Türk Medeni Kanunu velayeti ve görüşme düzenini çocuk için kurduğundan, kanaatimizce boşanan eşlerin kedisi veya köpeği için velayet kararı verilemez. Boşanmada evcil hayvan kimde kalır diye soran okur için cevap, eşler anlaşamıyorsa hayvanın hangi eşe ait olduğuna bakılarak verilir. Eşler anlaşıyorsa hayvanın kimde kalacağını anlaşmalı boşanma protokolüne yazabilir; bu düzenleme hâkimin onayına tabidir.
İçindekiler
Hayvanın hangi eşe ait olduğu, evlilikten önce mi yoksa evlilik içinde mi edinildiğine, hangi parayla alındığına ve bunu hangi eşin ispat edebildiğine göre belirlenir. Çip kaydı, fatura ve veteriner belgeleri bu ispatta delil olarak kullanılır, ama aksi ispat edilebilir.
Mahkeme evcil hayvan için velayet kararı verir mi?
Kanaatimizce hayır. Türk Medeni Kanunu’na göre mahkeme boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler (TMK 182). Velayet, boşanmadan sonra çocuğun hangi ebeveynin yanında kalacağını ve onun adına kararları kimin vereceğini belirler. Kişisel ilişki ise çocuğun yanında kalmadığı ebeveynle nasıl görüşeceğini düzenler. Kanun bu iki düzenlemeyi çocuk için kurduğundan hayvan için uygulanması beklenmez.
Yargıtay, birlikte yaşadıktan sonra ayrılan iki kişi arasındaki köpek davasını, hayvanın kime ait olduğunu soran bir mülkiyet uyuşmazlığı olarak ele almıştır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/632, K. 2025/2687, T. 08.05.2025).
Evcil hayvan hangi eşe ait sayılır?
Eşler mal rejimi sözleşmesi yapmadıysa aralarında yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK 202). Bu rejimde her eşin malları kişisel mal ve edinilmiş mal diye ikiye ayrılır.
Mal rejiminin başlangıcında, yani evlenmeden önce bir eşe ait olan hayvan o eşin kişisel malıdır. Evlilik sırasında bir eşe miras yoluyla geçen ya da ona hediye edilen hayvan da karşılıksız kazanma yoluyla elde edildiği için o eşin kişisel malı sayılır (TMK 220). Kişisel mal, mal rejimi sona erdiğinde yapılan hesaplaşmaya girmez ve her eş, diğer eşte bulunan kendi malını geri alır (TMK 226).
Evlilik sırasında bir eşin kendi kazancıyla satın aldığı hayvan ise o eşin edinilmiş malıdır, çünkü edinilmiş mal her eşin mal rejimi devam ederken karşılığını vererek elde ettiği değerdir (TMK 219). Bu hayvan da onu satın alan eşe aittir. Diğer eş, mal rejimi sona erdiğinde yapılan hesaplaşmada kural olarak edinilmiş malların artık değerinin, yani bu malların toplamından onlara ilişkin borçlar çıktıktan sonra kalan miktarın yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK 231 ve 236). Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin bu payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir.
Boşanmaya karar verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK 225). Dava açıldıktan sonra alınan hayvan bu nedenle mal rejimi devam ederken elde edilmiş sayılmaz ve edinilmiş mal hesabına girmez.
Hayvanın kendisine ait olduğunu iddia eden eş bunu ispat etmek zorundadır. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen hayvan ise iki eşin paylı mülkiyetinde, yani iki eşin belirli paylarla birlikte sahip olduğu bir mal olarak sayılır (TMK 222).
Çip kaydı veya fatura hayvanın sahibini kesin olarak gösterir mi?
Hayır, kayıt ve fatura delildir ama aksi ispat edilebilir. Hayvanları Koruma Kanunu’na göre kedi ve köpek sahipleri hayvanlarını dijital kimliklendirme yöntemleriyle kayıt altına aldırmakla yükümlüdür (5199 sayılı Kanun m.4). Kanun sahipli hayvanı; bir kişi, kuruluş, kurum ya da tüzel kişilik tarafından sahiplenilen, bakımı, aşıları ve periyodik sağlık kontrolleri yapılan ve Tarım ve Orman Bakanlığı veri tabanına kaydedilen ev hayvanı olarak tanımlar (m.3).
