Yasal mal rejimi, eşler başka bir mal rejimini usulüne uygun bir sözleşmeyle seçmediklerinde evlilikleri boyunca kendiliğinden uygulanan malvarlığı düzenidir. Türkiye’de 1 Ocak 2002 tarihinden beri geçerli yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejim, evlilik süresince edinilen değerlerin, kişisel malların, borçların ve eşler arasındaki katkıların mal rejimi sona erdiğinde nasıl değerlendirileceğini belirler.
Edinilmiş mallara katılma rejimi, evlilik sırasında alınan her malı eşlerin otomatik olarak ortak mülkiyetine geçirmez. Tapuda veya ilgili sicilde mal kimin adına kayıtlıysa mülkiyet kural olarak o eşte kalır. Diğer eşin hakkı ise çoğu zaman malın yarısının adına tescil edilmesi değil, tasfiye hesabı sonunda belirlenen katılma alacağının ödenmesidir.
Bu nedenle “evlilikte alınan her şey doğrudan yarı yarıya ortaktır” veya “mal yalnızca benim adıma kayıtlı olduğundan eşimin hiçbir hakkı yoktur” şeklindeki iki yaygın düşünce de hukuken eksiktir. Doğru değerlendirme için evlilik ve boşanma tarihleri, malın edinildiği tarih, ödeme kaynağı, kredi borçları, kişisel mal katkıları, mal rejimi sözleşmesi ve yapılan devirler birlikte incelenmelidir.
Yazının Özeti
Türkiye’de Yasal Mal Rejimi Nedir?
Türkiye’de yasal mal rejimi, Türk Medeni Kanunu’nun 202. maddesi gereğince edinilmiş mallara katılma rejimidir. Eşler evlenmeden önce veya evlilik devam ederken kanunda öngörülen başka bir rejimi seçmemişlerse bu rejime tabi olurlar.
Edinilmiş mallara katılma rejiminin temel yapısı, eşlerden her birinin malvarlığını iki ayrı grupta değerlendirmeye dayanır:
- Edinilmiş mallar
- Kişisel mallar
Mal rejimi devam ederken eşlerin malları fiziksel veya hukuki olarak tek bir ortak malvarlığında birleşmez. Her eş, kanundaki sınırlamalar saklı kalmak üzere kendi malvarlığını yönetmeye, mallarından yararlanmaya ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunmaya devam eder. Rejimin ekonomik etkisi esas olarak ölüm, boşanma, evliliğin iptali veya başka bir mal rejimine geçilmesi üzerine yapılacak tasfiyede ortaya çıkar.
Yasal düzenlemenin güncel metnine, Türk Medeni Kanunu’nun mal rejimlerine ilişkin hükümlerinden ulaşılabilir. Edinilmiş mallara katılma rejiminin kapsamı özellikle TMK’nın 218 ve devamındaki maddelerinde düzenlenmiştir.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Ortak Mülkiyet Anlamına Gelir mi?
Hayır. Evlilik içinde edinilen bir taşınmazın, aracın, banka hesabının veya şirket hissesinin yalnızca bir eş adına kayıtlı olması mümkündür. Böyle bir durumda mülkiyet kendiliğinden diğer eşe geçmez ve diğer eş malın doğrudan yarısının sahibi olmaz.
Mal rejimi sona erdiğinde her eşin edinilmiş malları ve bu mallara ilişkin borçları ayrı ayrı belirlenir. Değer artış payı, denkleştirme ve eklenecek değer hesaplarından sonra bulunan artık değer üzerinden diğer eş lehine katılma alacağı doğabilir.
Katılma alacağı kural olarak para alacağıdır. Bu nedenle diğer eş adına kayıtlı bir evin doğrudan yarısının tapuda adına geçirilmesi yerine, evin tasfiyeye esas değeri üzerinden hesaplanan alacağın ödenmesi talep edilir. Tapu iptali ve tescil talebi ile mal paylaşımı davası bu yönüyle birbirinden ayrılmalıdır.
Eşler Başka Bir Mal Rejimi Seçebilir mi?
Evet. Eşler edinilmiş mallara katılma rejimi dışında mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilirler. Bunun için geçerli bir mal rejimi sözleşmesi yapılması gerekir.
Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya evlilik devam ederken kurulabilir. Sözleşmenin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılması gerekir. Eşler, evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilirler.
Eşlerin yalnızca kendi aralarında imzaladıkları ve kanundaki şekil şartını taşımayan sıradan bir belge her durumda geçerli mal rejimi sözleşmesi sayılmaz. Ayrıca sözleşmenin içeriğinin kanunun izin verdiği sınırlar içinde kalması gerekir.
| Mal rejimi | Temel özelliği |
|---|---|
| Edinilmiş mallara katılma | Eşlerin edinilmiş mallarının artık değeri üzerinden katılma alacağı doğurur. |
| Mal ayrılığı | Her eş kendi malvarlığını korur; genel bir artık değere katılma hesabı yapılmaz. |
| Paylaşmalı mal ayrılığı | Kanunda belirlenen bazı malvarlığı değerlerinin rejim sona erdiğinde paylaşılmasını öngörür. |
| Mal ortaklığı | Kanunda veya sözleşmede belirlenen mallar ortaklık malı hâline gelebilir. |
Eşler kanunun izin verdiği ölçüde bazı edinilmiş malların kişisel mal sayılmasını veya kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil edilmemesini de kararlaştırabilirler. Ancak bu düzenlemeler üçüncü kişilerin ve mevcut alacaklıların haklarını ortadan kaldıracak biçimde kullanılamaz.
Edinilmiş Mal Nedir?
Edinilmiş mal, eşlerden her birinin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değeridir. Malın kimin adına kayıtlı olduğu tek başına belirleyici değildir. Edinme tarihi, ödeme kaynağı ve malın hangi değerlerin yerine geçtiği de araştırılır.
Türk Medeni Kanunu’nda edinilmiş mallara örnek olarak şu değerler gösterilmiştir:
- Maaş, ücret, prim ve diğer çalışma gelirleri
- Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
- Kişisel mallardan elde edilen gelirler
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler
Evlilik devam ederken maaştan yapılan birikimle alınan taşınmaz, araç veya yatırım hesabı kural olarak edinilmiş mal niteliği taşıyabilir. Bir malın yalnızca eşlerden biri adına kayıtlı olması, diğer eşin tasfiye sonunda katılma alacağı istemesine engel değildir.
Maaş ve Çalışma Gelirleri Nasıl Değerlendirilir?
Mal rejiminin devam ettiği dönemde kazanılan maaş, ücret, ikramiye ve primler edinilmiş maldır. Bununla birlikte gelirin harcanmış olması ile mal rejiminin sona erdiği tarihte bir malvarlığı değerine dönüşmüş veya birikmiş hâlde bulunması arasında fark vardır.
Ailenin günlük yaşam, kira, eğitim, sağlık ve geçim giderleri için harcanan gelirlerin tamamı geriye dönük olarak toplanıp diğer eşe ödenmez. Ancak gelir banka hesabında birikmiş, taşınmaza yatırılmış, yatırım hesabına aktarılmış, şirket sermayesinde kullanılmış veya başka bir malvarlığı değerine dönüşmüşse tasfiye hesabında izlenebilir.
