Büyükanne, çocuk ve bir yetişkinin sakin bir ortamdaki görünümü

Babaanneye Torunuyla Yeterli Süreli Kişisel İlişki Kurulması Gerektiği Hakkında Yargıtay Kararı

Babaanne ile torunun kişisel ilişkisi, yani babaannenin torunuyla belirli günlerde görüşüp vakit geçirmesi, Türk Medeni Kanunu’nun 325. maddesine dayanır. Bu maddeye göre olağanüstü hâller mevcutsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı anne ve baba dışındaki kişilere, özellikle hısımlarına, yani akrabalarına da tanınabilir. Mahkeme bu hakkı tanıdığında ikinci bir soru doğar. Görüşmenin ne kadar süreceğini, geceyi kapsayıp kapsamayacağını ve tatillere yayılıp yayılmayacağını da mahkeme belirler.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 14.10.2024 tarihli, E. 2024/4358, K. 2024/7329 sayılı kararında bu soruyu babası ölmüş bir çocuk ile babaannesi arasındaki davada cevapladı. Bölge Adliye Mahkemesi, yani ilk derece kararlarına karşı yapılan itirazı (istinafı) inceleyen üst mahkeme, babaanneye ayda iki pazar günü gündüz görüşme hakkı tanımıştı. Yargıtay bu süreyi çocuğun yaşına göre yetersiz buldu. Yeniden yargılama yapılmasına gerek görmediği için kararı düzelterek onadı; yani dosyayı yeniden karar verilmek üzere alt mahkemeye bırakmadan görüşme takvimini kendisi değiştirdi ve kararın geri kalanını olduğu gibi onadı. Yeni takvim babaanneye her ayın ilk hafta sonunu ve temmuz ayının ilk haftasını da veriyor.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/4358, K. 2024/7329, 14.10.2024

Belge hazırlanıyor…

Babaanne neden torunuyla kişisel ilişki kurulmasını istedi?

Davayı babaanne açtı. Babaannenin oğlu, yani çocuğun babası 02.03.2019 tarihinde öldü. Çocuk 2018 doğumluydu. Babaanneye göre ölümden sonra çocuğun annesi çocukla birlikte kendi annesinin evine gitti, geri dönmedi ve torununu ona göstermedi. Babaanne bu nedenle Türk Medeni Kanunu’nun 325. maddesine dayanarak torunuyla kişisel ilişki kurulmasını istedi.

Anne ise eşinin ölümünden sonra babaanneyle aynı evde yaşamayı sürdürdüğünü, 12.05.2019 tarihinde anneler günü için babaannenin de izniyle annesinin yanına gittiğini anlattı. Bir hafta sonra eşyalarını toplaması istendiğini, eşyalarını almaya gittiğinde olay çıktığını ve babaannenin çocuğu kendisinden koparmak istediğini ileri sürdü. Davanın reddedilmesini talep etti.

Dava Yargıtay’a gelmeden önce görüşme süresi nasıl belirlenmişti?

Davaya ilk bakan aile mahkemesi, yani İlk Derece Mahkemesi davayı kabul etti. Sosyal inceleme raporu, yani uzmanın aileyi ve çocuğun yaşam koşullarını inceleyerek hazırladığı rapor, görüşmenin anne gözetiminde yapılmasını önermişti. Mahkeme bu öneriyi benimsemedi. Gerekçesine göre gözetim altındaki görüşme, çocuk ile babaanne arasındaki bağı güçlendirme amacına aykırı düşecekti ve gözetimin çocuğun yüksek yararına uygun olduğunu gösteren delil de yoktu. Mahkeme çocuk üç yaşını doldurana kadar ayın birinci ve üçüncü cumartesi günleri ile dini bayramların ikinci günü 10.00 ile 15.00 arasında görüşme öngördü. Üç yaşından sonrası için ayın birinci ve üçüncü hafta sonlarını cumartesi sabahından pazar akşamına kadar, bayramın ikinci ve üçüncü günlerini, her yıl 1-30 temmuz arasını ve yarıyıl tatilinin bir haftasını babaanneye bıraktı.

