Boşanma davasında avukat şart mı? Avukat olmadan boşanma davası açılabilir mi?

Boşanma Davasında Avukat Şart Mı?

Hayır. Boşanma davasında avukat tutmak zorunlu değildir. Eş, anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davasını avukat olmadan kendisi açabilir, dilekçelerini kendisi verebilir ve duruşmalara kendisi katılabilir.

Hukuk davalarında taraf, davayı kendisi açıp yürütebilir; vekil kullanıp kullanmamak onun tercihidir. Anayasa Mahkemesinin 3 Mart 2004 tarihli kararında da dava ehliyeti olan herkesin davayı kendisi açıp takip edebileceği, davanın vekil aracılığıyla takibinin ise tarafların isteğine bağlı olduğu belirtilmiştir. Ancak talep, delil ve süre kuralları avukatı olmayan eş için de geçerlidir.

Avukatsız boşanma davası nasıl açılır?

Boşanma davası aile mahkemesinde açılır. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’a göre aile mahkemesi kurulmamış yerlerde dava, asliye hukuk mahkemesinde görülür. Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesine göre dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde, yani sürekli oturduğu yerde veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yerde açılabilir.

Dava dilekçesi adliyeye verilerek dava açılabilir. Elektronik imzası olan kişi davayı UYAP Vatandaş Portal üzerinden de açabilir. Portala e-Devlet şifresiyle girmek dosyayı görmeye yeter, fakat dava açmak ve evrak göndermek için elektronik imza gerekir. Dilekçede boşanma talebinin yanında istenen her sonuç ayrı ayrı yazılır, çünkü mahkeme yalnız istenen konularda karar verebilir.

Anlaşmalı boşanmada avukat gerekir mi?

Gerekmez. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesine göre anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi gerekir. Hâkim eşleri bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmeli ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki anlaşmayı uygun bulmalıdır; bu yüzden avukat tutulsa bile eşler duruşmaya kendileri katılır.

Avukatsız çekişmeli boşanma davasında hangi haklar kaybedilebilir?

Çekişmeli boşanmada eşler boşanmanın kendisinde veya sonuçlarında anlaşamaz. Bu davada hak kaybına yol açabilecek usul kuralları başlıca dört konuda toplanır. Bunlar dilekçede yazılmayan talepler, dilekçeler aşamasından sonra eklenmek istenen iddialar, süresinde gösterilmeyen deliller ve kanun yolu süresidir.

Dilekçede istenmeyen tazminata veya yoksulluk nafakasına karar verilir mi?

Hayır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 26. maddesine göre hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla, yani dilekçenin sonunda mahkemeden açıkça istenen şeylerle bağlıdır; istenenden fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Boşanmada maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası, Türk Medeni Kanunu’nun 174 ve 175. maddelerinde eşin isteyebileceği haklar olarak düzenlenmiştir. Dilekçede bu talepler yer almazsa mahkeme bunlar hakkında karar vermez.

Velayet ve çocukla kişisel ilişki ise mahkemenin boşanma kararıyla birlikte düzenlediği konulardır. Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesine göre mahkeme boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkiyi düzenler. Aynı maddeye göre velayeti kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.

Boşanma davasında istenmeyen maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası için sonradan ayrı dava açılabilir, ancak bunun bir süresi vardır. Türk Medeni Kanunu’nun 178. maddesine göre boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçince zamanaşımına uğrar. Bu süreden sonra açılan davada diğer eş zamanaşımını ileri sürerek talebin reddini isteyebilir.

Dilekçeler verildikten sonra yeni iddia eklenebilir mi?

Kural olarak hayır. Çekişmeli boşanmada dava dilekçesine cevap dilekçesi, buna davacının cevaba cevap dilekçesi ve davalının ikinci cevap dilekçesi izler. HMK’nın 141. maddesine göre eşler, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir. Bu dilekçelerin karşılıklı verilmesi tamamlandıktan sonra iddia ve savunma genişletilemez ve değiştirilemez.

Bu aşamadan sonra iki yol kalır. Birincisi diğer eşin açık onayıdır. İkincisi ıslahtır; ıslah, tarafın yaptığı usul işlemini aynı davada yalnız bir kez düzeltebilmesidir ve tahkikatın, yani delillerin toplanıp incelendiği aşamanın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK 176 ve 177).

Delil gösterme süresi kaçarsa ne olur?

O delile dayanma hakkı kaybedilebilir. HMK’nın 119. maddesine göre dava dilekçesinde iddia edilen her olayın hangi delillerle ispat edileceği gösterilir. Dosya ön inceleme aşamasına gelince mahkeme tarafları ön inceleme duruşmasına çağırır. HMK’nın 139. maddesine göre bu çağrı kâğıdı (davetiye) eşe resmî yoldan ulaştırıldığı, yani tebliğ edildiği günden itibaren, dilekçede gösterilip henüz sunulmamış belgeler için iki haftalık kesin süre işler. Bu sürede belgeler verilmez veya başka yerden getirtilecek belgeler için gereken açıklama yapılmazsa o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır.

