Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesine göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez ve konut üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rızası alınmadan aile konutuna ipotek konulan malik olmayan eş bu yüzden ipoteğin kaldırılması davası açabilir. Bu dava hakkı konut aile konutu niteliğini koruduğu sürece geçerli olduğu için davayı açan eş yargılama sırasında ölürse davanın sürüp sürmeyeceği sorusu doğar.
İçindekiler
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.05.2024 tarihli, E. 2024/4049, K. 2024/3630 sayılı kararında bu soruyu cevapladı ve davayı açan kadının ölümüyle davanın konusuz kaldığını, yani artık karar verilecek bir uyuşmazlık kalmadığını kabul etti. Davaya ilk bakan aile mahkemesi, yani İlk Derece Mahkemesi, kadının talebini kabul ederek ipoteğin kaldırılmasına karar vermişti. Banka bu karara karşı temyiz yoluna, yani Yargıtay’a başvurdu. Yargıtay kararı bozdu, yani hukuka aykırı bularak ortadan kaldırdı ve dosyayı yeniden karar verilmek üzere İlk Derece Mahkemesine gönderdi.
İpotek uyuşmazlığı mahkemeye nasıl taşındı?
Taşınmaz erkek adına kayıtlıydı ve eşler burada aile olarak yaşıyordu. Erkek, bankadan kullandığı ticari kredinin teminatı olarak bu konutu bankaya ipotek etti. Kadın ve eşlerin kızı, kadının açık rızası alınmadan konulan ipoteğin kaldırılması için hem erkeğe hem bankaya karşı dava açtı. Banka, ipotek kurulduğu sırada tapuda aile konutu şerhi, yani konutun aile konutu olduğunu gösteren kayıt bulunmadığını belirterek davanın reddini istedi. Erkek davaya cevap vermedi.
İlk Derece Mahkemesi kızın davasını esasına girmeden, yani usulden reddetti. Mahkemeye göre Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi bu davanın eşlerden biri tarafından açılabileceğini öngördüğü için kızın taraf ehliyeti bulunmuyordu. Kadının davasını ise kabul etti. Mahkemeye göre taşınmaz ipotek verildiği tarihte aile konutuydu ve kadının açık rıza verdiğine dair kayıt veya belge yoktu. İpotek tescil talep belgesinde ve tapu kaydında taşınmazın mesken olduğu açıkça görülüyordu; bu belgelerdeki malik adresi de kredi sözleşmesindeki adresle aynıydı. Mahkeme bu nedenle bankanın taşınmazın mesken olduğunu bildiğini, buna rağmen rıza almadığını ve basiretli bir tacir gibi, yani işini özenle yürüten bir tacirden beklenen araştırmayı yapmadığını kabul ederek ipoteğin kaldırılmasına karar verdi.
Kararı yalnız banka temyiz etti. Banka, keşif yapılmadan karar verildiğini, ipotek kurulurken tapuda aile konutu şerhi bulunmadığını, şerhin ipotekten bir yıl sonra konulduğunu, kötü niyetinin ispatlanmadığını ve kredinin ticari kredi olduğunu ileri sürdü.
İlk Derece Mahkemesi kararını 29.03.2016 tarihinde vermişti. Karar metnine göre temyiz incelemesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun geçici 3. maddesinin ikinci fıkrası yoluyla eski 1086 sayılı Kanun hükümlerine göre yapıldı. Bu fıkra, bölge adliye mahkemelerinin göreve başlamasından önce verilen kararlar için “Bu kararlara ilişkin dosyalar bölge adliye mahkemelerine gönderilemez.” kuralını koyduğundan dosya istinaf aşamasından, yani Bölge Adliye Mahkemesindeki ara incelemeden geçmeden Yargıtay’a geldi.
Kadın ölünce Yargıtay neden davayı konusuz saydı?
Kadın, İlk Derece Mahkemesinin kabul kararından sonra 17.11.2016 tarihinde öldü. Yargıtay, Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesinin malik olmayan eşe, sözleşmenin tarafı olmasa da dava açma yetkisi verdiğini ve bu hakkın taşınmaz aile konutu niteliğini koruduğu sürece geçerli olduğunu belirtti. Kararda bu koruma için şu cümle kullanıldı: “Bu durum malik olmayan eşe sağlanan bir koruma olup onun ölümü nedeniyle korunmaya değer bir yarar kalmayacaktır.”