Serbest meslek ve ticari faaliyet gelirleri de yalnızca bordrolu maaş niteliğinde olmadığı gerekçesiyle tasfiye dışında kalmaz. İşletmeden elde edilen gelir, dağıtılan kâr payı, şirkette bırakılan kazanç ve ortaklık payının değeri somut kayıtlara göre ayrı ayrı incelenir.
Sosyal Güvenlik Ödemeleri ve Tazminatlar Paylaşıma Girer mi?
Emeklilik ikramiyesi, kıdem tazminatı, iş göremezlik ödemesi veya çalışma gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar bakımından ödemenin hangi döneme karşılık geldiği önemlidir. Ödemenin tamamını yalnızca tahsil tarihine bakarak edinilmiş veya kişisel mal saymak hatalı olabilir.
Çalışma süresinin bir bölümü evlilikten önceye, bir bölümü mal rejimi dönemine ve diğer bölümü mal rejiminin sona ermesinden sonraya aitse dönemsel oranlama yapılması gerekebilir. Toptan ödemelerin gelecekteki yaşam süresine veya çalışma gücü kaybına karşılık gelen bölümü bakımından Türk Medeni Kanunu’ndaki özel hesap kuralları uygulanır.
Bu tür dosyalarda SGK kayıtları, hizmet dökümleri, iş sözleşmeleri, bordrolar, tazminat hesap cetvelleri ve ödeme tarihleri birlikte incelenmelidir.
Kişisel Malın Geliri Edinilmiş Mal Sayılır mı?
Kural olarak evet. Evlilikten önce alınan bir evin kendisi kişisel mal olabilir; ancak mal rejimi devam ederken bu evden elde edilen kira geliri edinilmiş mal niteliği taşıyabilir. Aynı şekilde miras kalan şirket hissesinin kendisi kişisel mal iken bu hisseden elde edilen kâr payları ayrıca değerlendirilir.
Eşler, geçerli bir mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını kararlaştırabilirler. Böyle bir sözleşme bulunmuyorsa kişisel mal ile bu malın geliri birbirinden ayrılmalıdır.
Yargıtay uygulamasında da malın niteliği ile maldan elde edilen gelirin niteliğinin ayrı değerlendirilmesi gerektiği görülmektedir. Özellikle kira gelirinin katılma alacağına etkisi yönünden ileri sürülen taleplerin açıkça incelenmesi gerekir.
Edinilmiş Malın Yerine Geçen Değer Ne Demektir?
Edinilmiş bir malın satılmasıyla elde edilen bedel veya bu bedelle alınan yeni mal, kural olarak edinilmiş malın yerine geçen değer kabul edilir. Örneğin evlilik içinde maaş birikimiyle alınan araç satılarak bedeli yeni bir araca yatırılmışsa araçlar arasındaki değer zinciri araştırılır.
Malın biçiminin veya kayıt şeklinin değişmesi, edinilmiş mal niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte yeni malın bedeline kişisel maldan da katkı yapılmışsa kişisel ve edinilmiş kaynakların oranları, mevcut borçlar ve malın değerindeki değişiklik birlikte hesaplanmalıdır.
Kişisel Mal Nedir?
Kişisel mal, kural olarak tasfiye sonunda diğer eşin artık değere katılma hesabına doğrudan dahil edilmeyen malvarlığı değeridir. Türk Medeni Kanunu’na göre başlıca kişisel mallar şunlardır:
- Eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşyalar
- Mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan mallar
- Miras yoluyla kazanılan değerler
- Bağış veya başka bir karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen değerler
- Manevi tazminat alacakları
- Kişisel malların yerine geçen değerler
Bir malın kişisel mal olması, o malla bağlantılı hiçbir tasfiye hesabı yapılamayacağı anlamına gelmez. Diğer eş bu malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkı yaptıysa değer artış payı alacağı gündeme gelebilir. Kişisel mal grubundan edinilmiş mal grubuna veya edinilmiş mal grubundan kişisel mal grubuna değer aktarılmışsa denkleştirme yapılabilir.
Evlilikten Önce Alınan Mal Paylaşılır mı?
Evlilikten önce edinilen mal kural olarak onu edinen eşin kişisel malıdır. Ancak malın kredi borcu evlilik süresince edinilmiş gelirlerle ödenmişse yalnızca tapu tarihine bakılarak bütün değer tasfiye dışında bırakılamaz.
Örneğin evlilikten önce alınan bir evin peşinatı ve bazı taksitleri evlilikten önce ödenmiş, kalan kredi borcu ise evlilik süresince maaşla kapatılmış olabilir. Bu durumda evin kişisel mal niteliği ile evlilik döneminde yapılan kredi ödemelerinin tasfiyeye etkisi birlikte incelenir.
Evlilik öncesi mala evlilik içinde yapılan değer artırıcı yatırımlar da ayrı bir katkı hesabı doğurabilir. Bununla birlikte olağan bakım giderleri ile malın piyasa değerini kalıcı olarak artıran iyileştirmeler aynı biçimde değerlendirilmez.
Miras Kalan Mallar Yasal Mal Rejimine Girer mi?
Miras yoluyla edinilen mal kişisel maldır. Miras kalan taşınmaz, para veya şirket payı doğrudan artık değer hesabına dahil edilmez. Buna karşılık miras parasının başka bir mala yatırılması, kişisel malın ispatını ve ikame değer bağlantısının kurulmasını gerektirir.
Miras kalan para ortak hesaba yatırılmış, farklı gelirlerle karışmış ve daha sonra ev alımında kullanılmışsa para hareketleri kronolojik biçimde izlenmelidir. Mirasçılık belgesi, tereke kayıtları, banka dekontları, satış sözleşmeleri ve ödeme tarihleri önem taşır.
Miras kalan taşınmazın kira geliri ise taşınmazın kendisinden farklı değerlendirilir. Geçerli bir sözleşmeyle aksi kararlaştırılmamışsa mal rejimi döneminde elde edilen kira geliri edinilmiş mal sayılabilir.
Aileden Gelen Para Kişisel Mal Sayılır mı?
Aileden gelen her para otomatik olarak kişisel mal değildir. Paranın bağış mı, borç mu, iki eşe ortak destek mi veya yalnızca gönderen kişinin çocuğuna yapılmış karşılıksız kazandırma mı olduğu araştırılır.
Ödeme doğrudan satıcıya yapılmış olabilir. Bu durumda dekont açıklaması, gönderen ile alıcı arasındaki ilişki, ödemenin tarihi, malın edinim bedeli ve tarafların ekonomik durumları birlikte incelenir. Paranın gönderilmesi ile malın alınması arasında açık ve makul bir bağlantı kurulmalıdır.
Bu uyuşmazlıklarda yalnızca “annem verdi” veya “babası ödedi” şeklindeki soyut beyanlar yeterli olmayabilir. Aileden gelen paranın kişisel mal sayılması için ödemenin kaynağı, karşılıksız kazandırma iradesi ve kullanım yeri somut delillerle ortaya konulmalıdır.
Ziynet Eşyaları Kişisel Mal mıdır?
Ziynet eşyalarının kime ait olduğu ve mal rejimindeki etkisi, takının türüne, kime verildiğine, taraflar arasındaki anlaşmaya ve somut delillere göre belirlenir. Ziynetlerin aynen iadesi veya bedelinin tahsili talebi ile mal rejiminin tasfiyesi aynı dava türü değildir.
