Hayır. Beyaz Kod, Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) yapılması gereken iş kazası bildiriminin yerine geçmez. Beyaz Kod, sağlık çalışanına yönelik şiddet olayında sağlık kurumu ve Sağlık Bakanlığı içinde işletilen kurumsal bir süreçtir; iş kazası bildirimi ise hizmet akdiyle çalışan sigortalı için işverenin kolluğa derhal, SGK’ya da en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde yapması gereken ayrı bir yükümlülüktür.
İçindekiler
İş kazası bildirimi, SGK’nın olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağına karar verebilmesi için yapılır. Hastanede kadrolu memur olarak çalışan sağlık personeli için 5510 sayılı Kanun iş kazası bildirgesi öngörmez. 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğünden sonra ilk kez memur olarak sigortalı olanlarda olay vazife malullüğüne yol açarsa, kamu idaresinin yaptığı başka bir bildirim söz konusu olur.
Beyaz Kod ile iş kazası bildirimi neden birbirinin yerine geçmez?
Çünkü Beyaz Kod sağlık kurumu ve Sağlık Bakanlığı içinde işleyen bir süreçtir, iş kazası bildirimi ise kanunda belirlenen bildirgeyle SGK’ya yapılır. Beyaz Kod, Sağlık Bakanlığının çalışan güvenliğine ilişkin genelgesi çerçevesinde uygulanır. Hastane içinde verilen Beyaz Kod alarmı ile Bakanlığın 113 numaralı hattına yapılan bildirim bu sürecin parçalarıdır; ikisi de SGK’ya yöneltilmiş bir bildirim değildir.
İş kazası bildirimi ise sosyal güvenlik hukukuna ait bir yükümlülüktür. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesi, bildirimin Kuruma “iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile doğrudan ya da taahhütlü posta ile” yapılmasını zorunlu tutar. Madde, başka bir kuruma yapılan bildirimin bu bildirgenin yerine geçeceğine dair bir hüküm içermez. Dolayısıyla Beyaz Kod kaydı, SGK’ya yapılmış bir iş kazası bildirimi sayılmaz.
Saldırganın cezalandırılması için başlayan Beyaz Kod savcılık soruşturması da SGK’nın olayı iş kazası sayıp saymayacağı sorusunu cevaplamaz; bu soruyu SGK, uyuşmazlık çıkarsa iş mahkemesi cevaplar.
Sağlık çalışanına yapılan saldırı hangi durumda iş kazası sayılır?
Saldırı, sigortalı işyerindeyken gerçekleşmiş ve onu bedenen veya ruhen engelli hâle getirmişse iş kazasıdır. 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen ve sigortalıyı “hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren” olay iş kazasıdır. Tanım, olayı kimin gerçekleştirdiğine göre ayrım yapmaz.
Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 14.12.2017 tarihli kararında, olayın iş kazası sayılması için kişinin sigortalı olması ve olayın maddede sayılan hâllerden birinde meydana gelmesi gerektiği, bu davaların her türlü delille ispat edilebileceği belirtilmiştir. Bir dosyada ilk derece mahkemesi, çay molasında, daha önce işyerinde çalışmış ve alacağını almak için işyerine gelen bir kişi tarafından silahla öldürülen iki işçi bakımından, molaların mesaiden sayıldığını ve olayın gerçekleştiği işyeri bina önü ile karşısındaki büfenin işyeri eklentisi sayılacağını kabul ederek iş kazası olduğunu tespit etmiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiş, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi de 26.02.2024 tarihli ve E. 2024/936, K. 2024/1820 sayılı kararıyla bölge adliye mahkemesinin kararını usul ve kanuna uygun bularak onamıştır. Aynı dosyada SGK’nın inceleme raporu olayın iş kazası olmadığı yönündeydi. Yargıtay’ın onaması genel gerekçelidir; olayın işyeri eklentisinde gerçekleştiği değerlendirmesi ilk derece mahkemesi ile bölge adliye mahkemesine aittir.
Her Beyaz Kod olayı iş kazası değildir. Kanun, olayın sigortalıyı “bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren” bir sonuç doğurmasını arar. Görüşümüze göre sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hâle getirmeyen bir sözlü sataşma, Beyaz Kod kaydına konu olsa bile iş kazası tanımını tek başına karşılamaz.
Olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağına bildirim üzerine SGK karar verir. Kanun, gerektiğinde Kurumun denetim ve kontrolle yetkilendirilen memurları veya Bakanlık iş müfettişleri tarafından soruşturma yapılabileceğini düzenler. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’na göre idari para cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar dışında, SGK’nın taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara iş mahkemeleri bakar. SGK’nın olayı iş kazası saymaması da böyle bir uyuşmazlıktır; Yargıtay’ın 26.02.2024 tarihinde onadığı dosyada olduğu gibi iş kazasının tespiti iş mahkemesinde istenir.
İş kazası bildirimini kim ve ne zaman yapar?
