Ziynet eşyalarının iadesi davası sürerken davalı eş bir ödeme yaparsa mahkeme davayı “konusuz kaldı” diyerek bitirebilir mi? Dava ile ulaşılmak istenen sonuç yargılama sırasında gerçekleşirse dava konusuz kalır ve mahkeme davanın esası hakkında karar vermez.
İçindekiler
Davaya ilk bakan aile mahkemesi bu yazıda İlk Derece Mahkemesi diye anılır. Bu mahkemenin kararına karşı istinaf yoluyla Bölge Adliye Mahkemesine başvurulur; bu dosyada Bölge Adliye Mahkemesi kararın esasını incelemeden onu “kaldırmış”, yani davanın yeniden görülmesi için dosyayı İlk Derece Mahkemesine geri göndermiştir. Bölge Adliye Mahkemesinin kararına karşı temyiz yoluyla Yargıtay’a gidilir; Yargıtay’ın temyizde kararı hukuka aykırı bulup ortadan kaldırmasına “bozma” denir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 28.01.2026 tarihli, E. 2025/199, K. 2026/51 sayılı kararında, istinafta kaldırılan ilk karara göre yapılan ödemeler yüzünden ziynet davasının konusuz sayılamayacağına ve mahkemenin ziynet eşyalarının her biri için esas hakkında hüküm kurması gerektiğine oy birliğiyle karar verdi. İlk Derece Mahkemesinin Yargıtay dairesinin bozma kararına uymayıp önceki kararında ısrar etmesine “direnme” denir; bu dosyada direnme kararı Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca incelenmiştir.
Ziynet davası Hukuk Genel Kuruluna nasıl geldi?
Taraflar 30.09.2016 tarihinde evlenmiştir. Kadın, düğünde takılan ziynetlerin erkeğin annesi tarafından alındığını ve kendisine geri verilmediğini ileri sürmüştür. Ziynetlerin aynen iadesini, bu mümkün olmazsa şimdilik 30.000 TL’nin faiziyle ödenmesini istemiş, 30.06.2020 tarihli ıslah dilekçesiyle, yani talebini sonradan yükselterek, 365.683 TL istemiştir. Islah dilekçesinde, paketli olduğu ve keseye atıldığı için bilirkişinin değerini belirleyemediği 87 adet hediyenin değerinin mahkemece takdir edilmesini istemiştir. Erkek ise ziynetlerin balayı dönüşünde iade edildiğini savunmuştur.
İlk Derece Mahkemesi 14.07.2020 tarihli kararında davayı kısmen kabul etmiştir. Bilirkişinin cins ve miktarını tek tek belirlediği 118.046,06 TL değerindeki ziynetlerin yanında 87 hediyeyi çeyrek altın kabul ederek bunlara 24.795 TL değer vermiş ve toplam 142.841 TL için aynen iade, olmazsa bedel hükmü kurmuştur. Kadın taraf, 87 hediyenin tamamının çeyrek altın sayılmasına itiraz ederek bu kararı istinaf etmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi ise kadının yemin deliline dayandığı hâlde reddedilen eşyalar yönünden yemin teklif hakkının hatırlatılmadığı gerekçesiyle, tarafların diğer itirazlarını incelemeden kararı kaldırmıştır.
Bu arada erkek, ilk karardaki altın bedellerini dava tarihindeki değerleri ve yasal faiziyle ödemiş, pırlanta eşyaları icra takibi üzerine icra dairesine aynen teslim etmiştir. Kadın taraf teslim edilen yüzüğün aslına uygun olmadığını ileri sürerek yüzüğü icra kasasında bırakmış, icra hukuk mahkemesinde dava açmış; erkek sonunda yüzüğün dava tarihindeki değerini de faiziyle ödemiştir.
Erkek ödeme yapınca mahkemeler ne karar verdi?
Yeniden yapılan yargılamada İlk Derece Mahkemesi, 28.02.2023 tarihli kararıyla ziynetlerin bir kısmının aynen, bir kısmının bedel olarak iade edildiğini, böylece borcun ödendiğini ve davanın konusuz kaldığını kabul ederek esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermiştir. Mahkeme, kalan tek sorunun icra kasasındaki yüzüğün asıl olup olmadığı olduğunu, bu konuda icra hukuk mahkemesinin karar verdiğini de belirtmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kadının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 23.05.2024 tarihli kararıyla bu kararı bozmuştur. Daireye göre İlk Derece Mahkemesi, kadının istediği alacak hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar vermeden, eksik inceleme nedeniyle kaldırılmış karardaki ziynetlerin ödendiğine dayanarak davanın konusuz kaldığını söyleyemezdi. İlk Derece Mahkemesi ise önceki kararında direnmiştir. Mahkemeye göre kadın tarafın vekilinin 28.02.2023 tarihli duruşmadaki beyanı, ziynetlerin adedi ve bedeli konusunda ihtilaf kalmadığını gösteriyordu; bozmaya uygun kurulacak hükmün de yerine getirilecek bir yanı olmayacaktı.
Hukuk Genel Kurulu davanın neden konusuz kalmadığını söyledi?