Ziynetler bozdurularak bir evin peşinatı veya araç bedeli ödenmişse ziynet alacağının yanında değer artış payı, denkleştirme veya kişisel mal katkısı da gündeme gelebilir. Ancak aynı ekonomik değer için mükerrer tahsil sonucunu doğuracak talepler kurulmasından kaçınılmalıdır.
Düğün görüntüleri, kuyumcu kayıtları, bozdurma belgeleri, dekontlar ve tanık anlatımları ziynet eşyası alacağı ile mal rejimi taleplerinin doğru ayrılmasında önemlidir.
Bir Malın Kişisel veya Edinilmiş Olduğu Nasıl İspatlanır?
Mal rejimi uyuşmazlıklarında ispatın başlangıç noktası Türk Medeni Kanunu’nun 222. maddesidir. Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kişi, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Eşlerden hangisine ait olduğu ispatlanamayan mal, eşlerin paylı mülkiyetinde sayılabilir.
Bir eşin malları, bunların kişisel mal oldukları ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu nedenle evlilik içinde alınan bir malın miras, bağış, aile desteği veya evlilik öncesi birikimle edinildiğini savunan eş, kişisel mal iddiasını destekleyen delilleri sunmalıdır.
Banka kayıtları, tapu ve trafik tescil belgeleri, noter sözleşmeleri, kredi ödeme planları, mirasçılık belgeleri, bordrolar, şirket kayıtları ve vergi belgeleri genellikle tanık anlatımlarından daha güçlü bir kronoloji sağlar. Tanık beyanı tamamen değersiz değildir; ancak belge bulunması beklenen bir konuda soyut tanık anlatımı tek başına yeterli görülmeyebilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 25 Nisan 2024 tarihli kararında da evlilik içinde edinilen bir malın kişisel mal olduğunu savunan tarafın bu iddiayı somut delillerle ortaya koyması gerektiği belirtilmiştir. Kararın kapsamı kişisel mal ispatı ve katılma alacağı başlıklı incelemede yer almaktadır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 25 Nisan 2024 tarihli kararında da evlilik içinde edinilen bir malın kişisel mal olduğunu savunan tarafın bu iddiayı somut delillerle ortaya koyması gerektiği belirtilmiştir. Karar, kişisel malın ispatı ve katılma alacağı konularını ele almaktadır.
Dekont açıklaması önemli bir delildir; ancak her durumda tek başına kesin sonuç doğurmaz. Mahkeme paranın kimden geldiğini, hangi hesaba geçtiğini, hangi tarihte kullanıldığını ve malın edinim bedeliyle bağlantısını değerlendirir.
“Borç”, “ev parası”, “bağış” veya “emanet” açıklaması tarafların iddiasını destekleyebilir. Açıklamasız transferler ise işlem tarihleri, tarafların ekonomik ilişkisi ve sonraki para hareketleriyle birlikte yorumlanır.
Nakit ödeme iddiasında ispat daha güç olabilir. Yüksek tutarlı bir mal ediniminde bedelin elden ödendiğinin ileri sürülmesi hâlinde paranın kaynağı, banka çekim kayıtları, satıcı beyanı ve hayatın olağan akışı birlikte incelenir.
1 Ocak 2002 Tarihinin Önemi Nedir?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girmiş ve yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimi olmuştur. Bu tarihten önce yasal rejim mal ayrılığıydı.
1 Ocak 2002’den önce evlenmiş eşler bakımından evlilik süresi iki ayrı döneme ayrılabilir:
- 1 Ocak 2002’ye kadar önceki mal rejiminin uygulandığı dönem
- 1 Ocak 2002’den sonra edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulandığı dönem
Eşler kanunun yürürlüğünden itibaren bir yıl içinde başka bir rejim seçmemişlerse 1 Ocak 2002’den başlayarak yasal rejime tabi sayılmıştır. Geçiş kuralları 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 10. maddesinde düzenlenmiştir.
Bu nedenle 1995 yılında evlenen eşlerin bütün evlilik dönemi için edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulandığını söylemek doğru değildir. 2002’den önce edinilen malın kendisi, 2002’den sonraki kredi ödemeleri ve malın sonraki hukuki durumu dönemler itibarıyla incelenmelidir.
2002’den Önce Alınıp Kredisi Sonra Ödenen Mallar Nasıl Değerlendirilir?
Malın edinme tarihi kişisel mal niteliği bakımından önemlidir; kredi taksitlerinin ödendiği dönem ise tasfiye hesabını etkileyebilir. 2002’den önce alınan taşınmaz kişisel mal niteliğinde olsa bile 1 Ocak 2002’den sonra edinilmiş gelirlerle yapılan kredi ödemeleri dikkate alınabilir.
Benzer şekilde 2002’den önce edinilen bir mal satılıp 2002’den sonra başka bir mal alınmışsa satış bedelinin yeni mala ne ölçüde aktarıldığı araştırılır. Kişisel ve edinilmiş kaynakların karıştığı dosyalarda tek bir tarih veya yalnızca tapu kaydı üzerinden hesap kurulması yeterli değildir.
Yasal Mal Rejimi Ne Zaman Başlar ve Sona Erer?
Edinilmiş mallara katılma rejimi kural olarak evlenme tarihinde başlar. Eşler daha sonra başka bir mal rejimi seçerse yeni rejime geçiş tarihinde mevcut rejim sona erer.
Yasal mal rejimi şu durumlarda sona erebilir:
- Eşlerden birinin ölümü
- Eşlerin başka bir mal rejimini kabul etmesi
- Boşanma kararı verilmesi
- Evliliğin iptaline karar verilmesi
- Kanundaki şartlarla hâkim kararıyla mal ayrılığına geçilmesi
Boşanma veya evliliğin iptali kararı verilirse mal rejimi, kararın kesinleştiği tarihte değil, ilgili davanın açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer. Boşanma hükmünün kesinleşmesi, dava tarihine etkili bu sona ermeyi hukuken kesinleştirir.
Boşanma Davasından Sonra Kazanılan Mallar Tasfiyeye Girer mi?
Boşanma kararı kesinleşmişse mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiş sayılır. Bu tarihten sonra taraflardan birinin çalışmasıyla elde ettiği yeni malvarlığı değerleri kural olarak sona eren rejimin tasfiyesine dahil edilmez.
Ancak boşanma davasından sonra yapılan işlemlerin kaynağı araştırılabilir. Dava tarihinden önce birikmiş edinilmiş para daha sonra başka bir mala dönüştürülmüşse yalnızca yeni malın satın alma tarihine bakmak yeterli olmayabilir. Paranın kaynağı ve devam eden değer zinciri incelenir.
Boşanma davası reddedilir ve ret kararı kesinleşirse evlilik devam ettiği için mal rejiminin sona erdiği kabul edilmez. Daha sonra yeni bir boşanma davası açılırsa ilgili tarihler yeni dosyanın sonucuna göre değerlendirilir.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Nasıl Tasfiye Edilir?
Tasfiye, bütün malların doğrudan ikiye bölünmesi şeklinde yapılmaz. Önce her eşin kişisel ve edinilmiş malları, bu mallara ilişkin borçları ve diğer eşten olan alacakları ayrı ayrı belirlenir.
Genel hesap sırası şu şekilde açıklanabilir:
- Eşlerin malvarlığı değerleri tespit edilir.
