Hukuk dosyası, hesap makinesi ve anahtarın bulunduğu çalışma masası

Borçlu Eş Katılma Alacağını Ödediyse Üçüncü Kişiye Dava Açılamayacağı Hakkında Yargıtay Kararı

Mal rejimi sona erdiğinde eşlerin birbirinden alacakları hesaplanır ve ödenir; bu hesaplaşmaya tasfiye denir. Katılma alacağı, Türk Medeni Kanunu’nun “Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar” hükmüne dayanır (m.236) ve borçlusu diğer eştir. Artık değer, kanunun tanımıyla “eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır” (m.231). Edinilmiş mal ise “her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir” (m.219). Kanun ayrıca, “borçlu eşin malvarlığı veya terekesi, katılma alacağını karşılamadığı takdirde” alacaklı eşe veya mirasçılarına üçüncü kişiye dava açma imkânı tanır (m.241); tereke, ölen eşin bıraktığı malvarlığıdır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 16.01.2025 tarihli, E. 2024/3551, K. 2025/407 sayılı kararında, katılma alacağını borçlu eş ödediği için eksik kalan alacak bulunmadığını söyledi. Yargıtay’a göre bu davanın açılabilmesi “tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesinin katılma alacağını karşılamaması ön koşuluna bağlıdır”; ön koşul, davanın açılabilmesi için önceden gerçekleşmesi gereken şarttır. Bu şart gerçekleşmediği için üçüncü kişiye karşı açılan dava reddedilmeliydi. Davaya ilk bakan aile mahkemesi, yani İlk Derece Mahkemesi, davayı reddetmemişti. Yargıtay bu hükmü temyiz üzerine inceledi ve bozdu; temyiz, hükmün hukuka uygunluğunun Yargıtay’da denetlenmesini isteme yoludur, bozma ise Yargıtay’ın hükmü hukuka aykırı bulup ortadan kaldırmasıdır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/3551, K. 2025/407, 16.01.2025

Belge hazırlanıyor…

Dava hangi aşamada Yargıtay’ın önüne geldi?

Yargıtay’ın incelediği hüküm, dosyada daha önce verilmiş bir bozma kararından sonra yapılan yargılamanın sonunda kurulmuştu. İlk Derece Mahkemesi bu yargılamanın sonunda davayı reddetmedi; karar metni hükmün ayrıntısını aktarmamaktadır. Hükmü davalı üçüncü kişinin vekili temyiz etti.

Davacı, mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağının alacaklısıdır. Dava ise borçlu eşe değil, bir üçüncü kişiye karşı açılmış bir alacak davasıdır; karar metninin başında davanın türü “Alacak (TMK 241. Maddesi Uyarınca)” diye gösterilmiştir.

Yargıtay neden davanın reddedilmesi gerektiğini söyledi?

Yargıtay önce üçüncü kişinin hangi koşullarda sorumlu tutulabileceğini açıkladı. Karşılıksız kazandırma, bağışta olduğu gibi karşılığında bedel alınmadan yapılan malvarlığı aktarımıdır; devir ise malın başka birine geçirilmesidir. Daireye göre böyle bir kazandırma veya devrin yapıldığı tespit edilse bile işlemin iptaline karar verilemez ve üçüncü kişi davalı gösterilse dahi bu aşamada katılma alacağından sorumlu tutulmaz. Üçüncü kişiye karşı dava ancak iki koşul birlikte gerçekleşirse, sonradan ve eksik kalan miktarla sınırlı olarak açılabilir. Birinci koşul, kazandırma veya devrin Türk Medeni Kanunu’nun 229. maddesindeki amaç ve doğrultuda üçüncü kişi lehine yapıldığının tespit edilmesidir. İkinci koşul, tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığının ya da terekesinin borcu ödemeye yetmediğinin anlaşılmasıdır.

Daire aynı kuralı tersinden de kurdu. Karardaki ifadeyle, “borçlu eşin mal varlığı veya terekesi tasfiye borcunu ödemeye yetiyorsa, hiçbir zaman lehine kazandırma yapılan üçüncü kişi davacıya ödenecek katılma alacağından sorumlu tutulmayacaktır”.

Somut olayda Daire, davanın 241. maddeye göre üçüncü kişiye karşı açıldığını ve eksik kalan katılma alacağının tahsilini amaçladığını belirtti. Böyle bir davanın açılabilmesi, tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığının veya terekesinin katılma alacağını karşılamamasına bağlıdır. Dosyada ise davacının katılma alacağını borçlu eş ödemişti ve eksik kalan bir alacak yoktu. Yargıtay, İlk Derece Mahkemesinin davayı ön koşul yokluğu nedeniyle reddetmesi gerektiği sonucuna vardı ve aksi yöndeki hükmü bozdu.

