Boşanma kararı veren mahkeme, velayet kendisine bırakılmayan anne veya baba ile çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi, yani görüşme düzenini de belirler. Bu düzenin ebeveynlerin oturduğu yere göre aynı şehir ve farklı şehir ayrımı yapılarak iki ayrı takvim hâlinde kurulup kurulamayacağı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin önüne gelen bir soruydu. Daire, tarafların bu yönde bir talebi bulunmadığı ve günümüz ulaşım koşulları karşısında böyle bir ayrımı doğru bulmamıştır.
İçindekiler
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 19.12.2024 tarihli, E. 2024/2419, K. 2024/10163 sayılı kararında, velayeti babaya bırakılan çocuk ile anne arasındaki kişisel ilişkinin aynı şehir-farklı şehir ayrımı yapılmadan yeniden kurulmasını istemiştir. Aynı kararda kadın yararına hükmedilen yoksulluk nafakasını da az bulmuştur. Davaya ilk bakan aile mahkemesi, yani İlk Derece Mahkemesi bu konularda karar vermiş; bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunu, yani ilk derece kararına karşı üst mahkemeye yapılan itirazı inceleyen Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) de başvuruyu esastan, yani itirazları yerinde görmeyerek reddetmişti. Yargıtay, temyiz yoluyla, yani Yargıtay’a yapılan başvuru üzerine yaptığı incelemede BAM kararını bu iki konuda ortadan kaldırmış, yani geçersiz kılmış ve İlk Derece Mahkemesinin kararını aynı iki konuda bozmuştur. Bozma, mahkemenin bu konularda yeniden karar vermesi demektir; dosya bu nedenle İlk Derece Mahkemesine gönderilmiştir.
Dava Yargıtay’a hangi kararlar ve itirazlarla geldi?
Dosyada kadın ve erkek birbirine karşı boşanma davası açmıştı; kadın ayrıca ziynet alacağı davası açmıştı. Kadın ortak çocuğun annesi, erkek babasıdır. İlk Derece Mahkemesi kadının davasını ve ziynet alacağı talebini kabul etti, erkeğin davasını reddetti. Ortak çocuğun velayetini babaya bıraktı ve anne ile çocuk arasında, tarafların aynı şehirde ve farklı şehirlerde oturmaları hâli için ayrı ayrı kişisel ilişki kurdu. Kadın yararına yoksulluk nafakasına da hükmetti. BAM bu karara yapılan istinaf başvurusunu reddetti.
Erkek tarafın vekili kararı kusur belirlemesi, kendi davasının reddi, kadının davasının kabulü, yoksulluk nafakası, tazminatlar ve ziynet alacağı yönlerinden temyiz etti. Kadın tarafın vekili ise velayet ve yoksulluk nafakasının miktarı yönlerinden temyiz etti.
Yargıtay, erkeğin ziynet alacağına yönelik “temyiz dilekçesinin miktardan reddine” karar verdi. Temyize konu ziynet alacağı 27.721,17 TL’ydi; bu tutar, kararda BAM kararının tarihi itibarıyla gösterilen 238.730 TL’lik temyiz sınırının altında kaldığı için ziynet alacağı yönünden BAM kararı Yargıtay’a götürülemezdi. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ek 1. maddesi 4.6.2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; bu sınırın uygulanmasında artık davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır.
Yargıtay iki ayrı görüşme takvimini neden doğru bulmadı?
Yargıtay iki gerekçe gösterdi. Birincisi, tarafların özellikle aynı şehir ve farklı şehir için ayrı bir görüşme düzeni talep etmemiş olmasıdır. İkincisi, günümüz ulaşım koşullarıdır. Daire bu iki gerekçeyle “kişisel ilişki tesis edilirken, aynı yer-farklı yer ayrımı yapılması doğru olmamıştır” sonucuna vardı ve anne ile çocuk arasında aynı şehir-farklı şehir ayrımına gidilmeden kişisel ilişki kurulması için hükmü bozdu. Yargıtay yeni bir görüşme takvimi belirlemedi; takvimi bozmadan sonra İlk Derece Mahkemesi kuracaktır.
Kararda kişisel ilişkinin düzenlenmesine ilişkin kanun maddesi gösterilmemiştir. Bu düzenlemenin dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesidir. Bu maddeye göre mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler. Velayet kendisine verilmeyen eşin çocukla kişisel ilişkisi düzenlenirken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur. Yargıtay ise sonucu bu maddeye değil, talep bulunmaması ve ulaşım koşulları gerekçelerine dayandırmıştır.
Kararın başındaki temyiz özetinde kadın tarafın vekilinin itirazları velayet ve yoksulluk nafakasının miktarı olarak sayılmış, kişisel ilişki ayrıca anılmamıştır; karar, Dairenin bu konuyu hangi yolla incelediğini açıklamaz. Aynı Daire 12.05.2025 tarihli, E. 2024/8995, K. 2025/4856 sayılı başka bir kararında, kişisel ilişki hükmünün çocukların yüksek yararını ilgilendirdiğini ve kamu düzenine ilişkin olduğunu belirterek bu hükmün taraflarca açıkça temyiz edilip edilmediğine bakılmaksızın kendiliğinden incelenmesi gerektiğini söylemiştir. O dosyada da aynı yer-farklı yer ayrımını doğru bulmamış, ancak yeniden yargılama gerekmediği için kararı kendisi düzelterek onamıştır.