- Mallar kişisel ve edinilmiş mal olarak sınıflandırılır.
- Eşlerin birbirinde bulunan malları geri alınır.
- Değer artış payı talepleri belirlenir.
- Kişisel ve edinilmiş mal grupları arasındaki denkleştirme yapılır.
- Tasfiyeye eklenecek değerler hesaba katılır.
- Edinilmiş mallara ilişkin borçlar düşülür.
- Her eşin artık değeri hesaplanır.
- Kanuni katılma oranı uygulanır.
- Karşılıklı alacaklar takas edilerek ödenecek net miktar belirlenir.
Her dosyada bütün bu işlemlerin bulunması zorunlu değildir. Miras, kredi, aile desteği, şirket hissesi, ziynet katkısı veya mal devri bulunan dosyalarda hesap daha ayrıntılı hâle gelir.
Değer Artış Payı Alacağı Nedir?
Bir eş, diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almadan katkıda bulunmuş ve bu malda tasfiye sırasında değer artışı meydana gelmişse, katkısı oranında değer artış payı alacağı isteyebilir.
Örneğin eşlerden biri, diğer eş adına kayıtlı taşınmazın satın alma bedeline kendi kişisel malından ödeme yapmış olabilir. Miras kalan para, evlilik öncesi birikim veya kişisel malın satış bedeli diğer eş adına alınan evin peşinatında kullanılmışsa değer artış payı talebi gündeme gelebilir.
Aynı şekilde bir eş, diğer eşin kişisel malı olan taşınmazın kredi borcunu karşılamış, taşınmazın değerini kalıcı biçimde artıran bir tadilat yaptırmış veya malın korunması için önemli bir ödeme gerçekleştirmiş olabilir. Katkının niteliği, yapıldığı tarih, ödeme kaynağı ve malın değerine etkisi birlikte değerlendirilir.
Değer artış payı yalnızca yapılan ödemenin nominal tutarından ibaret değildir. Katkının malın edinim veya yatırım tarihindeki değerine oranı belirlenir ve bu oran malın tasfiye sırasındaki değeriyle ilişkilendirilir. Mal değer kazanmışsa katkı yapan eş bu değer artışından katkısı oranında yararlanabilir.
Mal değer kaybetmişse katkının başlangıçtaki değeri korunabilir. Mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete uygun bir bedelin belirlenmesi gündeme gelebilir. Eşler yazılı anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilir veya farklı bir pay oranı kabul edebilirler.
Değer artış payı alacağı ile katılma alacağı birbirinden farklıdır. Katılma alacağı diğer eşin edinilmiş mallarının artık değeri üzerinden doğarken değer artış payı, belirli bir mala yapılan somut katkıya dayanır. Aynı dosyada her iki talep de bulunabilir; ancak hukuki dayanakları ve hesap yöntemleri ayrı ayrı gösterilmelidir.
Denkleştirme Alacağı Nedir?
Denkleştirme, aynı eşin kişisel mal grubu ile edinilmiş mal grubu arasındaki değer aktarımının tasfiye sırasında düzeltilmesidir. Bir eş kişisel malından edinilmiş malına veya edinilmiş malından kişisel malına katkı yaptıysa ilgili mal grubunun diğer mal grubundan alacağı hesaplanır.
Örneğin eşlerden biri kendisine miras kalan parayı evlilik içinde alınan bir taşınmazın peşinatında kullanmışsa kişisel mal grubundan edinilmiş mal grubuna aktarım yapılmıştır. Buna karşılık evlilik döneminde kazanılan maaşla eşin evlilik öncesi evinin kredi borcu ödenmişse edinilmiş mal grubundan kişisel mal grubuna aktarım gündeme gelebilir.
Denkleştirme ile değer artış payı aynı kavram değildir. Denkleştirme bir eşin kendi mal grupları arasında yapılan iç hesaplamadır. Değer artış payı ise eşlerden birinin diğer eşe ait mala yaptığı katkı nedeniyle doğar.
Denkleştirme hesabında paranın hangi tarihte geldiği, hangi mal grubuna ait olduğu, hangi ödeme için kullanıldığı ve malın edinme bedeline oranı önemlidir. Banka kayıtları ve ödeme belgeleri bu nedenle belirleyici deliller arasındadır.
Eklenecek Değer Nedir?
Mal rejimi sona ermeden önce tasfiyeden mal kaçırmak amacıyla yapılan bazı işlemler, mal artık mevcut olmasa bile hesapta edinilmiş mallara eklenebilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 229. maddesinde özellikle iki işlem grubu öne çıkar:
- Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar
- Süreye bağlı olmaksızın diğer eşin katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirler
Her satış, bağış veya para transferi otomatik olarak eklenecek değer kabul edilmez. İşlemin tarihi, gerçek bir karşılığının bulunup bulunmadığı, bedelin ödenip ödenmediği, tarafların ilişkisi, satış bedelinin nereye gittiği ve tasfiyeyi azaltma amacı somut delillerle değerlendirilir.
Örneğin boşanma davasından kısa süre önce aracın yakın bir akrabaya piyasa değerinin çok altında devredilmesi, banka hesabındaki paranın açıklamasız biçimde üçüncü kişiye aktarılması veya taşınmazın karşılıksız kazandırılması eklenecek değer iddiasına konu olabilir. Ancak yalnızca işlem tarihinin boşanmaya yakın olması tek başına kesin sonuç doğurmaz.
Artık Değer ve Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır?
Artık değer, edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar ve denkleştirme yükümlülükleri çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Eklenecek değerler ve diğer tasfiye kalemleri de bu hesapta dikkate alınır.
Her eş, diğer eşin artık değerinin kural olarak yarısı üzerinde katılma alacağına sahiptir. Eşlerin karşılıklı alacakları takas edilir ve ödenecek net miktar belirlenir.
Basitleştirilmiş bir örnekte, bir eşin edinilmiş malının tasfiyeye esas değeri 4.000.000 TL, bu mala ilişkin güncellenmiş borç ve denkleştirme toplamı 1.200.000 TL ise artık değer 2.800.000 TL olur. Başka bir hesap kalemi bulunmadığı varsayımında diğer eşin katılma alacağı 1.400.000 TL olarak düşünülebilir.
Bu örnek yalnızca temel mantığı gösterir. Gerçek dosyada değerleme tarihi, kişisel mal katkıları, kredi ödeme dönemleri, değer artış payı, eklenecek değerler ve karşılıklı alacaklar sonucu değiştirebilir.
Boşanmada Bütün Mallar Yarı Yarıya mı Paylaşılır?
Hayır. Yarı yarıya paylaşım ifadesi, edinilmiş malların borçlar ve diğer hesap kalemleri düşüldükten sonra bulunan artık değerine ilişkin kanuni katılma oranını anlatır.
Kişisel mallar doğrudan bu hesaba girmez. Kredi borçları, miras katkıları, aileden gelen para, değer artış payı, denkleştirme ve mal kaçırma iddiaları hesaplanan miktarı değiştirebilir.
Ayrıca eşlerin her ikisinin de edinilmiş malı varsa her eşin artık değeri ayrı hesaplanır. Karşılıklı katılma alacakları takas edilerek yalnızca aradaki farkın ödenmesine karar verilebilir.
Zina veya Hayata Kast Katılma Oranını Etkiler mi?
