Boşanma davasında mahkeme boşanmanın yanında eşlerin kusurunu belirler, maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası taleplerine de karar verir. Boşanma hükmü kesinleştiği hâlde bu talepler üst mahkemede incelenmeyi bekleyebilir. İncelenen kararda eski eşin ölümü, bu talepler hakkında karar verilmesine engel sayılmadı.
İçindekiler
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 01.07.2025 tarihli, E. 2024/9133, K. 2025/6782 sayılı kararında kadının kesinleşmemiş taleplerinin incelenmesi gerektiğini söyledi. Dosyada önce davaya ilk bakan aile mahkemesi, yani İlk Derece Mahkemesi karar verdi. Kadın bu kararın bir kısmına karşı istinaf yoluna, yani Bölge Adliye Mahkemesine başvurdu; erkek ise başvuru sürerken öldü. Bölge Adliye Mahkemesi, kadının taleplerinin esasına girmeden başvuru hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetti. Kadının temyiz başvurusu, yani Yargıtay’a itirazı üzerine Yargıtay bu kararı doğru bulmayarak bozdu, yani ortadan kaldırdı ve dosyayı Bölge Adliye Mahkemesine gönderdi.
Boşanma kesinleşmişken hangi talepler incelenmeyi bekliyordu?
İncelenmeyi bekleyen talepler, kadının istinaf yoluyla itiraz ettiği kusur belirlemesi, yani kadının boşanmadaki kusurunun tespiti, reddedilen tazminat talepleri ve nafaka miktarıydı. Boşanma davasını kadın açmıştı. İlk Derece Mahkemesi, kadının eşinin rahatsızlığını bildiği hâlde bir yakınının düğününe gidip koronavirüse yakalandığını ve böylece eşinin sağlığını tehlikeye attığını kabul etti. Erkeğin de eşi evden ayrıldıktan sonra uzun süre onu aramadığını ve ona maddi ve manevi destek vermediğini belirledi. Mahkeme tarafları eşit kusurlu saydı ve boşanmaya karar verdi. Kadın yararına tedbir nafakasına, yani dava süresince ödenen nafakaya ve yoksulluk nafakasına hükmetti; kadının maddi ve manevi tazminat talebini ise reddetti.
Erkeğin istinaf etmediği boşanma hükmü ve ona yüklenen kusur ise kesinleşti, yani artık itiraz edilemez hâle geldi. Bölge Adliye Mahkemesinin belirlediğine göre boşanma hükmü 02.02.2023 tarihinde kesinleşti. Erkek 18.09.2024 tarihinde öldü ve kadın bunu 25.09.2024 tarihli dilekçesiyle mahkemeye bildirdi.
Bölge Adliye Mahkemesi neden karar vermeye gerek görmedi?
Bölge Adliye Mahkemesi, evliliğin 02.02.2023 tarihinde boşanma hükmünün kesinleşmesiyle sona erdiğini esas aldı. Bu durumda mirasçıların kusur tespiti için davaya devam etmesinin söz konusu olmadığını ve erkeğin ölümünden önce hüküm altına alınmış bir tazminat bulunmadığını belirtti. Boşanma hükmü kesinleştiği için doğmuş bir hak ve tereke borcu, yani ölen kişinin bıraktığı malvarlığına ait bir borç da görmedi. Mahkeme bu gerekçeyle kadının istinaf başvurusu hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetti.
Bölge Adliye Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun 181. maddesinin ikinci fıkrasının bu dosyada uygulanamayacağını değerlendirdi. Bu maddenin birinci fıkrasına göre boşanan eşler bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamaz. İkinci fıkraya göre boşanma davası devam ederken ölen eşin mirasçılarından birisinin davaya devam etmesi ve diğer eşin kusurunun ispatlanması hâlinde de aynı sonuç doğar. Bu dosyada erkek, boşanma hükmü kesinleştikten sonra öldüğü için ikinci fıkranın uygulanacağı bir durum yoktu.