Avukatlık ücreti yönünden hangi eksiklik bulundu?

Karar metninde “Kabule göre de” diye başlayan ayrı bir paragraf daha vardır. Daire bu paragrafta, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin 7. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalı lehine avukatlık ücretine hükmedilmesi gerektiğini, mahkemenin bunu göz ardı etmesinin de hatalı olduğunu ve bozmayı gerektirdiğini belirtti. Karar, tarifenin bu fıkrasının içeriğini ayrıca açıklamamaktadır.

Bozmadan sonra dosya nereye gönderildi?

Dosya, hükmü veren İlk Derece Mahkemesine gönderildi. Yargıtay, davalı vekilinin temyiz itirazlarını kabul edip hükmü bozdu. Temyiz eden davalının peşin ödediği temyiz karar harcının, yani temyiz başvurusu sırasında alınan yargı harcının, istenirse kendisine geri verilmesine de karar verdi. Karar oy birliğiyle verildi.

Borçlu eşin ödemesi üçüncü kişiye her durumda dava açılmasını engeller mi?

Hayır, kararın sonucu katılma alacağının borçlu eş tarafından ödendiği ve eksik kalan alacağın bulunmadığı bir dosyaya aittir. Karar metni ödemenin ne zaman ve hangi tutarda yapıldığını, üçüncü kişi lehine yapılan işlemin ne olduğunu aktarmaz; Yargıtay bu konularda bir değerlendirme yapmamıştır.

Kanuna göre tasfiye sırasında “borçlu eşin malvarlığı veya terekesi, katılma alacağını karşılamadığı takdirde, alacaklı eş veya mirasçıları, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir” (m.241). Hangi kazandırma ve devirlerin edinilmiş mallara eklenecek değer sayılacağını ise 229. madde gösterir.

Kanaatimizce karar, 241. maddedeki davayı borçlu eşten tahsil edilemeyen kısım için öngörülmüş tamamlayıcı bir yol olarak görür. Bu yaklaşımda borçlu eşin ödediği alacak için üçüncü kişi ikinci bir borçlu hâline gelmez; alacaklı eşin önce borçlu eşten tahsil edilemeyen bir kısım bulunduğunu göstermesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kanunun aradığı şartlar varsa açabilirsiniz, ancak talebiniz ödenmeyen kısımla sınırlı kalır. Türk Medeni Kanunu’nun 241. maddesine göre tasfiye sırasında “borçlu eşin malvarlığı veya terekesi, katılma alacağını karşılamadığı takdirde, alacaklı eş veya mirasçıları, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir”.

Türk Medeni Kanunu’nun 241. maddesi bu imkânı borçlu eşin terekesi, yani ölen eşin bıraktığı malvarlığı katılma alacağını karşılamadığında da tanır. Bu durumda karşılıksız kazandırmadan yararlanan kişiden ancak eksik kalan miktar istenebilir. Kazandırmanın hesaba katılıp katılmayacağı Kanunun 229. maddesindeki şartlara göre belirlenir.

Bu kararda Yargıtay, karşılıksız kazandırma veya devrin yapıldığı tespit edilse bile işlemin iptaline karar verilemeyeceğini belirtmiştir. Bağışlanan evin değeri, Türk Medeni Kanunu’nun 229. maddesindeki şartlar varsa katılma alacağı hesabında edinilmiş mallara eklenir. Kardeşe ise ancak borçlu eşin malvarlığı alacağı karşılamadığında ve eksik kalan miktarla sınırlı olarak başvurulabilir.

Avukat Görüşü

Üçüncü kişiye başvurmayı düşünen alacaklı eş, eksik kalan miktarı rakamla gösterebilecek durumda olmalıdır. Bunun için katılma alacağının hüküm altına alınan tutarı, borçlu eşten tahsil edilen miktarlar ve borçlu eşin malvarlığının alacağı karşılamadığını gösteren kayıtlar birlikte belgelenmelidir. Eksik kalan miktar bulunmuyorsa talep, Yargıtay’ın bu kararda aradığı ön koşulu karşılamaz.

Davalı üçüncü kişi ise borçlu eşin katılma alacağını ödediğini gösteren belgeleri dosyaya sunarak eksik kalan alacak bulunmadığını ileri sürebilir. Davalı vekili, hükümde davalı lehine avukatlık ücretine hükmedilip hükmedilmediğini de kontrol etmelidir.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 16.01.2025 tarihli, E. 2024/3551, K. 2025/407 sayılı kararı hakkında genel bilgi verir; kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Yazıda anılan Türk Medeni Kanunu hükümleri 15.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.

Yukarı Çık