Kesin süre, kaçırıldığında o işlemi yapma hakkını ortadan kaldıran süredir (HMK 94). Kanundaki süreden sonra delil gösterilmesine mahkeme ancak gecikme yargılamayı uzatma amacı taşımıyorsa veya tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa izin verebilir (HMK 145).

Hâkim avukatı olmayan eşe yol gösterir mi?

Sınırlı ölçüde. HMK’nın 31. maddesine göre hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılması zorunlu olduğunda belirsiz veya çelişkili gördüğü konularda taraflara açıklama yaptırabilir, soru sorabilir ve delil gösterilmesini isteyebilir. Bu yetki hâkime eş adına talepte bulunma veya unutulan bir hakkı dilekçeye ekleme imkânı vermez, çünkü hâkim talep sonuçlarıyla bağlıdır.

İstinaf süresi ne kadardır?

İki haftadır. HMK’nın 345. maddesine göre istinaf yoluna, yani ilk derece mahkemesinin (davaya ilk bakan aile mahkemesinin) kararının bölge adliye mahkemesince incelenmesi yoluna başvuru süresi iki haftadır. Süre, karar taraflardan her birine usulen tebliğ edildiği günden itibaren işler. Avukatı olmayan eşte tebligatı alan ve bu süreyi takip eden kişi eşin kendisidir.

Avukat ücretini karşılayamayan eş ne yapabilir?

Mahkemeden adli yardım isteyebilir veya baroya başvurabilir. HMK’nın 335. maddesine göre adli yardım kararı, yargılama giderlerini şimdilik ödememe, yani geçici muafiyet sağlar ve davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temin edilmesini de kapsayabilir. Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğine göre avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayan kişi, hizmetin görüleceği yerdeki baronun adli yardım bürosuna da başvurabilir.

Avukatsız davayı kaybetmenin de bir maliyeti vardır. HMK’nın 326. maddesine göre yargılama giderleri, kanunda yazılı hâller dışında aleyhine hüküm verilen taraftan alınır. Aynı Kanunun 323. maddesine göre diğer eş avukatla temsil ediliyorsa karşı tarafın avukatı için takdir edilen vekâlet ücreti de bu giderlere dahildir.

Boşanma davasında vekâletnameye ilişkin Yargıtay kararları

“…Boşanma davaları da kişiye sıkı sıkıya bağlı hakkın kullanılması niteliğinde olduğundan bu hususta vekile özel yetki verilmiş olması zorunludur. Vekil, açıkça yetki verilmemişse boşanma davası açamaz, açılmış olan davayı takip edemez.…”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/2813, K. 2024/10183, T. 19.12.2024

Sıkça Sorulan Sorular

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 127. maddesine göre cevap dilekçesi verme süresi, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır. Cevabın bu süre içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ve süre dolmadan başvurulursa mahkeme bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verebilir. Aynı Kanunun 133. maddesine göre davalı eş, diğer eşe karşı kendi boşanma talebini ve diğer taleplerini içeren karşı davayı da cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açar.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 150. maddesine göre usulüne uygun çağrılan iki eş de gelmezse dosya işlemden kaldırılır, yani yargılama durur; dosya üç ay içinde dilekçeyle yenilenmezse dava hiç açılmamış gibi sonuçsuz kalır. Eşlerden yalnız biri gelirse gelen eş isterse yargılama gelmeyen eşin yokluğunda sürdürülür. Geçerli özrü olmadan gelmeyen eş, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.

Hayır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 94. maddesine göre kanunun belirlediği süreler kesindir ve süresinde yapılmayan işlemi yapma hakkı ortadan kalkar. Süre elde olmayan sebeplerle kaçırıldıysa aynı Kanunun 95. maddesine göre eski hâle getirme, yani kaçırılan işlemi yapma imkânının geri verilmesi istenebilir.

Bu kabul tek başına yeterli sayılmayabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 184. maddesine göre çekişmeli boşanmada tarafların boşanma sebebine ilişkin kabul beyanları (ikrarları) hâkimi bağlamaz ve hâkim olayların gerçekleştiğine kendisi inanmadıkça bunları ispatlanmış saymaz. Anlaşmalı boşanmada ise aynı Kanunun 166. maddesine göre hâkim eşleri bizzat dinler ve ikrarın hâkimi bağlamaması kuralı uygulanmaz.

Avukat Görüşü

Avukat olmadan dava yürüten eşin dikkat etmesi gereken noktalardan biri, bu yazıda anlatılan iki haftalık sürelerin tebliğ gününden işlemesidir. Her tebligatın alındığı günü not etmek ve bu sürelerin son gününü ayrıca işaretlemek, belge sunma ve istinaf sürelerinin gözden kaçmasını önler.

Dava dilekçesinde boşanma talebinden sonra maddi tazminat, manevi tazminat ve yoksulluk nafakası gibi istenen her sonucu ayrı satırda yazmak, hangi talebin ileri sürüldüğünü açık hâle getirir. Yaşanan olayları tarihleriyle anlatmak ve her olayın yanında hangi tanık veya belgeyle ispatlanacağını göstermek de dilekçeler aşamasından sonra iddia ekleyememe sorununu baştan küçültür.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Yazıda anılan kanun hükümleri 17.10.2026 tarihli hâliyle anlatılmıştır; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.

Yukarı Çık