Yıldırım boşanması nedir? Türkiye'de tek celsede boşanma ve anlaşmalı boşanma süreci

Yıldırım Boşanması Nedir? Tek Celsede Boşanmak Mümkün Mü?

Yıldırım boşanması, Türk Medeni Kanunu’nda ayrı bir boşanma türü olarak düzenlenmemiştir. Kısa sürede boşanmayı mümkün kılan kanuni yol, kanunun 166. maddesinin üçüncü fıkrasındaki anlaşmalı boşanmadır ve şartları varsa dava ilk duruşmada karara bağlanabilir.

Tek celsede, yani tek duruşmada boşanma kararı alınabilmesi için iki eşin de duruşmada hâkim önünde boşanmak istediğini söylemesi ve hâkimin eşlerin hazırladığı düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Duruşmada verilen karar ise kural olarak aynı gün kesinleşmez; eşler, karar kesinleşinceye kadar hukuken evli kalır.

Yıldırım boşanması hangi boşanma yoluna dayanır?

Yıldırım boşanması diye anılan hızlı süreç, Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanır. Bu fıkraya göre evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler mahkemeye birlikte başvurursa ya da bir eş diğerinin açtığı davayı kabul ederse evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.

Normalde boşanma davasında eşlerden birinin bir olayı doğrulaması, yani ikrarı hâkimi bağlamaz. Anlaşmalı boşanmada kanun bu kuralı uygulamaz ve evlilik birliğini temelinden sarsılmış sayar. Bu nedenle eşlerin evlilik birliğini sarsan olayları tanıkla veya belgeyle ispat etmesi aranmaz. Dosya, hâkimin eşleri dinlemesi ve boşanmanın sonuçlarına ilişkin anlaşmayı incelemesiyle karara bağlanabilir.

Çekişmeli boşanma davasında ise boşanma sebebinin ve ileri sürülen olayların delillerle ispatlanması gerekir ve mahkeme tanık ve belge gibi delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra karar verir. Çekişmeli olarak açılmış dava da evlilik bir yılı doldurmuşsa davalı eşin davayı kabul etmesi ve eşlerin boşanmanın sonuçlarında anlaşmasıyla anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanabilir.

Tek celsede boşanmak için hangi şartlar gerekir?

Tek celsede boşanma için anlaşmalı boşanma davasının bütün şartlarının ilk duruşmada hazır olması gerekir. Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı, eşler birlikte başvurmalı veya bir eş diğerinin davasını kabul etmelidir. Hâkim de eşleri bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında eşlerin kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulmalıdır.

Evlilik bir yılı doldurmamışsa eşler her konuda anlaşsa bile anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Bu durumda boşanma ancak kanundaki diğer boşanma sebeplerinden birinin ispatıyla mümkündür ve dava çekişmeli olarak görülür.

Hâkim protokolü değiştirmek isterse dava ilk duruşmada karara bağlanır mı?

Eşler değişikliği duruşmada kabul ederse karara bağlanabilir. Türk Medeni Kanunu, hâkimin eşlerin ve çocukların menfaatlerini gözeterek eşlerin anlaşmasında gerekli gördüğü değişiklikleri yapabileceğini ve boşanmaya bu değişikliklerin eşlerce de kabul edilmesi hâlinde hükmedileceğini düzenler.

Örneğin hâkim, protokoldeki çocukla görüşme günlerini veya çocuk için ödenecek nafakayı çocuğun menfaatine uygun bulmayıp değiştirmek isteyebilir. İki eş de yeni düzenlemeyi kabul ederse karar aynı duruşmada verilebilir. Eşlerden biri kabul etmezse kanunun aradığı ortak kabul oluşmaz ve dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanmaz.

Bu yüzden anlaşmalı boşanma protokolünde çocukların durumu ve mali sonuçlar, hâkimin doğrudan karara aktarabileceği açıklıkta yazılmalıdır. Ortak bakılan bir hayvan da varsa boşanmada evcil hayvanın kimde kalacağı konusunda anlaşmaya varılması ve bunun protokolde açıkça belirtilmesi uyuşmazlığı önleyebilir.

Eşlerden biri duruşmaya gelmezse anlaşmalı boşanma kararı verilir mi?

Hayır. Kanun, hâkimin eşleri bizzat dinlemesini anlaşmalı boşanma kararının şartı yapar. Hâkim tarafından dinlenemeyen eş hakkında o duruşmada anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Duruşmaya eşin yerine yalnız avukatının katılması bu şartı karşılamaz, çünkü kanun eşin kendisinin dinlenmesini arar.

Karar verildikten sonra eşlerden biri fikrini değiştirebilir mi?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun oy çokluğuyla verdiği bir karara göre davalı eş, hüküm kesinleşinceye kadar davayı kabul ettiği beyanından dönebilir (E. 2017/1941, K. 2019/475, 18.04.2019). Kararda, kanunda bu dönüşü engelleyen bir hüküm bulunmadığı belirtilmiş ve davanın çekişmeli boşanma olarak sürdürülmesi gerektiğine hükmedilmiştir.

Olayda davalı eş, davaya ilk bakan aile mahkemesinin verdiği anlaşmalı boşanma kararını temyiz ederek, yani Yargıtay’a taşıyarak kabul beyanından dönmüştü. Karar, davalı eşin kanun yolu aşamasında kabulünden dönmesine ilişkindir; mahkemeye birlikte başvuran eşlerin durumu bu kararda ayrıca ele alınmamıştır. Bu nedenle ilk duruşmada verilen anlaşmalı boşanma kararı da kesinleşinceye kadar tartışmaya açık kalabilir.