Boşanmadaki her kusur mal rejimi alacağını azaltmaz. Türk Medeni Kanunu’nun 236. maddesine göre zina veya hayata kast nedeniyle boşanmaya karar verilmesi hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun biçimde azaltabilir veya kaldırabilir.
Bu istisna bütün boşanma sebeplerine genişletilemez. İlgisizlik, hakaret, güven sarsıcı davranış veya evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına yol açan diğer kusurlar tek başına aynı sonucu doğurmaz.
Azaltma da otomatik değildir. Boşanmanın hangi hukuki sebebe dayanılarak hükme bağlandığı, kararın kesinleşen gerekçesi ve somut olayın ağırlığı değerlendirilir.
Ev, Araç ve Banka Hesapları Nasıl Değerlendirilir?
Evlilik içinde edinilen ev, araç ve banka birikimi kural olarak edinilmiş mal karinesine tabidir. Bununla birlikte her mal için edinme kaynağı, kredi yapısı, mevcut borç ve kişisel mal katkıları ayrı ayrı incelenir.
Tapuda yalnızca bir eşin adının bulunması diğer eşin katılma alacağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde malın eşler adına yarı yarıya kayıtlı olması da her uyuşmazlığın çözüldüğü anlamına gelmez. Paylı mülkiyetin kurulma amacı ve payların edinim kaynakları ayrıca değerlendirilebilir.
Krediyle Alınan Ev Nasıl Hesaplanır?
Krediyle alınan evde satın alma bedeli, peşinatın kaynağı, kredi taksitlerinin ödeme tarihleri, mal rejiminin sona erdiği tarihteki borç ve erken kapama işlemleri önemlidir.
Boşanma davası açıldıktan sonra bir eşin tek başına yaptığı ödemeler, rejim sona erdiği için evlilik dönemi ödemelerinden ayrı değerlendirilir. Dava tarihindeki kalan borcun tasfiye hesabına hangi yöntemle yansıtılacağı ve sonraki ödemelerin taraflar arasındaki iç ilişkiye etkisi somut dosyaya göre belirlenmelidir.
Evin tasfiye sırasındaki rayiç değeri çoğu zaman bilirkişi tarafından tespit edilir. Eski satın alma bedeli veya emlak vergisi değeri tek başına güncel tasfiye değerini göstermez.
Banka Hesabındaki Para Kime Aittir?
Banka hesabının bir eş adına olması, hesaptaki bütün paranın kişisel mal olduğunu göstermez. Hesaba maaş, ticari kazanç, miras parası, aile desteği ve satış bedeli gibi farklı kaynaklardan para girmiş olabilir.
Mahkeme yalnızca boşanma davasının açıldığı gündeki bakiyeyi değil, gerektiğinde önceki hesap hareketlerini de inceler. Dava öncesindeki sıra dışı para çekimleri, üçüncü kişilere yapılan transferler ve farklı hesaplara aktarımlar eklenecek değer iddiası bakımından önem taşıyabilir.
Hesaptaki paranın kişisel maldan geldiğini ileri süren taraf, para zincirini belgelemelidir. Kişisel ve edinilmiş paraların uzun süre aynı hesapta karışması ispatı güçleştirebilir; ancak kişisel mal iddiasını kendiliğinden imkânsız hâle getirmez.
Araçlar Mal Rejimi Tasfiyesinde Nasıl Değerlendirilir?
Evlilik içinde edinilmiş gelirle alınan araç, kural olarak edinilmiş maldır. Aracın yalnızca bir eş adına tescilli olması diğer eşin katılma alacağı istemesine engel değildir.
Araç mevcutsa tasfiye tarihindeki rayiç değeri araştırılır. Araç satılmışsa satış tarihi, satış bedeli, bedelin nereye aktarıldığı ve yerine başka bir araç alınıp alınmadığı incelenir.
Araçlar kısa aralıklarla değiştirilmişse ilk aracın satış bedelinden son araca kadar uzanan değer zinciri kurulmalıdır. Kredi kullanımı, sigorta ödemeleri, hasar kayıtları ve kişisel mal katkıları da hesaplamayı etkileyebilir.
Şirket Hisseleri Yasal Mal Rejimine Girer mi?
Şirket hissesinin edinim tarihi ve sermaye kaynağı önemlidir. Evlilikten önce edinilen hisse kişisel mal olabilir. Buna karşılık bu hisseden mal rejimi döneminde elde edilen kâr payı veya diğer gelirler edinilmiş mal niteliği taşıyabilir.
Evlilik içinde kurulan veya hissesi edinilen şirketlerde hisse bedelinin kaynağı, sermaye artışları, ortaklara yapılan ödemeler ve ticari defterler incelenir. Şirketin malvarlığı doğrudan ortağın kişisel malvarlığıyla aynı değildir. Değerleme, eşin ortaklık payı ve bu paydan doğan haklar üzerinden yapılmalıdır.
Yargıtay’ın şirket hisseleri, banka hesapları ve devir işlemlerini birlikte değerlendirdiği kararlar, yalnızca şirketin kuruluş tarihine bakılmasının yeterli olmadığını göstermektedir. Bu ayrım şirket hissesi katılma alacağı bakımından önem taşır.
Kripto Para ve Dijital Yatırımlar Tasfiyeye Girer mi?
Kripto varlık, yatırım hesabı veya dijital platformdaki birikim de malvarlığı değeridir. Yasal mal rejimi bakımından esas olan varlığın dijital veya fiziki olması değil, ne zaman ve hangi kaynakla edinildiğidir.
Evlilik dönemindeki maaş veya ticari gelirle alınan kripto varlık tasfiyeye dahil edilebilir. Kripto borsa kayıtları, banka transferleri, cüzdan adresleri ve işlem geçmişi delil olarak kullanılabilir.
Kripto varlıklardaki yüksek fiyat değişimi nedeniyle değerleme tarihi özel önem taşır. Yalnızca bir hesabın veya dijital cüzdanın varlığının ileri sürülmesi yeterli olmayabilir. Varlık miktarı ve para hareketleri teknik kayıtlarla somutlaştırılmalıdır.
Mal Kaçırma Şüphesinde Hangi Önlemler Alınabilir?
Boşanma öncesinde taşınmazın, aracın veya birikimin üçüncü kişiye devredilmesi her durumda hakkın kaybedildiği anlamına gelmez. Devir eklenecek değer kapsamında incelenebilir ve gerekli koşullarda devralan üçüncü kişiye karşı kanunda öngörülen talepler gündeme gelebilir.
Dava sırasında ihtiyati tedbir istenebilir. Ancak bütün malvarlığı değerlerine otomatik olarak tedbir konulmaz. Talepte bulunan taraf, hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağına veya imkânsızlaşacağına ilişkin olguları yaklaşık olarak ispatlamalıdır.
Tapu kayıtları, noter satış sözleşmeleri, trafik tescil kayıtları, banka hareketleri, satış ilanları, mesajlar ve üçüncü kişilerle yapılan transferler tedbir talebini destekleyebilir. Tedbirin kapsamı, talep edilen alacakla ölçülü olmalıdır.
Sırf boşanma davası açılmış olması veya taraflar arasında uyuşmazlık bulunması, tek başına bütün malvarlığı üzerine tedbir konulmasını gerektirmez. Devir tehlikesi ve korunması istenen hakkın somutlaştırılması gerekir.
