Yasal mal rejimi ve edinilmiş mallara katılmayı simgeleyen ev ve finans belgeleri

Yasal Mal Rejimi Nedir ve Evlilikte Nasıl İşler?

Yasal mal rejimi, eşler başka bir rejim seçmedikçe evlilikte kendiliğinden uygulanan edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejimde evlilik sırasında alınan mallar eşlerin ortak mülkiyetine geçmez; her eş kendi adına edindiği malın sahibi olarak kalır. Diğer eşin hakkı kural olarak rejim sona erdiğinde hesaplanan bir para alacağıdır.

Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 202. maddesine göre eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır; yani kural olarak bu rejim uygulanır. Eşler kanunda sayılan diğer rejimlerden birini ancak mal rejimi sözleşmesiyle seçebilir. Sözleşme yapmayan eşler bu rejime tabidir ve bunun için ayrıca başvuru yapmaları veya mahkemeden karar almaları gerekmez. 1 Ocak 2002’den önce evlenenler için ise aşağıda anlatılan geçiş kuralı uygulanır.

Edinilmiş mallara katılma rejimi ortak mülkiyet anlamına mı gelir?

Hayır. TMK’nin 223. maddesine göre her eş, yasal sınırlar içinde hem kişisel mallarını hem de edinilmiş mallarını yönetir, bunlardan yararlanır ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunur. Tasarruf, bir malı satmak, bağışlamak veya üzerinde ipotek kurmak gibi malın hukuki durumunu değiştiren işlemlerdir. Evlilik içinde alınan bir ev tapuda yalnız erkeğin adına kayıtlıysa malik erkektir; kadın, sırf evlilik devam ettiği için o evin yarı payına sahip olmaz.

Rejimin “katılma” kısmı mal rejimi sona erdiğinde devreye girer. O anda her eşin artık değeri, yani edinilmiş mallarından bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar hesaplanır ve diğer eş bu değerin yarısı üzerinde alacak hakkı kazanır. Bu nedenle diğer eşin hakkı kural olarak malın kendisi üzerinde değil, hesaplanan para alacağı üzerindedir.

Eşler bir malı birlikte, paylı mülkiyetle, yani her biri belirli bir payın sahibi olacak şekilde almışsa her eş o maldaki kendi payının sahibidir. Bu durumda aksine anlaşma yoksa eşlerden biri, diğerinin rızası olmadan kendi payını satamaz veya başka bir tasarruf işlemine konu edemez.

Evlilik sürerken eşlerden biri kendi adına kayıtlı malı satabilir mi?

Kural olarak satabilir. Yasal mal rejimi, kendi adına kayıtlı arabayı, arsayı veya hisseyi satmak isteyen eşe diğer eşin onayını alma yükümlülüğü getirmez.

Bu kuralın bir istisnası ailenin birlikte yaşadığı evdir. Kanunun 194. maddesine göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez, aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz ve aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez. Evin maliki olmayan eş, tapu müdürlüğünden tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini de isteyebilir.

Eşlerden birinin borcu için diğer eşin malına gidilebilir mi?

Kural olarak gidilemez. TMK’nin 224. maddesine göre eşlerden her biri kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur. Erkeğin kendi adına çektiği bir ticari kredi için alacaklı, kadının adına kayıtlı eve veya kadının banka hesabına yalnızca eşler evli olduğu için başvuramaz.

Ailenin sürekli ihtiyaçları için yapılan işlemler bu kuralın dışında kalabilir. Ortak yaşam sürerken her eş bu ihtiyaçlar için evlilik birliğini temsil eder ve bu yetkinin kullanıldığı işlemlerde eşler üçüncü kişilere karşı birlikte ve borcun tamamından sorumlu olur (TMK m.188 ve 189). Bu sorumluluk mal rejiminden değil, evlilik birliğinin temsilinden doğar.

Hangi mallar edinilmiş mal sayılır?

Edinilmiş mal, bir eşin mal rejimi devam ederken karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Kanunun 219. maddesine göre başlıca edinilmiş mallar şunlardır:

  • Eşin çalışmasının karşılığı olan maaş, ücret ve benzeri kazançlar
  • Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının ve personele yardım amacıyla kurulan sandıkların yaptığı ödemeler
  • Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
  • Eşin kişisel mallarından elde edilen gelirler
  • Edinilmiş malların yerine geçen değerler

Maaşla biriktirilen para ve bu parayla alınan araç ya da taşınmaz bu gruba girer. “Yerine geçen değer”, elden çıkan bir malın karşılığında elde edilen değeri anlatır. Örneğin evlilik sırasında maaşla alınan araba satılıp parasıyla başka bir araba alınırsa yeni araba da edinilmiş mal niteliğini taşır.

