Velayet ile vesayet, çocukları ve mahkeme kararıyla kısıtlanan yetişkinleri koruyan ve temsil eden iki ayrı hukuki düzendir. Velayet, ergin olmayan çocuk üzerinde anne ve babaya kanundan doğrudan ait olan hak ve yükümlülüklerdir; vesayet ise velayet altında bulunmayan küçük veya kısıtlanan ergin için sulh hukuk mahkemesinin onu temsil edecek bir vasi atamasıyla kurulur. Çocuğa vasi atanması, örneğin anne ve babanın ikisinin de ölmesi veya velayetin ikisinden de kaldırılması hâlinde gündeme gelir.
İçindekiler
Velayet kime aittir?
Velayet anne ve babaya aittir ve kanundan doğar. Türk Medeni Kanunu’nun 335. maddesine göre ergin olmayan çocuk, anne ve babasının velayeti altındadır; kanunda gösterilen bir sebep olmadıkça velayet anne ve babadan alınamaz. Ergin olmak, yani reşit olmak, kural olarak on sekiz yaşın doldurulmasıyla gerçekleşir; evlenme de kişiyi ergin kılar.
Anne ve baba evliyse velayeti birlikte kullanır. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir; boşanmada ise velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir. Anne ve baba evli değilse velayet anneye aittir. Evlilik sürerken anne ve baba için de, evli olmayan anne için de ayrıca bir mahkeme kararı gerekmez.
Velayetin kime verileceği, değiştirilmesi veya kaldırılması gibi velayet uyuşmazlıklarına aile mahkemesi bakar. 4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu, Medeni Kanun’un aile hukuku kitabından doğan dava ve işleri, vesayeti düzenleyen kısım hariç olmak üzere aile mahkemelerine verir.
Vesayet nasıl kurulur?
Vesayet, velayet altında bulunmayan küçüğün veya kanunda sayılan sebeplerle kısıtlanan erginin korunması için kurulan düzendir. Kısıtlama, ergin bir kişinin örneğin akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle işlerini göremediği için mahkeme kararıyla vesayet altına alınmasıdır. Medeni Kanun’un 403. maddesine göre vasi, vesayet altındaki kişinin kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korur ve hukuki işlemlerde onu temsil eder. Kısıtlanan ergin çocuk ise hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe vesayet altına alınmaz, anne ve babasının velayeti altında kalır. Kayyım ise belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır.
Vesayet kendiliğinden doğmaz; vasiyi vesayet makamı atar. Kanuna göre vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir ve çocuk bakımından vesayet işlerinde yetkili olan, küçüğün yerleşim yerindeki mahkemedir. Bu nedenle çocuğa vasi atanması aile mahkemesinin değil, çocuğun yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinin işidir. Velayet altında bulunmayan çocuk için kanun, “çocuğun oturma yeri, onun yerleşim yeri sayılır” der; vesayet altına alınan kişinin yerleşim yeri ise “bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir”. Vesayet makamı vasiyi gecikmeksizin atamakla yükümlüdür.
Vasinin yetkisi sınırsız değildir. Taşınmaz alım satımı ile ödünç verme veya alma gibi işlemler vesayet makamının iznine; vesayet altındaki kişinin evlat edinilmesi veya bir işletmenin devralınması gibi işlemler ise vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da iznine bağlıdır.
Vesayet altındaki kişi ayırt etme gücüne, yani akla uygun biçimde davranma yeteneğine sahipse kendisi, ayrıca her ilgili, vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilir. Vesayet makamının kararlarına karşı kararın tebliğ edildiği, yani resmî yolla bildirildiği günden başlayarak on gün içinde denetim makamına, yani asliye hukuk mahkemesine itiraz edilebilir.
Velayet ile vesayet hangi konularda birbirinden ayrılır?
En temel fark, iki kurumun nereden doğduğudur. Velayet anne ve babaya kanun gereği ait olurken vesayet ancak sulh hukuk mahkemesinin atama kararıyla kurulur. İki kurum süre, mal yönetiminin denetimi ve görevli mahkeme bakımından da birbirinden ayrılır.