Bu karara yalnız anne itiraz etti. Bölge Adliye Mahkemesi, kişisel ilişki kurulmasıyla çocuğun huzurunun tehlikeye gireceğine ve babaannenin bu hakkı amacına aykırı kullanacağına dair dosyada delil bulunmadığını kabul etti. Bununla birlikte anne bakım ve şefkatine muhtaç yaştaki çocuk için kurulan geniş takvimin çocuğun bedensel ve fikrî gelişimini olumsuz etkileyebileceğini ve annenin velayet görevini gereği gibi yerine getirmesine engel olacağını belirtti. Babanın yerine büyükanne ve büyükbabanın konularak babaya uygun düşecek genişlikte bir düzen kurulmasını da kanunun amacına aykırı buldu. Bilirkişi raporunu da dikkate alarak İlk Derece Mahkemesinin görüşme hükmünü kaldırdı, yani geçersiz kıldı ve yerine her ayın birinci ve üçüncü hafta sonu pazar günü ile dini bayramların ikinci günü 10.00 ile 17.00 arasında, yatısız bir görüşme kurdu. Annenin diğer itirazlarını reddetti.

Yargıtay neden ayda iki pazar gününü yeterli bulmadı?

Bölge Adliye Mahkemesinin kararını iki taraf da temyiz etti, yani Yargıtay’a taşıdı. Babaanne, saatli görüşmenin kendi duygularını ve çocuğun duygularını karşılamadığını ileri sürdü ve kararın yalnız görüşme süresi yönünden bozulmasını istedi. Anne ise çocuğun yaşı gereği uzun görüşmenin çocuğun yararına aykırı olduğunu, çocuğun zarar görmesi ve kaçırılması ihtimali bulunduğunu belirterek kararın tümüyle bozulmasını istedi. Yargıtay annenin bütün itirazlarını yerinde görmedi.

Babaannenin süreye ilişkin itirazını ise kısmen kabul etti. Yargıtay’a göre koşulları gerçekleştiğinde üçüncü kişilerin de çocukla kişisel ilişki kurma hakkı vardır ve bu ilişkinin süresinin anne ve babaya tanınan genişlikte olması beklenemez. Bununla birlikte Yargıtay, “büyükanne ve büyükbabalarla torunları arasındaki kişisel ilişkinin çocukların bu kişilerle olan aile bağlarını geliştirip güçlendirecek ve bu kişilerin de torun sevgisini tatmalarına elverişli olacak yeterlilikte olması gerekir” dedi. Somut olayda çocuğun yaşı dikkate alındığında babaanne ile çocuk arasında uygun süreli bir kişisel ilişki kurulmamış olmasını bozma, yani kararı hukuka aykırı bularak ortadan kaldırma sebebi saydı. Ancak kararı bozmak yerine düzelterek onadı.

Babaannenin görüşme hakkının sınırını çocukla kişisel ilişki kurma davasının genel kuralları çizer. Türk Medeni Kanunu’na göre anne ve baba için öngörülen sınırlamalar üçüncü kişiler için kıyas yoluyla, yani benzer biçimde uygulanır.

Yargıtay babaanneye hangi görüşme takvimini verdi?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370. maddesinin ikinci fıkrasına göre temyiz olunan kararın “esas yönünden kanuna uygun olup da kanunun olaya uygulanmasında hata edilmiş olmasından dolayı bozulması gerektiği ve kanuna uymayan husus hakkında yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde Yargıtay, kararı düzelterek onayabilir.” Yargıtay bu yetkiyi kullandı. Bölge Adliye Mahkemesi kararındaki ayda iki pazar günü ile bayramın ikinci gününü öngören cümleyi çıkardı ve yerine yeni bir takvim yazdı. Buna göre babaanne torunuyla her ayın birinci hafta sonu cumartesi saat 10.00’dan pazar saat 17.00’ye kadar görüşecek. Dini bayramların ikinci günü 10.00 ile 17.00 arasındaki görüşme korundu. Bunlara ek olarak her yıl temmuz ayının 1. günü saat 10.00’dan 7. günü saat 17.00’ye kadar süren bir yaz görüşmesi eklendi.

Yeni takvimin hafta sonu görüşmesi ve yaz görüşmesi, saatleri gereği geceyi de kapsıyor. Bu takvim Bölge Adliye Mahkemesinin yatısız düzeninden geniş, İlk Derece Mahkemesinin üç yaşından sonrası için kurduğu ayda iki hafta sonu, 1-30 temmuz ve yarıyıl tatilinin bir haftasını içeren düzenden ise dardır. Görüşümüze göre bu takvim, kararın andığı iki ölçüyü birlikte karşılamaya yönelik bir ara düzendir. Karar oy birliğiyle, yani daire üyelerinin aynı yönde oy kullanmasıyla verildi ve dosya İlk Derece Mahkemesine gönderildi.

Bu karar babaanneye her dosyada aynı süreyi verir mi?