Kişisel malın geliri de kural olarak edinilmiş maldır. Evlenmeden önce alınmış bir dairenin kendisi kişisel mal olarak kalır; evlilik sırasında bu daireden alınan kira ise edinilmiş mal sayılır. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara katılmayacağını kararlaştırabilir. Aynı sözleşmeyle bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyetiyle edinilen değerlerin kişisel mal sayılmasını da kabul edebilirler (TMK m.221).

Hangi mallar kişisel mal sayılır?

Kanunun 220. maddesine göre şu değerler kanun gereğince kişisel maldır:

  • Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya
  • Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan malvarlığı değerleri
  • Eşin sonradan miras yoluyla veya bağış gibi başka bir karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri
  • Manevi tazminat alacakları
  • Kişisel malların yerine geçen değerler

Evlenmeden önce biriktirilen para, evlilikte babadan miras kalan tarla veya eşe hediye edilen bir saat kişisel maldır. Kişisel mallar, rejim sona erdiğinde yapılan katılma hesabına girmez.

Bağış yoluyla gelen değer, bağışın yapıldığı eşin kişisel malıdır. Ev alınırken aileden gelen paranın yalnız kendisine bağışlandığını ileri süren eş bunu ispatlamalıdır. İspatlayamazsa o parayla alınan mal için aşağıda anlatılan edinilmiş mal karinesi uygulanır.

Bir malın kişisel mi edinilmiş mi olduğu nasıl anlaşılır?

Kanun bu soruyu ispat yüküyle cevaplar. TMK’nin 222. maddesine göre bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu kurala edinilmiş mal karinesi denir; karine, aksi ispatlanana kadar doğru kabul edilen kanuni varsayımdır. Bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren eş, örneğin malın evlenmeden önce alındığını veya miras parasıyla edinildiğini delillerle göstermelidir.

Aynı maddeye göre belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kişi de iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Hangi eşe ait olduğu ispatlanamayan mallar ise iki eşin paylı mülkiyetinde sayılır. Tapu veya ruhsat kaydı malın kimin adına olduğunu gösterir; ancak malın kimin parasıyla ve hangi amaçla alındığı sorusunu tek başına cevaplamaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 19.02.2026 tarihli kararında (E. 2025/2123, K. 2026/1903), bedelini erkeğin ödediği aracın kadın adına tescil edilmesini, bağış iradesini duraksamaya yer bırakmayacak biçimde gösteren beyan ve davranış bulunmadıkça tek başına bağış saymamış ve mal rejiminin tasfiyesi, yani rejimden doğan alacakların hesaplanması hakkında karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur. Evcil hayvanın boşanma sonrasında hangi eşte kalacağı ise ayrıca değerlendirme gerektirir; ayrıntılar boşanmada evcil hayvanın kimde kalacağı başlıklı yazıda ele alınmıştır.

Yasal mal rejimi hangi tarihler arasında uygulanır?

Eşler mal rejimi sözleşmesi yapmamışsa yasal mal rejimi evlenme tarihinde başlar. 1 Ocak 2002’den önce evlenen eşlerde ise yasal rejimin başlangıcı, aşağıdaki geçiş kuralına göre kural olarak 1 Ocak 2002’dir. Rejimin başladığı anda eşlerden birine ait olan mallar o eşin kişisel malı olarak kalır.

Kanunun 225. maddesine göre rejim şu hâllerde sona erer:

  • Eşlerden birinin ölümüyle
  • Eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejimi kabul etmesiyle
  • Mahkemenin boşanmaya, evliliğin iptaline veya mal ayrılığına geçilmesine karar vermesiyle

Son gruptaki kararlar kesinleştiğinde rejim, karar tarihinden değil davanın açıldığı tarihten geçerli olarak sona ermiş sayılır. Rejim dava tarihinde sona erdiği için dava sürerken kazanılan maaş ve alınan yeni mallar edinilmiş mal hesabına girmez.