| Velayet | Vesayet | |
|---|---|---|
| Kime aittir? | Anne ve babaya | Vesayet makamının atadığı vasiye |
| Nasıl doğar? | Kanundan; boşanma veya ayrılıkta hâkimin kararıyla | Sulh hukuk mahkemesinin atama kararıyla |
| Neye yetkilidir? | Çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini gözeterek gerekli kararları alır ve uygular; üçüncü kişilere karşı çocuğun yasal temsilcisidir, yani onun adına hukuki işlem yapar | Vesayet altındaki kişinin kişiliği ve malvarlığıyla ilgili menfaatlerini korur ve onu hukuki işlemlerde temsil eder; küçüğün bakım ve eğitimi konusunda, vesayet dairelerinin yetkileri saklı kalmak kaydıyla ana ve babanın yetkilerine sahiptir |
| Kimi kapsar? | Kural olarak ergin olmayan çocuğu; hâkim vasi atanmasına gerek görmezse kısıtlanan ergin çocuğu da | Velayet altında bulunmayan küçüğü ve kısıtlanan ergini |
| Ne kadar sürer? | Kural olarak çocuk ergin olana kadar | Küçük üzerindeki vesayet, küçük ergin olunca kendiliğinden sona erer; vasi ise kural olarak iki yıl için atanır ve vesayet makamı bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir |
| Mal yönetiminin hesabı verilir mi? | Anne ve baba, velayetleri sürdükçe kural olarak hesap ve güvence vermez; evlilik sona erince velayet kendisinde kalan ebeveyn, çocuğun malvarlığının dökümünü gösteren bir defteri hâkime verir ve bu malvarlığında veya yapılan yatırımlarda gerçekleşen önemli değişiklikleri bildirir | Vasi hesap tutar ve hesabı “vesayet makamının belirlediği tarihlerde ve her hâlde yılda bir defa” onun incelemesine sunar |
| Hangi mahkeme bakar? | Aile mahkemesi | Sulh hukuk mahkemesi |
Çocuğa hangi durumlarda vasi atanır?
Çocuk velayet altında değilse vasi atanır. Türk Medeni Kanunu’nun 404. maddesine göre velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır. Çocuğun velayet altında olmaması kanunda ayrı ayrı düzenlenen birkaç durumda ortaya çıkar.
Vesayeti gerektiren bir durumu görevleri sırasında öğrenen nüfus memurları, idari makamlar, noterler ve mahkemeler bunu hemen yetkili vesayet makamına bildirmekle yükümlüdür.
Anne ve baba ölmüşse ne olur?
Evli anne ve babadan biri ölürse velayet kanun gereği sağ kalana aittir. Yargıtay’ın bir kararına göre ise boşanmadan sonra velayet kendisine verilen eş ölürse velayet sağ kalan ebeveyne kendiliğinden geçmez; hâkim velayeti ona verebilir, bu uygun bulunmazsa çocuğa vasi atanması için vesayet makamına bildirimde bulunulur. Aynı karara göre bu süreç sonuçlanıncaya kadar velayet askıda kalır. Anne ve babanın ikisi de ölmüşse çocuk üzerinde velayet sahibi kimse kalmaz; bu durumda çocuk vesayet altına alınır ve ona vasi atanır.
Velayet anne ve babanın ikisinden de kaldırılmışsa ne olur?
Medeni Kanun’un 348. maddesine göre velayet anne ve babanın her ikisinden kaldırılmışsa çocuğa bir vasi atanır. Hâkim, kanunda sayılan sebeplerden biri bulunduğunda ve çocuğu korumaya yönelik diğer önlemlerden sonuç alınamadığında ya da bu önlemlerin yetersiz kalacağı baştan anlaşıldığında velayetin kaldırılmasına karar verir. Yargıtay, anneanne ve dedenin açtığı bir davada velayetin kaldırılması şartları oluşmuşsa küçüğe vasi atanması için sulh hukuk mahkemesine bildirimde bulunulması gerektiğini belirtmiş ve velayetin kaldırılması davasının tam ıslahla kişisel ilişki davasına dönüştürülemeyeceğini kabul etmiştir.
Anne ve baba evli değilse ne zaman vasi atanır?
Anne ve baba evli değilse velayet anneye aittir. Aynı Kanunun 337. maddesine göre anne küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet ondan alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre ya çocuğa vasi atar ya da velayeti babaya verir. Örneğin evli olmayan anne henüz on yedi yaşındaysa hâkim, çocuğun yararına bakarak vasi atanmasına veya velayetin babaya verilmesine karar verir.
Dede veya teyze çocuğa vasi olarak atanabilir mi?
Evet, atanabilir. Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar ve gerekirse birden çok vasi atayabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 414. maddesine göre haklı sebepler engel olmadıkça öncelik, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla vesayet altına alınacak kişinin eşine veya yakın hısımlarından, yani yakın akrabalarından birine verilir. Atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz önünde tutulur. Kanuna göre haklı sebepler engel olmadıkça vesayet altına alınacak kişinin ya da ana veya babasının gösterdiği kimse de vasi atanır.
Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati çocuğun menfaatiyle önemli ölçüde çatışanlar veya onunla aralarında düşmanlık bulunanlar ve ilgili vesayet dairesinin hâkimleri vasi olamaz. Kanunda sayılan bir kaçınma sebebi varsa atanan kişi, atamanın kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde vasilikten kaçınabilir; yerine başkası atanıncaya kadar görevi yerine getirmekle yükümlüdür.
Çocuğa fiilen bakmak, kişiyi kendiliğinden velayet sahibi veya vasi yapmaz. Velayet yalnız anne ve babaya aittir; çocuğun yanında yaşadığı dede veya teyze, vesayet makamı onu vasi olarak atamadıkça çocuğun yasal temsilcisi, yani çocuk adına hukuki işlem yapma yetkisi olan kişi olmaz.
Velayet ve vesayete ilişkin Yargıtay kararları
“…Çocuğun velayeti boşanma kararı ile eşlerden birine verildikten sonra bu eşin ölümüyle velayet kendiliğinden sağ kalan diğer eşe geçmez. Böyle bir durumda; hakim kararıyla velayetin diğer ebeveyne verilmesi veya velayetin sağ kalan ebeveyne verilmesi uygun bulunmadığı taktirde; çocuğa vasi atanmak üzere vesayet makamına ihbarda bulunulması gerekir.…”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/8297, K. 2024/8680, T. 18.11.2024
“…Önceden aldığı önlemlerden bir sonuç alamayan veya alınması söz konusu olabilecek önlemlerin daha baştan yetersiz kalacağını anlayan hakim, bu maddede gösterilen hallerin varlığı durumunda velayetin kaldırılmasına karar vermekle birlikte; çocuğa vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulmasına karar verir.…”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/8689, K. 2026/261, T. 14.01.2026
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. Türk Medeni Kanunu’na göre taşınmaz satışı vesayet makamının iznine bağlıdır; ev ancak çocuğun menfaati gerektiriyorsa vesayet makamının talimatıyla satılabilir. 31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanunun yayımından üç ay sonra yürürlüğe giren değişikliğiyle satış, kural olarak Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemine (UYAP) entegre elektronik satış portalında açık artırmayla yapılır ve ihale vesayet makamının onamasıyla tamamlanır; kanuna göre bu değişiklik, “yürürlüğe girdiği tarihten önce ilanı yapılmış açık artırmalar hakkında uygulanmaz.”
Türk Medeni Kanunu’na göre mirasın kabulü veya reddi için önce vesayet makamının, ardından denetim makamının izni gerekir. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir.
Zorunda değilsiniz. Türk Medeni Kanunu’na göre altmış yaşını doldurmuş olanlar vasiliği kabul etmeyebilir. Bu hakkı atamanın size tebliğinden başlayarak on gün içinde kullanmanız gerekir; yerinize başkası atanıncaya kadar vasilik görevini sürdürürsünüz.
İsteyebilirsiniz. Türk Medeni Kanunu’na göre vasi, ücretin vesayet altındaki kişinin malvarlığından, bu mümkün değilse Hazineden karşılanmasını isteyebilir. Ücreti her hesap dönemi için vesayet makamı, yönetimin gerektirdiği emeği ve yönetilen malvarlığının gelirini göz önünde tutarak belirler.
Evet. Türk Medeni Kanunu’na göre her ilgili, vasinin görevden alınmasını vesayet makamından isteyebilir. Vasi görevini ağır surette savsaklar, yetkilerini kötüye kullanır veya güveni sarsıcı davranışlarda bulunursa görevden alınır; vesayet makamı bu kararı ancak gerekli araştırmayı yapıp vasiyi dinledikten sonra verir.
Avukat Görüşü
Vasi atanması için sulh hukuk mahkemesine bildirimde bulunmadan önce çocuğun nerede oturduğunu gösteren kayıtlar toplanmalıdır, çünkü yetkili mahkeme bu yere göre belirlenir. Anne ve babanın ölümünü veya velayetin kaldırıldığını gösteren karar ve kayıtlar bildirimle birlikte sunulmalıdır. Vasi olmak isteyen yakın, çocukla kişisel ilişkisini ve ona fiilen nasıl baktığını gösteren belge ve tanıkları hazır tutmalıdır; vasilikten kaçınmak isteyen kişi ise atama kararının kendisine tebliğ edildiği tarihi belgelemelidir, çünkü on günlük süre bu tarihten başlar. Atanan vasi, çocuğun gelir ve giderlerini belgeleriyle birlikte düzenli olarak kaydetmelidir; yılda en az bir kez vesayet makamına sunulacak hesap bu kayıtlardan hazırlanır.
Bilgilendirme Notu
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kullanılan kanun hükümleri 01.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.