştır. Taraflar, iştirak nafakasının yanında eğitim, sağlık, özel okul, kurs, servis, sosyal faaliyet ve benzeri giderlerin hangi ebeveyn tarafından karşılanacağını ayrıntılı olarak belirleyebilirler.

Ancak protokolde kullanılan ifadelerin açık, uygulanabilir ve yoruma kapalı olması büyük önem taşır. Belirsiz düzenlemeler, boşanma sonrasında yeni uyuşmazlıklara ve ek dava süreçlerine neden olabilmektedir.

Bu nedenle hazırlanacak anlaşmalı boşanma protokolünde yalnızca nafaka miktarı değil; eğitim giderleri, sağlık harcamaları, olağan ve olağanüstü masraflar, ödeme yöntemi, belgelendirme usulü ve ödeme süreleri de ayrıntılı şekilde düzenlenmelidir. Bu yaklaşım hem tarafların haklarını koruyacak hem de en önemlisi çocuğun üstün yararının güvence altına alınmasına katkı sağlayacaktır.

Mevzuat Dayanağı

Anlaşmalı boşanmada çocuğun eğitim, sağlık ve diğer bakım giderlerinin nasıl karşılanacağına ilişkin düzenlemeler esas olarak Türk Medeni Kanunu hükümlerine dayanmaktadır. Taraflar, anlaşmalı boşanma protokolünde bu giderlerin paylaşımını serbestçe kararlaştırabilseler de yapılacak düzenlemelerin kanuna ve çocuğun üstün yararı ilkesine uygun olması gerekir.

Bu konuda özellikle aşağıdaki hükümler önem taşımaktadır:

Türk Medeni Kanunu m. 182

Boşanma veya ayrılık halinde velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılmak zorundadır. Kanun ayrıca çocuğun sağlık, eğitim ve ahlaki gelişiminin gözetilmesini esas almıştır. Bu nedenle iştirak nafakası ve çocuk giderlerine ilişkin düzenlemeler hazırlanırken çocuğun üstün yararı ön planda tutulmalıdır.

Türk Medeni Kanunu m. 327

Kanuna göre ana ve baba, ergin olmayan çocuklarının bakım, eğitim ve korunması için gerekli giderleri birlikte karşılamakla yükümlüdür. Bu yükümlülük yalnızca evlilik devam ederken değil, boşanmadan sonra da devam eder. Dolayısıyla velayetin bir ebeveyne verilmiş olması, diğer ebeveynin çocuğun giderlerine katılma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Türk Medeni Kanunu m. 330

İştirak nafakasının miktarı belirlenirken çocuğun ihtiyaçları ile anne ve babanın ekonomik durumları birlikte değerlendirilir. Hakim, somut olayın özelliklerine göre nafakanın miktarını belirler ve gerekli hâllerde gelecek yıllarda uygulanacak artış esaslarını da karara bağlayabilir.

Türk Medeni Kanunu m. 331

Boşanma sonrasında çocuğun ihtiyaçlarının veya ebeveynlerin ekonomik durumlarının değişmesi hâlinde iştirak nafakasının artırılması, azaltılması veya yeniden belirlenmesi mahkemeden talep edilebilir. Bu nedenle anlaşmalı boşanma sırasında belirlenen nafaka miktarı her durumda kesin ve değişmez değildir.

Avukat Görüşü

Anlaşmalı boşanma davalarında taraflar çoğu zaman yalnızca iştirak nafakası miktarına odaklanmakta, çocuğun eğitim ve sağlık giderlerinin nasıl karşılanacağını ayrıntılı olarak düzenlememektedir. Oysa uygulamada boşanma sonrasında açılan birçok uyuşmazlığın temelinde bu eksiklik yer almaktadır.

Özellikle özel okul ücretleri, kurs giderleri, servis ücretleri, ortodonti tedavisi, psikolojik destek, özel sağlık sigortası ve benzeri yüksek maliyetli harcamalar protokolde açıkça düzenlenmediğinde, taraflar arasında yeni hukuki ihtilaflar ortaya çıkabilmektedir.

Bu nedenle anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanırken yalnızca bugünkü şartlar değil, çocuğun ilerleyen yıllarda değişebilecek eğitim ve sağlık ihtiyaçları da dikkate alınmalıdır. Giderlerin kapsamı, hangi ebeveyn tarafından karşılanacağı, ödeme yöntemi, belge ibrazı ve ödeme süresi gibi hususların ayrıntılı şekilde düzenlenmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların büyük ölçüde önüne geçecektir.

Unutulmamalıdır ki, ortak çocuk bulunan anlaşmalı boşanma davalarında esas alınan ilke tarafların menfaati değil, çocuğun üstün yararıdır. Bu nedenle hazırlanacak protokolün hem tarafların iradesini yansıtması hem de çocuğun geleceğini güvence altına alacak nitelikte olması gerekir.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her boşanma davasının kendine özgü koşulları bulunduğundan, çocuğun eğitim giderleri, sağlık giderleri, iştirak nafakası ve anlaşmalı boşanma protokolüne ilişkin değerlendirmeler somut olayın özelliklerine göre değişiklik gösterebilir.

Bu nedenle, hak kaybı yaşamamak adına anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması veya mevcut protokolün değerlendirilmesi sürecinde aile hukuku alanında çalışan bir avukattan hukuki destek alınması faydalı olacaktır.

Bu içerik Bursa Maya Hukuk Bürosu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.