Mahkemenin mal ayrılığına geçilmesine karar vermesi, eşlerden birinin haklı sebebe dayanan istemine bağlıdır. Kanunun 206. maddesine göre diğer eşin borçlarının malvarlığını aşması, istemde bulunan eşin menfaatlerini tehlikeye düşürmesi ve malvarlığı, geliri veya borçları hakkında bilgi vermekten kaçınması haklı sebep örnekleridir. Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden, yani makul biçimde davranabilme yeteneğinden yoksun olması da haklı sebep sayılır.

1 Ocak 2002’den önce evlenenlere hangi mal rejimi uygulanır?

Sözleşme yapmamış bu eşlerin evliliği kural olarak iki döneme ayrılır. Edinilmiş mallara katılma rejimi, 1 Ocak 2002’de yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu’yla yasal rejim olmuştur. Bu tarihten önce eski Medeni Kanun’un (743 sayılı Kanun) yasal rejimi mal ayrılığıydı.

4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 10. maddesine göre yeni Kanun yürürlüğe girmeden önce evlenmiş eşler arasında o tarihe kadar tabi oldukları rejim devam eder. Bu eşler Kanunun yürürlüğünden başlayarak bir yıl içinde başka bir rejim seçmemişlerse, 1 Ocak 2002’den geçerli olmak üzere yasal mal rejimini seçmiş sayılırlar. Aynı maddeye göre eşler bu bir yıllık süre içinde yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle yasal rejimin evlenme tarihinden geçerli olacağını da kabul edebilirdi.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, böyle bir sözleşme ileri sürülmeyen dosyalarda evlilik tarihinden 01.01.2002’ye kadar mal ayrılığını, bu tarihten sonra edinilmiş mallara katılma rejimini uygulamaktadır (E. 2024/10455, K. 2025/12022, 25.12.2025; E. 2025/2123, K. 2026/1903, 19.02.2026). Örneğin 1995’te evlenen ve sözleşme yapmayan eşlerde 1995–2001 arasında edinilen mallar mal ayrılığına, 2002’den sonra edinilenler yasal rejime göre değerlendirilir.

Eşler yasal mal rejimi yerine başka bir rejim seçebilir mi?

Seçebilir. TMK’nin 203. maddesine göre mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya evlendikten sonra yapılabilir; eşler rejimi ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir. Kanunun yasal rejim dışında düzenlediği seçenekler mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığıdır. Mal ayrılığında her eş kendi malvarlığını yönetmeye, ondan yararlanmaya ve üzerinde tasarruf etmeye devam eder ve edinilmiş mallara katılma hesabı yapılmaz.

Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır ve taraflarca, gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanır. Eşler evlenme başvurusu sırasında hangi rejimi seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilir (TMK m.205).

Evlilik sırasında başka bir rejime geçilirse önceki yasal rejim o tarihte sona erer. Geçiş öncesi dönemde edinilen mallar o dönemin rejimine göre değerlendirilir. Yukarıda anılan 25.12.2025 tarihli Yargıtay kararında eşler 1999’da evlenmiş ve 2012’de mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığına geçmişti. Yargıtay evlilikten 01.01.2002’ye kadar mal ayrılığını, o tarihten sözleşme tarihine kadar edinilmiş mallara katılmayı, sözleşmeden boşanma davasına kadar da seçilen mal ayrılığını uygulamıştır. Karar, mal ayrılığı döneminde alınan araçların önceki dönemde edinilmiş araçların satış parasıyla alınıp alınmadığının, yani edinilmiş malın yerine geçen değer olup olmadığının araştırılması gerektiği gerekçesiyle bozulmuştur.

Rejim sona erince eşler birbirinden ne isteyebilir?

Rejim sona erince her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve iki eşin bu alacakları karşılıklı olarak birbirinden düşülür; bu alacağa katılma alacağı denir (TMK m.236). Diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunan eş ayrıca o maldaki değer artışından katkısı oranında değer artış payı isteyebilir (TMK m.227). Bu alacaklar mal paylaşımı davasında istenir.