Hizmet akdiyle çalışan sağlık personeli için bildirimi işveren yapar. Özel hastanede hizmet akdiyle çalışan hekim, hemşire veya diğer personel ile kamu hastanesinde işçi olarak çalışanlar bu gruptadır. 5510 sayılı Kanun’a göre hizmet akdiyle çalışan sigortalılar bakımından işveren iş kazasını o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma da en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olmuşsa SGK’ya bildirimin üç iş günlük süresi, kazanın öğrenildiği tarihten başlar.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu da işverene bütün iş kazalarının kaydını tutma ve iş kazalarını aynı üç iş günlük süre içinde SGK’ya bildirme yükümlülüğü yükler. 6331 sayılı Kanun’a göre sağlık hizmeti sunucuları da kendilerine intikal eden iş kazalarını en geç on gün içinde SGK’ya bildirir. Saldırıya uğrayan çalışan kendi hastanesinde tedavi edildiğinde hastane hem işveren hem sağlık hizmeti sunucusu olabilir. Kanun bu iki yükümlülüğü ayrı fıkralarda düzenlediği için, kanaatimizce hastane sağlık hizmeti sunucusu olarak on günlük bildirimi yapmış olsa bile işveren olarak üç iş günlük bildirimi de yapmakla yükümlüdür.
Kadrolu memur olarak çalışan sağlık personelinde durum farklı mı?
Evet. 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi, kamu idarelerinde “kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar” bakımından uygulanır; kadrolu memurlar bu gruptadır. Aynı maddeye göre “Bu Kanunun kısa vadeli sigorta kollarına ilişkin hükümleri bu maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara bu kapsamda oldukları sürece uygulanmaz.” 13. madde de iş kazası bildirim yükümlülüğünü yalnız (a) ve (b) bentleri ile 5. madde kapsamındaki sigortalılar için düzenler; bu nedenle memur için 5510 sayılı Kanun’daki iş kazası bildirgesi verilmez.
6331 sayılı Kanun ise 2. maddesinde sayılan istisnalar dışında kamu ve özel sektördeki bütün çalışanlara uygulanır; bu istisnalardan biri “Fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekiler hariç Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının faaliyetleri”dir. Kanun, “Kendi özel kanunlarındaki statülerine bakılmaksızın kamu veya özel işyerlerinde istihdam edilen gerçek kişiyi” çalışan sayar ve “İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı” iş kazası olarak tanımlar. Bu Kanunun 14. maddesine göre işveren bütün iş kazalarının kaydını tutar; bu nedenle kamu idaresi, kadrolu memurun uğradığı ve iş kazası niteliği taşıyan saldırıyı da kayda geçirmekle yükümlüdür. 14. maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ise Sağlık Bakanlığının uygun görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenir.
Memurlardan 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğünden sonra ilk kez bu kapsamda sigortalı olanlar için Kanun’un 47. maddesindeki vazife malullüğü düzenlemesi uygulanır. Kanun’un 25. maddesine göre bu kişiler, çalışma gücünün en az %60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettikleri Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilirse malul sayılır. Bu malullük, vazifelerini yaptıkları sırada veya işyerinde meydana gelen kaza gibi 47. maddede sayılan hâllerden birinden doğmuşsa buna vazife malullüğü denir. Malullük keyif verici içki ve her çeşit madde kullanmaktan, mevzuat ve emir dışında hareket etmekten, yasak fiilleri yapmaktan, intihara teşebbüsten veya kendisine ya da başkasına menfaat sağlama veya zarar verme amacından doğmuşsa vazife malullüğü hükümleri uygulanmaz. Kamu idaresi vazife malullüğüne sebep olan olayı yetkili kolluk kuvvetlerine veya kendi mevzuatına göre yetkili mercilere derhal, SGK’ya da en geç on beş iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür; saldırı gibi bir olayda bu süre olayın meydana geldiği tarihten başlar. Aynı süre içinde sigortalı veya hak sahipleri de SGK’ya bildirimde bulunabilir. Süresinde bildirilmeyen vazife malullüğünde de sonradan yapılacak bildirim üzerine, malullüğün belgelenmesi ve müstahak olunması şartıyla, Kanun’un zamanaşımı hükümleri dikkate alınarak aylık bağlanır; bildirim tarihine kadarki aylık tutarı SGK tarafından ilgili kamu idaresine ödettirilir.
Kanun’un aynı bendi, kamu idaresinde sözleşmeli çalışıp ilgili kanunlarında işçiler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanları da memurlarla aynı gruba alır. Bu gruptaki sözleşmeli sağlık personeli için de 5510 sayılı Kanun’daki iş kazası bildirgesi verilmez ve 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğünden sonra ilk kez bu kapsamda sigortalı olmuşsa 47. maddedeki bildirim düzeni uygulanır. İlgili kanununda işçiler gibi sigortalı olması öngörülen sözleşmeli personel için ise işverenin üç iş günlük iş kazası bildirimi geçerlidir.
İş kazası süresinde bildirilmezse ne olur?