Hayır. Yargıtay ölçüyü genel olarak koydu, ancak Bölge Adliye Mahkemesinin takvimini bu dosyadaki çocuğun yaşını dikkate alarak yetersiz buldu; kararda başka yaştaki bir çocuk için hangi sürenin yeterli olacağı yazılı değil. Bölge Adliye Mahkemesi de kişisel ilişkiye dair kararların kesin nitelikte olmadığını ve değişen koşullara göre her zaman değiştirilmesinin istenebileceğini belirtmişti. Yargıtay bu yöne ayrıca değinmedi.

Karar, olağanüstü hâl koşulunun bu dosyada hangi olguyla karşılandığını da tartışmıyor. Yargıtay annenin davanın tümden reddi için ileri sürdüğü itirazları genel gerekçeyle reddetti ve inceleme süre üzerinde yoğunlaştı. Babanın yurt dışında yaşadığı ve baba ile çocuk arasında yeterli bir görüşme düzeni bulunduğu başka bir dosyada ise Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 19.02.2026 tarihli, E. 2025/10442, K. 2026/1908 sayılı kararıyla babaanne ve dedenin torunla kişisel ilişki talebini kabul eden kararı bozdu ve babanın yurt dışında yaşıyor olmasının “kanunun aradığı olağanüstü hal kapsamında değerlendirmesinin mümkün olmadığı” sonucuna vardı.

Sıkça Sorulan Sorular

İsteyebilirsiniz. Üçüncü kişilerle kişisel ilişkiyi düzenleyen Türk Medeni Kanunu’nun 325. maddesi görüşmenin yatılı olup olmayacağına dair ayrı bir kural koymaz; maddeye göre olağanüstü hâller mevcutsa “çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde çocuk ile kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlarına da tanınabilir.” İncelenen dosyada Yargıtay 2018 doğumlu çocuk için babaanneye her ayın ilk hafta sonu cumartesi sabahından pazar akşamına kadar ve temmuzun ilk haftasında geceyi de kapsayan görüşme tanıdı.

Yargıtay’ın bu kararına göre babaya tanınabilecek genişlikte bir süre beklenemez. Yargıtay, üçüncü kişilerle kişisel ilişkinin süresinin anne ve babaya tanınan genişlikte olmasının beklenemeyeceğini, ancak ilişkinin aile bağlarını geliştirip güçlendirecek yeterlilikte olması gerektiğini belirtti. Bölge Adliye Mahkemesi de babanın yerine büyükanne ve büyükbabanın konularak babaya uygun düşecek genişlikte bir düzen kurulmasını kanunun amacına aykırı buldu.

İtiraz edebilirsiniz. Türk Medeni Kanunu’nun 324. maddesine göre “Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer veya ana ve baba bu haklarını birinci fıkrada öngörülen yükümlülüklerine aykırı olarak kullanırlar veya çocuk ile ciddî olarak ilgilenmezler ya da diğer önemli sebepler varsa, kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kendilerinden alınabilir” ve 325. maddeye göre bu sınırlamalar üçüncü kişiler için kıyas yoluyla uygulanır. Bu dosyada Bölge Adliye Mahkemesi tehlikeye dair delil bulunmadığını belirtti, ancak çocuğun yaşı nedeniyle geniş takvimi daralttı; Yargıtay ise annenin kaçırılma ihtimaline dayanan itirazını kabul etmedi.

Avukat Görüşü

Babaanne veya dede olarak görüşme talep eden kişi, Türk Medeni Kanunu’nun 325. maddesinin aradığı olağanüstü hâlin neye dayandığını ve istediği takvimin çocuğun yaşına neden uygun olduğunu ayrı ayrı göstermelidir. Dilekçede çocukla önceki bağ, çocuğun yaşı ve bakım düzeni ile hafta sonu veya tatil görüşmesinin nasıl uygulanacağı somut olarak anlatılmalıdır.

Görüşmeye itiraz eden anne veya baba ise itirazını kanundaki sınırlama sebeplerine, örneğin kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzurunun tehlikeye gireceğini gösteren somut olgulara dayandırmalıdır. Görüşmenin tümden reddi yerine çocuğun yaşı ve bakım ihtiyacı nedeniyle sürenin daraltılması isteniyorsa bu ihtiyaç da somut bilgilerle açıklanmalıdır.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 14.10.2024 tarihli, E. 2024/4358, K. 2024/7329 sayılı kararı hakkında genel bilgi verir; kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Yazıda anılan kanun hükümleri 18.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.

Yukarı Çık