Kurul gerekçesine ziynetlerin hukuki niteliğiyle başlamıştır. Kurul, eşlere takılan ziynetlerin karşılıksız kazandırma yoluyla edinilmiş kişisel mal olduğunu Türk Medeni Kanunu’nun 220. maddesine, eşin diğer eşte bulunan malını geri alabileceğini de 226. maddesinin birinci fıkrasına dayanarak hatırlatmıştır. Kurula göre eşler, birbirlerinin zilyetliğindeki mallarını tasfiye davasıyla birlikte isteyebileceği gibi tasfiyeden önce de geri isteyebilir.
Hukuk Genel Kurulu ardından konusuz kalma kavramını açıklamıştır. Kurula göre dava ile ulaşılmak istenen sonuç yargılama sırasında gerçekleşirse dava konusuz kalır; dava konusu alacak yargılama devam ederken davacıya ödenirse dava konusuz kalmış sayılır. Kurul, öğretiye atıfla, talebin yalnız bir kısmı konusuz kaldığında mahkemenin kalan bölüm için yargılamaya devam etmesi gerektiğini de belirtmiştir.
Kurul bu dosyada davanın konusuz kaldığından söz edilemeyeceğine karar vermiş ve kadının asli talebinin ziynetlerin aynen iadesi olduğunu belirtmiştir. Kurula göre kadın taraf ıslahla 365.683 TL istemiş ve 87 hediyenin değerini mahkemenin takdirine bırakmıştır; ilk kararın bu hediyelerin tamamını çeyrek altın sayan kısmına yaptığı itiraz, Bölge Adliye Mahkemesi kararı usulden kaldırdığı için hiç incelenmemiştir. Kurul, erkeğin ödemelerinin kaldırılmış olan 14.07.2020 tarihli ilk karar doğrultusunda yapıldığını da tespit etmiştir. Kurula göre bu durumda taraflar arasında ihtilafsız bir alacaktan söz edilemez ve kadının talepleri hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar istemekte hukuki yararı vardır.
Mahkeme ziynetler hakkında yeniden nasıl hüküm kuracak?
Hukuk Genel Kurulu, mahkemenin işinin Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 297. maddesinin ikinci fıkrasına göre dava konusu her ziynet eşyası hakkında infaz ve denetime elverişli bir hüküm kurmak olduğunu söylemiştir. Bu fıkraya göre hükmün sonuç kısmında “gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi” gerekir. Kurul bu hükümde ziynetlerin özellikle cins, nitelik, miktar ve bedelinin gösterilmesini istemiştir.
Kararda “Özel Daire” diye anılan Yargıtay 2. Hukuk Dairesidir. Kurul, bu dairenin bozma kararını benimseyerek “Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır” sonucuna varmıştır. Kurul, kadın tarafın vekilinin temyiz itirazlarını kabul ederek direnme kararını Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 371. maddesi uyarınca bozmuş ve dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Karar oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 373. maddesinin yedinci fıkrasına göre “Hukuk Genel Kurulunun verdiği karara uymak zorunludur”; bu yüzden İlk Derece Mahkemesi yeniden yargılamada bu karara uyacaktır.
Kurul, ziynetlerin hangi tarihteki değerle hesaplanacağı veya 87 hediyenin gerçekte ne olduğu hakkında bir sonuca varmamıştır. Görüşümüze göre kararın asıl önemi, erkeğin ödeme yapmış olmasının davayı tek başına bitirmediğini göstermesidir. Bu dosyada ödeme kaldırılmış bir karara dayandığı ve kadının itirazları hiç incelenmediği için mahkeme talepleri tek tek karara bağlamak zorundadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hukuk Genel Kurulunun incelediği dosyada böyle bir beyan davayı konusuz kılmadı. Kurul, kadın tarafın vekilinin beyanından ödemelerin kaldırılan ilk karar doğrultusunda yapıldığının anlaşıldığını ve bunun davayı konusuz bırakmadığını kabul etti.
Sürer. Hukuk Genel Kurulu, öğretiye atıfla, talebin yalnız bir kısmı konusuz kaldığında mahkemenin kalan bölüm için yargılamaya devam edip karar vermesi gerektiğini belirtmiştir. Asıl alacağa bağlı yan talepler (fer’i talepler) konusuz kalmamışsa onlar için de aynı yol izlenir.
Hukuk Genel Kurulu, ziynetlerin bir kısmının aynen, bir kısmının nakden iade edildiği bir dosyada, iadeler kaldırılan ilk karara dayandığı ve o karara yapılan itiraz incelenmediği için davanın konusuz sayılamayacağına karar vermiştir.
Avukat Görüşü
Ziynet davası sürerken karşı taraf ödeme yaparsa, ödemeyi alan taraf beyanında bu ödemenin hangi karara dayandığını ve hangi eşyayı hangi değerle karşıladığını göstermelidir. Ödeme sonradan kaldırılan bir karara göre yapıldıysa bu durum, ilk kararın hiç incelenmeyen kısımlarıyla birlikte ayrıca belirtilmelidir.
Duruşmada ödeme hakkında beyanda bulunulurken ödenen kalemler ile itirazın sürdüğü kalemler ayrı ayrı söylenmelidir. Islahla artırılan tutar ve değeri mahkemenin takdirine bırakılan eşyalar da bu beyanda ayrıca anılmalıdır.
Bilgilendirme Notu
Bu yazı, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 28.01.2026 tarihli, E. 2025/199, K. 2026/51 sayılı kararı hakkında genel bilgi verir; kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Yazıda anılan kanun hükümleri 22.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.