İşveren iş kazasını kanuni süre içinde SGK’ya bildirmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneğini SGK işverenden tahsil eder. Bu sonuç 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir. Geçici iş göremezlik ödeneği, iş kazası nedeniyle çalışamayan sigortalıya SGK’nın yetkilendirdiği hekim veya sağlık kurulundan istirahat raporu alınmış olması şartıyla ödenir.
Bildirimin geç yapılması olayın iş kazası niteliğini ortadan kaldırmaz; bu nitelik 13. maddedeki tanıma göre belirlenir. SGK olayı iş kazası saymamışsa iş kazasının tespiti iş mahkemesinde istenebilir. Saldırgana karşı ileri sürülen sağlık çalışanına şiddet nedeniyle manevi tazminat talebi ise SGK bildirimine bağlı değildir ve bildirimin yapılıp yapılmamasından bağımsız olarak ileri sürülür.
İş kazasının tespiti ve bildirimine ilişkin Yargıtay kararları
“…Başka bir anlatımla, … olayının, iş kazası sayılabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi zorunlu olup iş kazası tespiti davaları bakımından özel olarak belirlenmiş bir ispat yöntemi de yoktur. Bu davaların her türlü delille ispatı mümkündür.…”
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, E. 2016/8984, K. 2017/10621, T. 14.12.2017
“…Mahkemece, davanın yasada öngörülen süre içinde Kuruma bildirilip bildirilmediği araştırılarak, süresinde bildirilmediğinin anlaşılması halinde davalı işverenin yapılan geçici iş göremezlik ödemelerinin tamamından sorumlu olduğu, ayrıca dava konusu tedavi giderleri bakımından ise, davalı kusur durumuna göre, göre karar verilmesi gerektiği gözetilmeksizin yazılı şekilde karar verilmesi usul ve Yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.…”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2016/14308, K. 2019/3094, T. 03.04.2019
Sıkça Sorulan Sorular
Kanun bu yükümlülüğü hizmet akdiyle çalışan sigortalıya değil işverene yükler; 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi bu sigortalı için ayrı bir bildirim yolu tanımlamaz. Bildirim yapılmazsa iş kazasının tespiti iş mahkemesinde istenebilir. Kanun’un 47. maddesinin uygulandığı, 4. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılarda ise vazife malullüğüne yol açan olayı sigortalı veya hak sahipleri de on beş iş günü içinde SGK’ya bildirebilir.
Hizmet akdiyle çalışan sigortalıya, SGK’nın yetkilendirdiği hekim veya sağlık kurulundan istirahat raporu alınmış olması şartıyla, iş kazası nedeniyle iş göremezliğe uğradığı her gün için 5510 sayılı Kanun’a göre geçici iş göremezlik ödeneği verilir. 5510 sayılı Kanun’un 18. maddesine göre ödenek yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi üzerinden hesaplanır.
5510 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre “İşyerinde üretilen mal veya verilen hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen işyerine bağlı yerler” ile “avlu ve büro gibi diğer eklentiler ile araçlar da işyerinden sayılır”. Hastaneye bu ölçütle bağlı ve hastane yönetimi altındaki bir otopark işyerinden sayılır; saldırı orada olduysa çalışan işyerinde bulunduğu sırada saldırıya uğramıştır.
5510 sayılı Kanun iş kazası bildirimini “bunları çalıştıran işveren” üzerine koyar; taşeron olarak anılan alt işveren, işçiyi çalıştıran işverendir. Kanun’un 12. maddesine göre ise “asıl işveren, bu Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile birlikte sorumludur”; asıl işveren burada hastanedir.
Girebilir. 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi, işyerinde bulunma gibi maddede sayılan durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalıyı “hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren” olayı iş kazası sayar. Sonradan ortaya çıkan ruhsal rahatsızlığın saldırıyla bağlantısı tıbbi kayıtlarla gösterilebiliyorsa olay iş kazası olarak değerlendirilebilir.
Avukat Görüşü
Beyaz Kod verildikten sonra çalışanın iki ayrı kaydı izlemesi gerekir. Birincisi Beyaz Kod ve tutanak kaydıdır. İkincisi, hizmet akdiyle çalışanlarda işverenin SGK’ya verdiği iş kazası bildirgesi, kadrolu memurlarda ise kamu idaresinin olayı nasıl kaydettiği ve bildirdiğidir. Hizmet akdiyle çalışan sağlık personeli, kanuni bildirim süresi dolduğunda bildirgenin verilip verilmediğini insan kaynakları biriminden yazılı olarak sormalıdır. Vazife malullüğü söz konusu olabilecek ağır yaralanmalarda memur, Kanun kendisine de bildirim imkânı tanıdığı için olay tarihinden itibaren işleyen on beş iş günlük süreyi ayrıca takip etmelidir.
Dosyada saldırının işyerinde ve görev sırasında gerçekleştiğini gösteren belgeler birlikte tutulmalıdır. Beyaz Kod tutanağı, olay tutanağı, nöbet çizelgesi, acil servis kaydı, darp raporu ve istirahat raporları, ileride iş kazası tespiti istenirse delil olarak sunulabilecek belgelerdir.
Bilgilendirme Notu
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kullanılan kanun hükümleri 12.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.