Mal Rejiminin Tasfiyesi Davası Nasıl Açılır?
Mal rejiminin tasfiyesi, boşanma davasında kendiliğinden yapılmaz. Boşanma davasında evliliğin sona ermesi, velayet, nafaka ve tazminat gibi talepler değerlendirilirken katılma alacağı, değer artış payı ve denkleştirme talepleri ayrı bir dava konusu olur.
Çekişmeli boşanma davası devam ederken mal rejimi davası da açılabilir. Ancak tasfiye hakkında hüküm kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi gerekir. Bu nedenle mal rejimi davasında boşanma dosyası bekletici mesele yapılabilir.
Davanın boşanmayla birlikte veya boşanma devam ederken açılmasının uygun olup olmadığı, zamanaşımı, mal devri riski, delillerin korunması ve yargılama ekonomisi bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
Mal rejiminin tasfiyesinden doğan davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde bakılır. Göreve ilişkin temel dayanak 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’da yer almaktadır.
Yetkili mahkeme mal rejiminin sona erme nedenine göre değişir. Ölümle sona ermede ölen eşin son yerleşim yeri, boşanma veya evliliğin iptalinde bu davalarda yetkili olan mahkeme, diğer durumlarda ise davalı eşin yerleşim yeri esas alınır.
Görev ve yetki aynı kavram değildir. Dava açılmadan önce rejimin sona erme sebebi, tarafların yerleşim yerleri ve boşanma dosyasının görüldüğü yer birlikte incelenmelidir.
Dava Açmadan Önce Arabuluculuk Zorunlu mudur?
Mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağı davaları için genel bir dava şartı arabuluculuk zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu nedenle taraflar, kural olarak zorunlu arabuluculuk son tutanağı sunmadan aile mahkemesinde dava açabilir.
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri mali konularda gönüllü görüşme veya arabuluculuk yoluyla anlaşmaları mümkündür. Ancak aile içi şiddet iddiası bulunan dosyalarda uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişliliği ve taraf güvenliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Anlaşma yapılacaksa hangi taşınmazın, aracın, borcun ve alacağın kapsama girdiği açıkça gösterilmelidir. Belirsiz veya genel feragat ifadeleri ileride yeni uyuşmazlıklar doğurabilir.
Mal Rejimi Davasında Zamanaşımı Süresi Nedir?
Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımında mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan katılma ve değer artış payı alacakları bakımından Türk Borçlar Kanunu’ndaki genel on yıllık zamanaşımı süresi uygulanmaktadır. Boşanmayla sona eren rejimde süre, boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar.
Bununla birlikte talebin hukuki niteliği, ölüm, yabancı mahkeme kararı, önceki dava veya zamanaşımını kesen işlemler süre hesabını etkileyebilir. Bu nedenle her dosyada başlangıç tarihi ayrıca belirlenmelidir.
On yıllık sürenin bulunması delillerin toplanmasını ertelemek için güvenli bir gerekçe değildir. Banka kayıtlarına erişim, şirket belgeleri ve tanıkların hatırlama gücü zaman içinde zayıflayabilir.
Dava Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?
Dava dilekçesinde yalnızca “evlilikte alınan malların yarısını istiyorum” denilmesi çoğu dosyada yeterli değildir. Talebin dayandığı vakıalar ve mümkün olduğu ölçüde malvarlığı değerleri somutlaştırılmalıdır.
Dilekçede özellikle şu bilgilere yer verilebilir:
- Evlilik tarihi
- Boşanma davasının açıldığı ve kesinleştiği tarih
- Uygulanan mal rejimi ve varsa mal rejimi sözleşmesi
- Dava konusu taşınmaz, araç, banka hesabı ve şirket bilgileri
- Malların edinim tarihleri
- Bilinen satın alma bedelleri ve kredi borçları
- Kişisel mal katkıları
- Aileden, mirastan veya bağıştan gelen paralar
- Mal devirleri ve eklenecek değer iddiaları
- Katılma alacağı, değer artış payı ve denkleştirme talepleri
- İhtiyati tedbir talebi
- Faiz talebi
- Delillerin hangi kurumlardan getirtilmesinin istendiği
Alacak miktarı dava açılırken tam olarak belirlenemiyorsa belirsiz alacak davası veya kısmi dava koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. Talep türünün yanlış seçilmesi harç, zamanaşımı ve talep artırım sürecini etkileyebilir.
Mal Rejimi Davasında Hangi Deliller Kullanılabilir?
Mal rejimi davaları çoğunlukla belge ve kayıtlar üzerinden yürütülür. Başlıca deliller şunlardır:
- Tapu ve belediye kayıtları
- Trafik tescil ve noter satış kayıtları
- Banka hesap hareketleri
- Kredi sözleşmeleri ve ödeme planları
- Maaş bordroları ve SGK kayıtları
- Vergi ve ticaret sicili kayıtları
- Şirket defterleri ve bilançolar
- Mirasçılık belgesi ve tereke kayıtları
- Dekontlar ve ödeme makbuzları
- Ekspertiz ve rayiç değer raporları
- Kripto varlık ve yatırım hesabı kayıtları
- Yazışmalar ve hukuka uygun dijital kayıtlar
- Tanık beyanları
- Bilirkişi incelemesi
Deliller yalnızca isim olarak sıralanmamalı, hangi vakıayı ispatlamak amacıyla kullanılacağı gösterilmelidir. Banka kaydı istenirken banka, hesap, tarih aralığı ve araştırılacak işlem mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır.
Bilirkişi Raporu Neden Önemlidir?
Taşınmaz ve araçların rayiç değeri, şirket hisselerinin ekonomik değeri, kredi borçları, dönemsel ödeme oranları, denkleştirme ve artık değer hesabı çoğu zaman teknik inceleme gerektirir.
Bilirkişi raporu hukuki kararın yerine geçmez. Malın kişisel mi edinilmiş mi olduğu veya hangi talebin uygulanacağı konusunda son değerlendirme mahkemeye aittir. Bilirkişi, mahkemenin belirlediği hukuki çerçevede teknik hesap yapmalıdır.
Raporun hangi kayıtları esas aldığı, değerleme tarihi, kredi borcunun nasıl düşüldüğü ve kişisel katkının hesaba katılıp katılmadığı kontrol edilmelidir. Eksik veya hatalı rapora süresi içinde somut itiraz sunulmalıdır.
Harç ve Yargılama Giderleri Nasıl Belirlenir?
Mal rejiminin tasfiyesi davası parasal bir alacak talebi içerdiğinden kural olarak nispi harca tabidir. Dava değeri arttıkça harç ve karşı vekâlet ücreti bakımından ekonomik risk de değişir.
Başvurma ve peşin harcın yanında tebligat, bilirkişi, keşif, tapu ve banka kayıt giderleri ortaya çıkabilir. Şirket değerlemesi, çok sayıda taşınmaz veya karmaşık para hareketi bulunan dosyalarda bilirkişi giderleri artabilir.
Dava değerinin gereksiz düşük gösterilmesi daha sonra harç tamamlama ihtiyacı doğurabilir. Dayanaksız biçimde yüksek gösterilmesi ise reddedilen miktar ve yargılama giderleri bakımından risk yaratabilir.
Karara Karşı Hangi Kanun Yollarına Başvurulabilir?