Kanaatimizce kararın yaklaşımı, Türk Medeni Kanunu’nun 183. maddesiyle de uyumludur. Bu madde, ana veya babanın başka bir yere gitmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkimin kendiliğinden, yani re’sen ya da ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alacağını düzenler. Kanaatimizce taşınma gerçekleşir ve önlem alınmasını zorunlu kılarsa görüşme düzeni o günkü koşullara göre ele alınabileceğinden, henüz gerçekleşmemiş bir taşınma için baştan ikinci bir takvim kurulmasına ihtiyaç kalmaz.
Yoksulluk nafakası hangi gerekçeyle az bulundu?
Kadın tarafın vekili 10.03.2023 tarihli ıslah dilekçesiyle yoksulluk nafakası talebini artırmıştı. Islah, tarafın yargılama sırasında daha önce yaptığı usul işlemini, örneğin talep ettiği miktarı düzeltmesidir; Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 176 ve 177. maddelerine göre aynı davada bir kez ve tahkikat, yani delillerin toplanıp incelendiği aşama sona erene kadar yapılabilir. Yargıtay, ıslah usulüne uygun yapıldığı için mahkemenin yoksulluk nafakasını ıslahla istenen miktar üzerinden değerlendirmesi gerektiğini belirtti.
Kararda yoksulluk nafakası için Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesi anılmamış, yalnız hakkaniyet ilkesini düzenleyen 4. maddesi gösterilmiştir. Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesine göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.
Daire, tarafların gerçekleşen sosyal ve ekonomik durumlarını, nafakanın niteliğini ve günün ekonomik koşullarını gözeterek kadın yararına takdir edilen nafakayı az buldu. Mahkemenin Türk Medeni Kanunu’nun 4. maddesindeki hakkaniyet ilkesini de dikkate alarak daha uygun miktarda nafakaya hükmetmesini istedi. Bu madde, “Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.” hükmünü taşır. Kararda ilk istenen ve ıslahla artırılan nafaka tutarları yer almaz; Yargıtay yeni bir tutar da belirlemedi.
Yargıtay hangi hükümlerin yeniden ele alınmasını istedi?
Yargıtay yalnız yoksulluk nafakasının miktarının ve kişisel ilişki düzenlemesinin yeniden ele alınmasını istedi. Hüküm fıkrasına göre BAM kararı yoksulluk nafakasının miktarı ve kişisel ilişki düzenlemesi yönünden ortadan kaldırıldı, İlk Derece Mahkemesinin kararı da bu iki konuda kadın yararına bozuldu. Erkek tarafın vekilinin bütün, kadın tarafın vekilinin diğer temyiz itirazları reddedildi. BAM kararının bozma dışında kalan bölümleri onandı, yani olduğu gibi geçerli kaldı; hüküm fıkrası bu onamayı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370. maddesinin birinci fıkrasına dayandırmıştır. Velayetin babaya bırakılması, boşanma, kusur ve tazminat hükümleri bu nedenle onanmış oldu. Dosya İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneği BAM’a gönderildi. Karar oy birliğiyle verildi.
Kararın sınırı da açıktır. Yargıtay, farklı şehirlerde oturmanın görüşme düzeni belirlenirken hiçbir dosyada dikkate alınamayacağını söylememiştir. Bu dosyadaki gerekçe, tarafların böyle bir ayrım istememesi ve günümüz ulaşım koşullarıdır; bir tarafın ayrım talep ettiği dosyada sonucun ne olacağı bu karardan çıkmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Türk Medeni Kanunu’nun 183. maddesine göre “Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.”
Evet. Türk Medeni Kanunu’nun 323. maddesine göre “Ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.” Boşanma davasında bu ilişkiyi, aynı Kanun’un 182. maddesi uyarınca boşanmaya karar veren mahkeme düzenler.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 176. maddesine göre taraflar aynı davada ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir. 177. maddeye göre ıslah tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir.
Avukat Görüşü
Kişisel ilişki talebinde önerilen takvim, çocuğun okul düzeni, ebeveynlerin oturduğu yerler ve yol süresi dikkate alınarak tek ve uygulanabilir bir düzen olarak dilekçede gösterilmelidir. Taraflardan biri yakın zamanda taşınacaksa bu olgu ve önerilen düzen dilekçede somut olarak yazılmalıdır; ancak bu karar, talep bulunduğunda iki ayrı takvimin kurulabileceğini söylemez. Taşınma karardan sonra gerçekleşirse Türk Medeni Kanunu’nun 183. maddesi, ana veya babanın “başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde” hâkimin gerekli önlemleri almasını öngörür.
Yoksulluk nafakası talebi ıslahla artırılacaksa yeni miktarı destekleyen gelir, gider ve borç belgeleri tahkikat bitmeden dosyaya sunulmalıdır. Temyiz dilekçesinde itiraz edilen her hüküm, kişisel ilişki dahil, ayrı ayrı yazılmalıdır.
Bilgilendirme Notu
Bu yazı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 19.12.2024 tarihli, E. 2024/2419, K. 2024/10163 sayılı kararı hakkında genel bilgi verir; kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kullanılan kanun hükümleri 16.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.
