Boşanma davasında eşlerden birinin ruh sağlığına ilişkin somut bir iddia ileri sürülmüşse, o eş için vesayetin gerekip gerekmediği davanın esasından önce cevaplanması gereken bir soruya dönüşebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların dava ehliyetine sahip olmasını dava şartı sayar; dava şartı, mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken ön koşuldur. Kanun, mahkemenin bu şartın bulunup bulunmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırmasını ister.
İçindekiler
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre dava ehliyeti, medeni hakları kullanma ehliyetine göre belirlenir; bu ehliyete sahip olmayanlar davada kanuni temsilcileri tarafından temsil edilir. Türk Medeni Kanunu’nun 405. maddesine göre akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen, korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır, yani mahkeme kararıyla vesayet altına alınır. Kısıtlanan kişiyi hukuki işlemlerde vasi temsil eder; vasiyi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi atar.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 10.09.2025 tarihli, E. 2025/201, K. 2025/7016 sayılı kararında, karşılıklı boşanma davasında erkeğin vesayet altına alınmasının gerekip gerekmediği araştırılmadan hüküm kurulmasını usul ve kanuna aykırı buldu. Yargıtay, istinaf başvurusunu, yani ilk derece kararına karşı üst mahkemeye yapılan itirazı esastan reddeden Bölge Adliye Mahkemesi kararını kaldırdı ve İlk Derece Mahkemesinin kararını bozdu. İlk Derece Mahkemesi davaya ilk bakan aile mahkemesidir; Bölge Adliye Mahkemesi ise bu mahkemenin kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularını inceleyen mahkemedir. Kaldırma kararıyla Bölge Adliye Mahkemesinin istinaf başvurusunu reddeden kararı hükümsüz hâle gelir; bozma ise İlk Derece Mahkemesinin kararını hukuka aykırı bulup dosyanın o mahkemede yeniden görülmesini sağlar.
Erkeğin sağlık durumu dosyada nasıl gündeme geldi?
Eşler birbirine karşı boşanma davası açmıştı. Kadın, karşı dava dilekçesinde erkeğe ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı bir doktor tarafından anksiyete bozukluğu teşhisi konulduğunu ve erkeğin yeşil reçeteli ilaç kullandığını ileri sürdü. İlk Derece Mahkemesi, bu iddiaya rağmen erkeğin vesayet altına alınması gerekip gerekmediği, başka bir deyişle dava ehliyetinin bulunup bulunmadığı konusunda Adli Tıp Kurumundan rapor almadan davanın esası hakkında hüküm kurdu. Bölge Adliye Mahkemesi de bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunu esastan reddetti, yani başvuruyu inceleyip yerinde görmedi.
Kadın tarafın vekili kararı kusur belirlemesi, kadın aleyhine hükmedilen manevi tazminat, kadının maddi ve manevi tazminat taleplerinin reddi ve yoksulluk nafakası talebinin reddi yönünden temyiz etti, yani Bölge Adliye Mahkemesi kararının Yargıtay’ca incelenmesini istedi. Erkeğin dava ehliyeti bu temyiz sebepleri arasında sayılmamıştı. Yargıtay, dava ehliyetinin araştırılmamış olmasını dava şartlarının kendiliğinden araştırılacağı kuralına dayanarak ele aldı.
Yargıtay neden önce erkeğin dava ehliyetine baktı?
Yargıtay, tarafların taraf ve dava ehliyetine sahip olmasının Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114. maddesinde sayılan dava şartlarından olduğunu ve bu konunun kamu düzeniyle ilgili bulunduğunu, yani tarafların isteğine bırakılmadığını belirtti. Aynı Kanun’un 115. maddesine göre mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır; taraflar da dava şartı eksikliğini her zaman ileri sürebilir.
Yargıtay, kadının erkeğin anksiyete bozukluğu bulunduğunu ve ilaç kullandığını ileri sürmesine rağmen İlk Derece Mahkemesinin erkeğin dava ehliyeti konusunda Adli Tıp Kurumundan rapor almadan hüküm kurduğunu tespit etti.
Yargıtay davaya bakan mahkemeden ne yapmasını istedi?
Yargıtay’a göre İlk Derece Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun 405. maddesi ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 56. maddesinin birinci fıkrası uyarınca erkeğin vesayet altına alınmasının gerekip gerekmediğini araştırmalı ve bu konuyu bir ön sorun saymalıdır. Ön sorun, davanın esası hakkında karar verilmeden önce çözülmesi gereken sorudur. Mahkeme gerekirse Türk Medeni Kanunu’nun 462. maddesinin sekizinci bendine göre işlem yapacak ve bu araştırmanın sonucuna kadar yargılamayı bekletecektir. Yargıtay, bu yön gözetilmeden yargılamaya devam edilip işin esası hakkında karar verilmesini usul ve kanuna aykırı buldu.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 56. maddesine göre “Taraflardan birinin vesayet altına alınması veya kendisine yasal danışman atanması talebi mahkemece uygun bulunur ya da mahkemece gerekli görülürse, bu konuda kesin bir karar verilinceye kadar yargılama ertelenebilir.” Türk Medeni Kanunu’nun 462. maddesi ise vasinin dava açmasını ve sulh olmasını, yani karşı tarafla anlaşarak uyuşmazlığı bitirmeyi vesayet makamının iznine bağlar; acele hâllerde vasinin geçici önlemler alma yetkisi saklıdır. Hüküm dava açmayı sayar; kararda bu hükmün görülmekte olan boşanma davasına nasıl uygulanacağı ayrıca açıklanmamıştır.