Edinilmiş mallara katılma rejimine ilişkin Yargıtay kararları

“…Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiştir (TMK mad.225/son). Sözleşmeyle başka mal rejiminin seçildiği ileri sürülmediğinden evlilik tarihinden 4721 Sayılı TMK’nin yürürlüğe girdiği 01.01.2002 tarihine kadar mal ayrılığı (TKM mad.170), bu tarihten mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar ise, edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (4722 Sayılı Yasa mad.10, TMK mad.202/1).…”

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2020/3571, K. 2021/4529, T. 31.05.2021

“…TMK’nin 220. maddesinde de kişisel mallar sayılmış olup düzenlemeye göre, eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri, manevî tazminat alacakları ve kişisel mallar yerine geçen değerler kişisel maldır.…”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/1911, K. 2026/4884, T. 30.04.2026

“…işbu aracın 13.10.2000 tarihli sahiplik belgesine istinaden 18.03.2002 tarihinde davalı erkek adına tescil edildiği, aracın edinme tarihinin tescil tarihi değil, sahiplik belge tarihi olduğunun göz ardı edildiği anlaşılmaktadır. O halde, Mahkemece, işbu araç edinilmiş mallara katılma rejiminin başlangıcından önce davalı erkek adına edildiğinden, davalı erkeğin kişisel malı niteliğinde olduğundan işbu araç yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken edinme tarihinin hatalı belirlenmesi nedeniyle yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuş, bozmayı gerektirmiştir.…”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/6977, K. 2025/9629, T. 06.11.2025

Sıkça Sorulan Sorular

Yasal mal rejimi eşlerden birinin ölümüyle sona erer (TMK m.225/1). Hesap sağ kalan eş ile ölen eşin mirasçıları arasında yapılır.

Mal rejimi sürerken hak kazanılan kıdem tazminatı çalışmanın karşılığı olduğu için Türk Medeni Kanunu’nun 219. maddesine göre edinilmiş mal sayılır; ancak yalnız mal rejiminin sürdüğü döneme isabet eden çalışma süresine düşen kısmı hesaba girer. Evlenmeden önceki çalışmaya, 1 Ocak 2002’den önceki mal ayrılığı dönemine ve boşanma davası açıldıktan sonraki çalışmaya düşen kısım katılma alacağı hesabına katılmaz.

Satış parası yeni evin bedelini tamamen karşılıyorsa yeni ev, Türk Medeni Kanunu’nun 220. maddesine göre kişisel malın yerine geçen değer olarak kişisel mal kalır ve paylaşıma girmez. Bedelin bir kısmı maaşla veya maaştan ödenen kredi taksitleriyle karşılandıysa o kısım için Kanunun 230. maddesine göre katkı oranı ve evin tasfiye zamanındaki değeri üzerinden denkleştirme yapılır. Satış parasının yeni eve aktarıldığı banka kayıtlarıyla gösterilemezse 222. maddedeki edinilmiş mal karinesi uygulanır.

Tazminatın hangi zarar için ödendiğine bakılır. Türk Medeni Kanunu’nun 220. maddesine göre manevi tazminat kişisel maldır ve paylaşıma girmez; 219. maddesine göre çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminat ise edinilmiş mal sayılır. Bu nedenle tek kararla ödenen tazminatta manevi tazminat ile çalışma gücü kaybı tazminatı ayrı ayrı değerlendirilir.

Avukat Görüşü

Mal rejimiyle ilgili bir değerlendirmeye başlamadan önce evlilik için bir tarih çizelgesi hazırlamak gerekir. Çizelgede evlenme tarihi, varsa mal rejimi sözleşmesinin ya da evlenme başvurusundaki rejim bildiriminin tarihi ve şekli, mahkemenin mal ayrılığına geçiş kararı ve boşanma davasının açıldığı gün ayrı ayrı gösterilmelidir. 1 Ocak 2002’den önce başlayan evliliklerde 2002 yılı içinde eşlerin bir sözleşme yapıp yapmadığı da kontrol edilmelidir. Hangi rejimin kurallarının uygulanacağı bu tarihlere göre belirlenir.

Her malın yanına edinme tarihi, kimin adına kayıtlı olduğu ve bedelin hangi kaynaktan ödendiği yazılmalıdır. Kişisel mal olduğu düşünülen mallar için tapu kayıtları, banka dekontları, mirasçılık belgesi veya bağışı gösteren yazışmalar malın edinildiği döneme ait olarak saklanmalıdır.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Yazıda anılan kanun hükümleri 14.10.2026 tarihli hâliyle anlatılmıştır; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.

Yukarı Çık