Yargıtay’ın 2025 tarihli kararındaki dosyada köpek davalının adına çiplenmiş, ev hayvanı pasaportu da onun üzerine alınmıştı. Davalı, köpeği süre sonunda geri vereceğini ve davacıdan habersiz çiplettirmeyeceğini yazılı olarak taahhüt etmişti. Davacı köpeğin iadesi için asliye hukuk mahkemesinde, yani genel hukuk davalarına bakan mahkemede dava açtı. Mahkeme davayı kabul etti, istinaf incelemesini yapan bölge adliye mahkemesi başvuruyu reddetti ve Yargıtay bu kararı onadı, yani hukuka uygun buldu.
Yargıtay’a göre köpeği iade etmeyi taahhüt eden davalı olduğu için malikin davacı olduğu konusunda bir karine, yani aksi ispat edilene kadar doğru kabul edilen bir sonuç vardı ve davalı bunun aksini ispatlayamadı. Aynı kararda, taraflar bir dönem birlikte yaşadığı ve köpeğe bağlandığı için sağlık harcamalarının ve veteriner kayıtlarının malik olmayan kişi tarafından da yapılmış olabileceği belirtildi. Köpeğin taahhütnameden önce de bir süre davalıya verildiği sabit olduğundan, davalı adına çiplettirilmiş olması da mülkiyeti ispatlamadı (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/632, K. 2025/2687, T. 08.05.2025).
Bu karar bir boşanma veya mal rejimi davasında verilmemiştir; eşler arasındaki uyuşmazlıkta ayrıca TMK 222’deki ispat yükü ve edinilmiş mal karinesi uygulanır. Satış sözleşmesi, sahiplenme belgesi, ödeme dekontu ve kayıt tarihi hayvanın kim tarafından ve ne zaman edinildiğini gösterir. Bakımın kimde olduğunu gösteren veteriner kayıtları, fotoğraflar ve WhatsApp mesajları da delil olarak sunulabilir.
İki eşe birlikte ait olan hayvan kime verilir?
Hayvan iki eşin paylı mülkiyetindeyse ya da hangi eşe ait olduğu ispat edilemediği için paylı mülkiyette sayılıyorsa, mal rejiminin tasfiyesi sırasında, yani eşlerin malları ayrılıp hesaplaşma yapılırken eşlerden biri hayvanın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir. Bunun için o eşin daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmesi ve diğer eşin payını ödemesi gerekir (TMK 226). TMK 226, üstün yararın hangi olgularla gösterileceğini saymamıştır.
Hayvanla ilgili bu talep, eşler arasındaki mal paylaşımı davası içinde mal rejiminin tasfiyesi istenerek ileri sürülür.
Boşanma davasında yalnız hayvanın teslimi istenirse ne olur?
Yargıtay’ın 2024 tarihli onama kararına konu boşanma dosyasında erkek, cevap dilekçesinde “davacının beraberinde götürdüğü köpeğin davalıya ait olduğu” iddiasıyla köpeğin teslimini istemişti. İlk derece mahkemesi, yani davaya ilk bakan aile mahkemesi, evlilik içinde alınan köpeğin eşya hukukuna ve mal rejimine tabi olduğunu belirtti. Mahkeme, “doğrudan mal rejimi kapsamında bir talebin bulunmayıp sadece iadesinin istendiği, kişisel mal olarak kabulünün yapılamayacağı ve dava konusu ise mal rejiminden kaynaklı davaların ayrıca açılabileceği” gerekçesine dayandı. Köpekle ilgili talebi reddetti ve köpeğin fiilen yanında bulunduğu tarafta kalmasına karar verdi.
Bu gerekçe ilk derece mahkemesine aittir. Kararda aktarılan istinaf ve temyiz sebepleri arasında köpekle ilgili bölüm yer almıyor. Bölge adliye mahkemesi başvuruyu kısmen kabul ederek ilk derece kararını kaldırdı ve yeniden hüküm kurdu; Yargıtay bu kararı genel gerekçeyle onadı ve köpek hakkında ayrı bir değerlendirme yapmadı (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/9869, K. 2024/7727, T. 23.10.2024).
Dava sürerken evcil hayvan için önlem istenebilir mi?