Yargıtay aynı sonuca daha önce başka bir karşılıklı boşanma dosyasında da varmıştı. Yargıtay’ın 03.03.2020 tarihli kararında aktarıldığına göre, kadının ruhsal rahatsızlığından söz edilen ve daha sonra eşini ailesine karşı korumamanın ağır kusur sayılması yönünden yeniden temyiz incelemesine gelen o dosyada Yargıtay, 13.02.2018 tarihli kararıyla kadının vesayet altına alınmasının gerekip gerekmediğinin ön sorun sayılarak araştırılmasını istemiş ve hükmü bozmuştu. O dosyada sağlık durumu tartışılan taraf kadındı ve ilk hükmü kadın temyiz etmişti; incelenen kararda ise iddia erkek hakkındadır ve Yargıtay İlk Derece Mahkemesinin kararını bozmuş, Bölge Adliye Mahkemesinin kararını da kaldırmıştır.
Kadının kusur, tazminat ve nafaka itirazları sonuçlandı mı?
Hayır. Yargıtay, bozma sebebi karşısında kadın tarafın vekilinin kusur, tazminat ve nafakaya ilişkin diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verdi. Dosya İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneği ise Bölge Adliye Mahkemesine gönderildi. Karar oy birliğiyle verildi.
Her psikiyatrik tanı vesayet araştırmasını zorunlu kılar mı?
Karar böyle bir kural koymaz. Yargıtay, anksiyete bozukluğu teşhisinin veya yeşil reçeteli ilaç kullanımının erkeğin kısıtlanmasını gerektirdiğini söylemedi. Kararın söylediği, karşı dava dilekçesinde ileri sürülen bu iddia karşısında erkeğin vesayet altına alınmasının gerekip gerekmediği araştırılmadan davanın esası hakkında karar verilemeyeceğidir. Kısıtlama için Türk Medeni Kanunu’nun 405. maddesindeki sonuçların, yani kişinin işlerini görememesinin, sürekli bakıma muhtaç olmasının veya başkalarının güvenliğini tehlikeye sokmasının ayrıca gerçekleşmesi gerekir. Kanunun 409. maddesine göre de “Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir.”
Kararda kadının bu iddiayı hangi amaçla ileri sürdüğü yazılmamıştır; Yargıtay iddiayı erkeğin dava ehliyeti yönünden ele almıştır. Kanaatimizce kararın boşanma dosyalarına yansıması, eşlerden birinin sağlık durumuna ilişkin somut bir iddianın yalnız kusur tartışmasının parçası olarak bırakılmaması ve davanın esasına geçilmeden önce dava ehliyeti yönünden de karşılık bulmasıdır.
Akıl hastalığının kendisi boşanma sebebi olarak ileri sürüldüğünde ise akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası gündeme gelir. Türk Medeni Kanunu’nun 165. maddesine göre “Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir.”
Sıkça Sorulan Sorular
Yalnız bu iddia yüzünden kısıtlanmazsınız. Türk Medeni Kanunu’nun 405. maddesi kısıtlama için akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini görememeyi, sürekli bakım ihtiyacını ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokmayı arar. İncelenen kararda da Yargıtay vesayetin gerekip gerekmediğinin araştırılmasını istemiş, teşhisin kendisine kısıtlama sonucu bağlamamıştır.
Evet. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 115. maddesine göre taraflar dava şartı eksikliğini her zaman ileri sürebilir ve mahkeme bunu davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. İncelenen dosyada da dava ehliyeti temyiz sebepleri arasında sayılmadığı hâlde Yargıtay, dava ehliyetinin araştırılmamış olmasını gözeterek kararı bozmuştur.
Bekletilebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 56. maddesi, vesayet altına alınma talebi uygun bulunur ya da mahkemece gerekli görülürse bu konuda kesin bir karar verilinceye kadar yargılamanın ertelenebileceğini düzenler. İncelenen kararda Yargıtay, araştırmanın sonucuna kadar yargılamanın bekletilmesini istemiştir.
Avukat Görüşü
Boşanma dosyasında eşin ruh sağlığına ilişkin bir iddia ileri sürülecekse iddianın hangi belgeye dayandığı baştan gösterilmelidir. Teşhisi koyan hekim, tedavi süresi ve kullanılan ilaçlara ilişkin kayıtlar dilekçede açıkça anılır.
Kanun yolu dilekçesi hazırlanırken de İlk Derece Mahkemesinin dava ehliyeti konusunda bir inceleme yapıp yapmadığı ayrıca kontrol edilmelidir. Dava şartı eksikliği her zaman ileri sürülebildiği için bu konu, kusur ve tazminat itirazlarının yanında ayrı bir temyiz sebebi olarak yazılabilir.
Bilgilendirme Notu
Bu yazı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 10.09.2025 tarihli, E. 2025/201, K. 2025/7016 sayılı kararı hakkında genel bilgi verir ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kullanılan kanun hükümleri 12.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.