Boşanma kararının verildiği gün evlilik sona erer mi?

Kural olarak hayır. Boşanma kararı ilk duruşmada verilebilir, ancak evlilik kararın kesinleşmesiyle, yani karar artık kanun yoluyla değiştirilemez hâle geldiğinde sona erer. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 345. maddesine göre istinaf, yani kararın bölge adliye mahkemesinde incelenmesini isteme süresi iki haftadır ve bu süre, hâkimin kararı gerekçeleriyle birlikte yazdığı gerekçeli kararın her bir eşe usulüne uygun tebliğ edilmesiyle işlemeye başlar.

Gerekçeli kararın yazılması, tebligat ve kanun yolundan feragatin kesinleşmeye etkisi boşanma davasının süresini anlatan yazıda açıklanmıştır.

Anlaşmalı boşanmada tarafların dinlenmesine ilişkin Yargıtay kararları

“…Yukarıda bahsedilen kanun hükmü gereğince davacı ve davalı asıl tarafından imzalanmış anlaşma protokolü olmadan ve davacı erkek duruşmada hazır olup mahkeme hakimince bizzat dinlenilmeden Türk Medeni Kanunu`nun 166/3. maddesi uyarınca tarafların boşanmalarına karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.…”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/7601, K. 2021/6759, T. 04.10.2021

“…Somut olayda; davacı kadının anlaşmalı boşanma davası yargılamasında boşanmak istememesine rağmen davalı erkeğin, ortak çocukları ve davacı kadını korkutacak şekilde tehdit ettiği, hem kendisi hem de kızının can güvenliği, ölüm tehdidi ve korkusu ile davalı erkeğin istediği şekilde ve şartlarda anlaşmalı boşanmayı kabul etmek zorunda kaldığı, kadının ailesinin yanına dönünce suç duyurusunda bulunduğu ve Amasra Asliye Ceza Mahkemesinin 2022/97 E. sayılı dosyası ile erkeğin “tehdit” suçunun gerçekleştirdiğinin sabit olması nedeniyle davalı erkeğin cezalandırılmasına karar verildiği, taraflar arasındaki gerçekleşen anlaşmalı boşanma davasında davacı kadının iradesinin serbestçe açıklanmadığının ispat edildiği, davacı kadın için yargılamanın iadesi şartlarının oluştuğu anlaşılmıştır.…”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/8763, K. 2024/2370, T. 03.04.2024

Sıkça Sorulan Sorular

İki eş de usulüne uygun çağrıldığı hâlde duruşmaya gelmezse Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 150. maddesine göre dosya işlemden kaldırılır, yani dava duruşma yapılmadan bekletmeye alınır. Dosya, işlemden kaldırıldığı tarihten itibaren üç ay içinde eşlerden birinin dilekçesiyle yenilenebilir; bu süre içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılır.

Hayır. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasının aradığı bir yıllık evlilik süresinin dava açıldığı tarihte dolmuş olması gerekir; dava açıldıktan sonra sürenin dolması bu eksikliği gidermez. Bu nedenle anlaşmalı boşanma davası, resmî nikâh tarihinden itibaren bir yıl dolduktan sonra açılmalıdır.

Evet. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası evliliğin en az bir yıl sürmesini, eşlerin birlikte başvurmasını veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesini, hâkimin eşleri bizzat dinlemesini ve eşlerin düzenlemesini uygun bulmasını arar. Eşlerin dava öncesinde ayrı yaşamış olması bu şartlar arasında yer almaz; şartlar varsa aynı evde yaşamak davanın ilk duruşmada karara bağlanmasına engel olmaz.

Hayır. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası, hâkimin çocukların durumu hakkında eşlerin kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulmasını şart koşar; velayet konusunda ortak bir düzenleme yoksa dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanamaz. Bu durumda boşanma ancak çekişmeli boşanma davasında boşanma sebebinin ispatıyla mümkündür.

Avukat Görüşü

Tek duruşmada sonuç almak isteyen eşler dava açmadan önce iki noktayı netleştirmelidir. Önce evlilik tarihi nüfus kaydından kontrol edilmeli ve dava evliliğin bir yılı doldurduğu tarihten sonra açılmalıdır. Ayrıca iki eşin de duruşma gününde mahkemede bulunabileceğinden emin olunmalıdır. Eşlerden biri yurt dışında yaşıyorsa veya duruşma tarihinde mazereti olabilecekse bu durum dava açılmadan önce planlanmalıdır.

Protokolde ortak çocuk varsa velayet, görüşme günleri ve saatleri, tatillerin nasıl paylaşılacağı ve çocuk için ödenecek nafakanın miktarı ile artış yöntemi açıkça yazılmalıdır. Hâkimin değişiklik isteyebileceği bu konularda eşlerin duruşmaya hangi değişikliği kabul edebileceklerini önceden konuşarak gitmesi, davanın aynı duruşmada sonuçlanma ihtimalini artırır. Duruşmada okunan hüküm ile protokolün birbirine uygun olup olmadığı da duruşma tutanağından kontrol edilmelidir.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Yazıda anılan kanun hükümleri 18.10.2026 tarihli hâliyle anlatılmıştır; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.

Yukarı Çık