Evet. Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır; kanun bunlar arasında eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri de sayar (TMK 169).
Hukuk Muhakemeleri Kanunu ayrıca ihtiyati tedbire, yani uyuşmazlık konusu hakkı korumak için verilen geçici bir karara imkân verir. Tedbir için mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden endişe edilmesi gerekir. Gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi de yeterlidir (HMK 389).
Kanaatimizce hayvanın satılması, başkasına verilmesi veya yurt dışına çıkarılması ihtimali bu şartları karşılayabilir. Tedbir dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden, dava açıldıktan sonra ise yalnız asıl davanın görüldüğü mahkemeden istenebilir. Tedbir isteyen eş, tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (HMK 390).
Anlaşmalı boşanma protokolüne evcil hayvan nasıl yazılır?
Anlaşmalı boşanma, evlilik en az bir yıl sürmüşken “eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde” mümkündür; hâkimin eşleri bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi de gerekir. Hâkim ayrıca boşanmanın malî sonuçları ve çocukların durumu hakkında eşlerin kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Hâkim, “tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir”; bu değişiklikler eşlerce de kabul edilirse boşanmaya karar verilir (TMK 166). Evcil hayvanın kimde kalacağı kanaatimizce boşanmanın malî sonuçları arasındadır ve protokole yazılabilir.
Protokolde hayvanın adı, türü ve kayıt bilgileri, hayvanın hangi eşte kalacağı, mama, veteriner ve tedavi giderlerini kimin ödeyeceği ve diğer eşin hayvanı görüp göremeyeceği ayrı ayrı yazılabilir. Görüşme kararlaştırılıyorsa günü, saati ve teslim yeri de belirtilebilir.
Evcil hayvan uyuşmazlığına ilişkin Yargıtay kararları
“…Uyuşmazlık, mülkiyet iddiasına dayanan canlı hayvanın iadesi istemine ilişkindir.…”
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/632, K. 2025/2687, T. 08.05.2025
Sıkça Sorulan Sorular
Evlenmeden önce size ait olan köpek, Türk Medeni Kanunu’na göre kişisel malınızdır (m.220). Bunu sahiplenme belgesi, kayıt veya tanıkla ispat etmeniz gerekir. Eşinizin bakım yapmış olması kanaatimizce tek başına mülkiyeti ona geçirmez.
Türk Medeni Kanunu’na göre “Kişisel mallar yerine geçen değerler” de kişisel maldır (m.220). Köpeğin evlilikten önceki birikiminizle alındığını banka kayıtlarıyla gösterebilirseniz köpek kişisel malınız sayılır; gösteremezseniz edinilmiş mal kabul edilir (m.222).
Türk Medeni Kanunu’na göre bir eşin “sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri” kişisel maldır (m.220). Kanaatimizce barınaktan bedelsiz sahiplenilen kedi de bu kapsamdadır ve kediyi siz sahiplendiyseniz kişisel malınız sayılır. Kimin sahiplendiği ispat edilemezse kanuna göre “Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır” (m.222).
Türk Medeni Kanunu’ndaki yoksulluk nafakası boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin geçimi için (m.175), iştirak nafakası ise çocuğun bakım ve eğitim giderleri için öngörülmüştür (m.182). Kanaatimizce hayvanın giderleri bu nafakaların kapsamına girmez; giderlerin paylaşılması anlaşmalı boşanma protokolüne ayrı bir madde olarak yazılabilir.
Avukat Görüşü
Hayvan için talepte bulunmadan önce, hayvanın evlilik tarihinden önce mi sonra mı ve hangi parayla edinildiğini gösteren belgeler aynı dosyada toplanmalıdır. Yargıtay’ın onadığı dosyada ilk derece mahkemesi talebi “doğrudan mal rejimi kapsamında bir talebin bulunmayıp sadece iadesinin istendiği” gerekçesiyle reddettiğinden, hayvanla ilgili talebin mülkiyete mi yoksa mal rejiminin tasfiyesine mi dayandığı baştan belirlenmelidir. Anlaşmalı boşanmada hayvanın kimde kalacağı, giderler ve görüşme günleri protokole ayrı maddeler olarak yazılabilir.
Bilgilendirme Notu
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kullanılan kanun hükümleri yazının güncellendiği tarihte resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.