Aile mahkemesi kararına karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren kanuni sürede istinaf başvurusu yapılabilir. Parasal sınırlar ve kararın niteliğine göre istinaf kararına karşı temyiz yolu da açık olabilir.
Kanun yolunda yalnızca “karar hatalıdır” denilmesi yerine malın sınıflandırılması, değerleme tarihi, kredi hesabı, kişisel mal katkısı, bilirkişi raporu ve faiz yönünden itirazlar ayrı ayrı gösterilmelidir.
Karşı tarafın istinafına cevap verilirken katılma yoluyla istinaf hakkı ve süresi de gözden kaçırılmamalıdır. Katılma yoluyla istinaf süresi geçirilirse maddi haklılık iddiası kanun yolu incelemesinde değerlendirilemeyebilir.
Ölüm Hâlinde Yasal Mal Rejimi Nasıl Tasfiye Edilir?
Eşlerden birinin ölümü edinilmiş mallara katılma rejimini sona erdirir. Miras paylaşımından önce eşler arasındaki mal rejimi tasfiye edilir. Sağ kalan eşin katılma alacağı terekenin borcu, ölen eş lehine doğan alacak ise terekenin hakkı olarak belirlenir.
Sağ kalan eş hem mal rejiminden kaynaklanan alacaklı hem de yasal mirasçı olabilir. Katılma alacağı ile miras payı aynı hak değildir ve ayrı aşamalarda hesaplanır.
Ölüm hâlinde taşınmazların, şirket hisselerinin, banka hesaplarının ve borçların doğru tespiti, tereke ile sağ kalan eşin kişisel malvarlığının ayrılması bakımından önemlidir. Ölümden önce yapılan bazı karşılıksız kazandırmalar da eklenecek değer yönünden incelenebilir.
Anlaşmalı Boşanmada Mal Rejimi Nasıl Düzenlenmelidir?
Eşler mal rejiminin tasfiyesi konusunda anlaşabilirler. Ancak “tarafların birbirinden hiçbir alacağı yoktur” şeklindeki genel bir cümle, hangi malın veya alacağın tasfiye edildiği konusunda sonradan tartışma yaratabilir.
Taşınmaz devri, araç devri, banka hesabı, şirket hissesi, kredi borcu, ziynet eşyası ve ödeme takvimi ayrı ayrı yazılmalıdır. Tapu devri veya yüksek tutarlı ödeme kararlaştırılıyorsa işlemin tarihi, masrafları, teminatı ve gecikmenin sonucu belirlenmelidir.
Anlaşmalı boşanma protokolünde mal paylaşımına ilişkin düzenleme yapılması zorunlu değildir. Bununla birlikte tarafların malvarlığı uyuşmazlığını da sona erdirmek istemeleri hâlinde protokolün açık, tereddütsüz ve infaz edilebilir olması gerekir.
Yargıtay’ın Yasal Mal Rejimine Yaklaşımı Nasıldır?
Yargıtay uygulamasında yalnızca tapu kaydına veya malın bir eş adına tescil edilmiş olmasına bakılmamaktadır. Edinme tarihi, ödeme kaynağı, kredi taksitleri, kişisel mal iddiası ve para hareketleri birlikte değerlendirilmektedir.
Evlilik içinde edinilen mallar bakımından edinilmiş mal karinesi esas alınır. Kişisel mal olduğunu savunan tarafın iddiasını somut ve birbirini tamamlayan delillerle ispatlaması beklenir. Soyut tanık anlatımları, belge bulunması beklenen yüksek tutarlı işlemlerde tek başına yeterli olmayabilir.
Şirket hisselerinde hissenin kendisi ile şirketten elde edilen gelirler ayrılmakta; banka hesaplarında paranın kaynağı, araç devirlerinde satış bedelinin akıbeti ve taşınmazlarda kredi ödeme dönemleri araştırılmaktadır.
Yargıtay kararları somut olayın özelliklerine göre uygulanır. Aynı hukuki ilke, farklı ödeme kaynağı veya delil yapısı bulunan iki dosyada farklı sonuç doğurabilir. Tek bir kararın bütün mal rejimi uyuşmazlıkları için kesin sonuç sağlayacağı kabul edilmemelidir.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
Yasal mal rejimi uyuşmazlıklarında en sık yapılan hata, bütün malları yalnızca tapu veya ruhsat kayıtlarına göre listelemektir. Malın arkasındaki ödeme zinciri kurulmadığında kişisel mal katkısı, kredi borcu veya eklenecek değer gözden kaçabilir.
Bir diğer hata, boşanma davasındaki kusur tartışmasının mal paylaşımını kendiliğinden belirleyeceğinin düşünülmesidir. Zina ve hayata kast istisnası dışında genel kusur değerlendirmesi katılma oranını otomatik olarak değiştirmez.
Malvarlığı tablosu hazırlanırken her değer için edinme tarihi, kayıt sahibi, satın alma bedeli, ödeme kaynağı, kredi bilgileri, mevcut durum ve varsa satış bedelinin akıbeti yazılmalıdır. Bu çalışma, boşanmada mal paylaşımı hesabının daha denetlenebilir şekilde yapılmasını sağlar.
Belgelerin erken toplanması önemlidir. Eski banka hareketleri, şirket kayıtları ve ödeme belgelerine zaman geçtikçe erişim güçleşebilir. Yasal sürenin henüz dolmamış olması, delil hazırlığının ertelenmesinden doğan riski ortadan kaldırmaz.
Yasal Mal Rejimi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Eşler daha sonra mal rejimi sözleşmesi yaparak kanunda öngörülen başka bir rejime geçebilir. Yeni rejime geçiş, önceki dönemde oluşan malvarlığı ilişkilerinin nasıl tasfiye edileceği konusunu da gündeme getirir.
Ev edinilmiş mal niteliğindeyse diğer eş, mal rejimi sona erdiğinde hesaplanan artık değer üzerinden katılma alacağı talep edebilir. Kredi borcu, kişisel mal katkısı ve evin edinme kaynağı hesapta dikkate alınır.
Taşınmaz mal rejimi devam ederken karşılığı verilerek edinilmişse ve kişisel mal olduğu ispatlanamıyorsa edinilmiş mal kabul edilebilir. Diğer eş tasfiye sonunda doğan alacağını isteyebilir; ancak bu hak otomatik tapu payı anlamına gelmez.
Taşınmazın kendisi ile kira gelirinin hukuki niteliği ayrı değerlendirilir. Kira sözleşmeleri, banka hareketleri, tahsil edilen dönemler ve gelirlerin mal rejimi sona erdiğinde mevcut olup olmadığı incelenmelidir.
Ödeme dönemleri, toplam kredi yapısı, evlilik tarihindeki kalan borç ve mal rejimi sona erdikten sonraki ödemeler ayrı ayrı belirlenir. Somut olayda denkleştirme veya değer artış payı hesabı gündeme gelebilir.
Maaşın aile giderleri için harcanmış bölümü geriye dönük olarak toplanıp otomatik biçimde paylaşılmaz. Esas olan, sona erme tarihinde mevcut olan değerler ve kanunen hesaba eklenecek işlemlerdir.
Bu nedenle ev içi emek veren veya çocukların bakımını üstlenen eş de diğer eşin edinilmiş mallarının artık değeri üzerinden alacak isteyebilir. Değer artış payı gibi katkıya dayalı taleplerin koşulları ise ayrıca değerlendirilir.