Yargıtay, aile konutuna ilişkin bu hakların kadının mirasçılarına geçmediğini de vurguladı. Kadının ölümüyle evlilik sona erdi ve aile konutuna sağlanan koruma ortadan kalktı. Yargıtay bu sonuca kendi Hukuk Genel Kurulunun 31.01.2024 tarihli, 2023/2-159 E., 2024/38 K. sayılı kararına dayanarak ulaştı. Kurul o dosyada, Bölge Adliye Mahkemesinin Yargıtay’ın bozma kararına uymayıp önceki kararında direnmesi üzerine aynı soruyu incelemişti. Kurula göre o dosyada malik olmayan eş ölmüştü ve sağ kalan eş zaten taşınmazın malikiydi; bu yüzden malik eşin tasarruf yetkisini sınırlayan hükümlere dayanarak ipoteğin kaldırılmasına karar verilmesi hatalıydı. İncelenen dosyada da sağ kalan eş, taşınmazın maliki olan erkekti.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 17.12.2025 tarihli, E. 2025/4740, K. 2025/11418 sayılı kararında da aile konutundan yararlanmak isteyen malik olmayan davacı eşin yargılama sırasında ölümüyle davanın konusuz kaldığı belirtildi. O dosyada malik eş davadan önce ölmüş, dava tapu iptali ve tescil istemiyle açılmıştı.
Yargıtay aynı sonuca, eşlerin dava sürerken boşandığı başka bir dosyada da vardı. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 01.06.2026 tarihli, E. 2026/3109, K. 2026/5688 sayılı kararında, boşanma kararının yargılama sırasında kesinleşmesiyle aile konutuna dayalı davanın konusuz kaldığını belirterek tapu iptali ve aile konutu şerhi taleplerini kabul eden İlk Derece Mahkemesi kararını bozmuştu. O dosyada evliliği boşanma sona erdirmişti; incelenen kararda ise evlilik davayı açan eşin ölümüyle sona erdi ve Yargıtay ayrıca bu korumanın mirasçılara geçmediğini belirtti.
Bozmadan sonra İlk Derece Mahkemesi nasıl karar vermeli?
Yargıtay, İlk Derece Mahkemesinin ipoteğin kaldırılması yönünde hüküm kurmak yerine dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar vermesi gerektiğini söyledi. Yargılama gideri ve vekâlet ücreti ise davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre belirlenmelidir. Kararda bu ölçü için madde gösterilmemiştir. Aynı ölçü Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 331. maddesinin birinci fıkrasında da yer alır: “Davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkim, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ve hükmeder.”
Yargıtay bozmayı yalnız kadının ölümüne dayandırdı. Bankanın şerh bulunmadığı, keşif yapılmadığı ve kredinin ticari olduğu yönündeki itirazlarını tartışmadı; İlk Derece Mahkemesinin rıza ve bankanın bilgisi hakkındaki tespitlerini de doğru veya yanlış bulduğunu söylemedi. Kanaatimizce bozmadan sonra bu tespitler ipoteğin kaldırılması için değil, yargılama gideri ve vekâlet ücretinin kime yükleneceğini belirlemek için kullanılacaktır; çünkü haklılık durumu kadının davayı açtığı tarihe göre değerlendirilecektir.
Ölen eş evin sahibiyse dava yine konusuz kalır mı?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu durumda davanın konusuz kalmadığını kabul etmiştir. Kurulun 13.12.2017 tarihli, 2017/2-2906 E., 2017/1723 K. sayılı kararında yargılama sırasında ölen eş, evin sahibi olan davalı eşti. Kurul oy çokluğuyla, sağ kalan davacı eşin mal rejimi ve miras hükümlerinden doğan hakları nedeniyle davadaki hukuki yararının devam ettiğini kabul etti ve davanın konusuz kaldığının söylenemeyeceğini belirtti. 2024 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararı ise bu gerekçenin malik olmayan eşin öldüğü dosyaya uymadığını açıkladı, çünkü o dosyada sağ kalan eş zaten taşınmazın malikiydi.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu karara göre devam edemezsiniz. Yargıtay, Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesinin malik olmayan eşe aile konutu için sağladığı hakların bu eşin mirasçılarına geçmediğini ve davacı eşin ölümüyle davanın konusuz kaldığını belirtti.
Temyiz edilen kabul kararı bu dosyada geçerli kalmadı. İncelenen dosyada kabul kararı 29.03.2016 tarihinde verildi ve davayı açan kadın 17.11.2016 tarihinde öldü; banka kararı temyiz etti ve Yargıtay kabul kararını bozdu.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 331. maddesine göre dava konusuz kaldığında hâkim, “davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ve hükmeder.” İncelenen dosyada bu değerlendirmeyi bozmadan sonra İlk Derece Mahkemesi yapmalıdır.
Avukat Görüşü
Aile konutuna konulan ipoteğe karşı açılan davada eşlerden biri ölürse dosyada önce ölen eşin taşınmazın maliki olup olmadığı netleştirilmelidir. Ölen eş evin sahibiyse, sağ kalan davacı eşin hukuki yararının devam ettiğini kabul eden 2017 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararı dosyaya sunulmalıdır.
Bilgilendirme Notu
Bu yazı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 21.05.2024 tarihli, E. 2024/4049, K. 2024/3630 sayılı kararı hakkında genel bilgi verir; kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Yazıda anılan Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri 18.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.