Bununla birlikte paranın başka gelirlerle karışması ispatı güçleştirebilir. Mirasçılık belgesi, hesaba giriş kaydı, sonraki transferler ve paranın hangi malın alımında kullanıldığı gösterilmelidir. Para zinciri kurulamazsa edinilmiş mal karinesi etkili olabilir.
Dekont açıklaması, ödemenin satıcıya veya hangi eşe yapıldığı, tarafların beyanları, malın alım tarihi ve ekonomik koşullar birlikte değerlendirilir. Ödemenin borç veya iki eşe ortak destek olması farklı hukuki sonuç doğurabilir.
Aynı ekonomik değer için mükerrer tahsil doğuracak taleplerden kaçınılmalıdır. Düğün görüntüleri, kuyumcu kayıtları, bozdurma belgeleri ve ev ödemeleri arasındaki bağlantı önemlidir.
Koşulları varsa araç değeri eklenecek değer olarak tasfiye hesabına dahil edilebilir. Bunun için noter satış kaydı, banka hareketleri, aracın piyasa değeri ve alıcıyla ilişki somutlaştırılmalıdır.
Bununla birlikte belirsiz ve sınırsız araştırma talepleri yerine banka, dönem ve araştırılan işlemin mümkün olduğunca somut gösterilmesi gerekir. Dava öncesinde mevcut dekont ve hesap bilgileri korunmalıdır.
Evlilikten önce edinilen hisse kişisel mal olabilir; ancak mal rejimi dönemindeki kâr payları veya edinilmiş gelirler ayrıca incelenebilir. Şirket defterleri, bilançolar, vergi kayıtları ve banka hareketleri teknik bilirkişi incelemesi gerektirebilir.
Kripto borsa kayıtları, banka transferleri, cüzdan adresleri ve işlem geçmişi delil olarak kullanılabilir. Varlığın hangi tarihte mevcut olduğu ve değerleme tarihi önemlidir. Yalnızca hesap bulunduğu iddiası, varlık miktarı ispatlanmadan yeterli olmayabilir.
Boşanma davasının açılmasından sonra elde edilen yeni çalışma gelirleri kural olarak önceki rejime girmez. Ancak dava tarihinden önce mevcut edinilmiş paranın daha sonra başka bir mala dönüşmesi hâlinde kaynak araştırması yapılabilir.
Taraflar daha sonra başka bir mal rejimine geçmemişse mevcut rejim devam eder. Yeni bir boşanma davası açılır ve boşanma kararı verilirse sona erme tarihi yeni davanın koşullarına göre belirlenir.
Mahkeme, boşanma kararının kesinleşmesini bekletici mesele yapabilir. Davanın erken açılmasının gerekli olup olmadığı mal devri riski, ihtiyati tedbir ihtiyacı, zamanaşımı ve delillerin korunması dikkate alınarak belirlenmelidir.
Ölüm, yabancı boşanma kararı, önceki dava veya zamanaşımını kesen işlemler süre hesabını değiştirebilir. Ayrıca deliller zamanla kaybolabileceğinden yalnızca on yıllık üst süreye güvenerek işlem yapılmaması gerekir.
Taraflar mali konularda gönüllü görüşme veya arabuluculuk yoluyla anlaşabilir. Anlaşma metninde hangi malın, borcun ve alacağın tasfiye edildiği açıkça belirtilmelidir. Aile içi şiddet iddiası bulunan durumlarda sürecin elverişliliği ayrıca değerlendirilir.
Mahkemeler banka kayıtları, tapu belgeleri, kredi sözleşmeleri ve noter işlemleri gibi objektif kayıtları da inceler. Tanığın ödemeyi gerçekten görüp görmediği, bilgisinin kaynağı ve anlatımının diğer delillerle uyumu önemlidir.
Mahkeme talep edilen alacak, malın değeri ve devir riski arasında ölçülülük arar. Tapu veya araç satış girişimleri, üçüncü kişilere sıra dışı transferler ve ilanlar tedbir talebini destekleyebilir.
Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim de kusurlu eşin katılma oranını hakkaniyete göre azaltabilir veya kaldırabilir. Bunun dışındaki genel boşanma kusurları katılma oranını kendiliğinden değiştirmez.
Genel feragat ifadelerinin kapsamı somut metne, tarafların iradesine ve mahkeme kararına göre yorumlanır. Tasfiye edilmesi amaçlanan malların tek tek belirtilmesi ve ödeme veya devir yönteminin açık yazılması daha güvenli bir düzenleme sağlar.
Sağ kalan eş aynı zamanda mirasçı da olabilir. Katılma alacağı ile miras payı birbirinden farklı haklardır ve ayrı hesaplanır. Ölüm öncesindeki bağış ve devirler de koşulları varsa tasfiye hesabında incelenebilir.
Taşınmaz, araç veya şirket payının rayiç değeri bilirkişi tarafından belirlenebilir. Hesaba eklenecek şekilde devredilmiş mallarda ise kanunun öngördüğü farklı değerleme tarihi uygulanabilir.
Değer artış payı ise bir eşin diğer eşe ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına yaptığı karşılıksız katkıyla bağlantılıdır. Aynı dosyada iki talep birlikte bulunabilir; fakat dayanakları ve hesap yöntemleri ayrı kurulmalıdır.
Avukat Görüşü
Edinilmiş mallara katılma rejimi, günlük dilde kullanılan “evlilikte alınan her şey yarı yarıya bölünür” cümlesinden daha teknik bir yapıya sahiptir. Mülkiyet kaydı, edinim tarihi, ödeme kaynağı, kredi borcu, kişisel mal katkısı ve malın güncel değeri aynı hesap içinde değerlendirilmelidir.
Uygulamada en ciddi sorunlar; kişisel mal olduğu ileri sürülen paranın ilgili mala aktarıldığının gösterilememesi, banka kayıtlarının dar tarih aralığıyla istenmesi, taleplerin birbirinden ayrılmaması ve boşanma öncesindeki devirlerin geç fark edilmesidir. Dava açılmadan önce kronolojik bir malvarlığı ve ödeme tablosu hazırlanması bu nedenle önem taşır.
Her uyuşmazlığın sonucu kendi olayları, belgeleri, taraf talepleri ve usul işlemleri kapsamında belirlenir. Genel bir paylaşım oranı veya örnek hesap, somut dosyanın incelenmesi yerine geçmez.
Bilgilendirme Notu
Bu içerik Bursa Maya Hukuk tarafından genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık veya somut bir uyuşmazlık hakkında kesin görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebileceğinden güncel durum ayrıca kontrol edilmelidir.
Av. Arb. M. Fatih Yavaş, Bursa Maya Hukuk Bürosu’nun kurucu avukatıdır. Bursa'da başta aile hukuku ve boşanma davaları olmak üzere velayet, nafaka, mal paylaşımı, soybağı, miras, icra, gayrimenkul, ceza ve ticaret hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir. Gerçek ve tüzel kişilere dava ve icra takipleri, hukuki danışmanlık ve uyuşmazlıkların çözümüne yönelik avukatlık hizmeti sunmaktadır. Her dosyayı kendi hukuki ve fiili özellikleri çerçevesinde değerlendirerek, müvekkillerine sürecin her aşamasında özenli, şeffaf ve etkin hukuki destek sunmaktadır.