Yargıtay neden kadının kusur, tazminat ve nafaka itirazlarının incelenmesi gerektiğini söyledi?
Yargıtay, evliliğin ölümle değil boşanmayla sona erdiği ve bu yüzden 181. maddenin ikinci fıkrasının uygulanamayacağı değerlendirmesini doğru buldu. Ancak ölümden önce kesinleşen kısmı boşanma hükmü ve erkeğe yüklenen kusurla sınırlı gördü. Kararda, “kadın yönünden kusur belirlemesi ile boşanmanın fer’îsi niteliğinde olan maddî ve manevî tazminat ile yoksulluk nafaka talepleri henüz kesinleşmemiştir” denildi. Fer’î nitelik, bu taleplerin boşanmaya bağlı yan sonuçlar olduğunu anlatır.
Yargıtay ardından ölümün davaya etkisini açıkladı. Türk Medeni Kanunu’nun 28. maddesinin birinci fıkrası kişiliğin ölümle sona erdiğini söyler. Yargıtay bu hükme dayanarak, dava devam ederken ölen kişinin davada taraf olma ehliyetinin sona erdiğini belirtti; vekâlet ilişkisinin de ölümle sona erdiğini ayrıca ekledi. Yargıtay’a göre yalnız ölen kişiyi ilgilendiren, mirasçılara geçmeyen davalar tarafın ölümüyle konusuz kalır, yani bu davalarda karar verilecek bir uyuşmazlık kalmaz ve mirasçılar bu davalara devam edemez.
Kararda, “Murisin ölmeden önce doğmuş alacakları nasıl terekenin aktifinde yer alıyorsa, murisin ölmeden önceki sorumluluğundan doğan borçları da terekenin pasifinde yer alır” denildi. Muris ölen kişidir; terekenin aktifi ölenin bıraktığı malvarlığının hak tarafını, pasifi ise borç tarafını anlatır. Yargıtay bu dosyada “talep edilmiş tazminat ve nafaka borçları terekeye geçebilecek haldedir” sonucuna vardı.
Bu nedenle Bölge Adliye Mahkemesinin, kadın tarafın vekilinin kusur belirlemesine ve yan taleplere yönelik istinaf başvurusunu esastan, yani taleplerin haklı olup olmadığına bakarak inceleyip karar vermesi gerekiyordu. Yargıtay, bu yönlerde karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesini doğru bulmadı.
Bu karardan sonra dosyada ne olacak?
Hüküm fıkrasına göre Yargıtay, Bölge Adliye Mahkemesi kararını bozdu ve dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine karar verdi. Kadın tarafın vekilinin temyiz itirazlarının ise bozma sebebine göre şimdilik incelenmesine yer olmadığını belirtti. Yargıtay böylece kusur, tazminat ve nafaka hakkında kendisi bir sonuca varmadı; bu talepleri önce Bölge Adliye Mahkemesi esastan inceleyecek. Peşin alınan harcın istek hâlinde yatırana geri verilmesine de karar verildi ve karar oy birliğiyle alındı.
Kanaatimizce bozmadan sonraki incelemede iki kanun hükmü daha gündeme gelecektir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 55. maddesine göre taraflardan birinin ölümü hâlinde mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişse, kanunla belirlenen süreler geçinceye kadar dava ertelenir. Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesine göre ise irat biçiminde, yani dönemler hâlinde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafaka, taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Yargıtay bu iki hükmü kararda ayrıca tartışmadı. Kanaatimizce 176. maddenin bu hükmü karşısında, irat biçiminde bağlanacak bir nafaka erkeğin ölümünden sonraki dönem için istenemez.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu kararda Yargıtay, evlilik boşanmayla sona erdiği için “talep edilmiş tazminat ve nafaka borçları terekeye geçebilecek haldedir” demiştir; tereke, ölen eski eşin bıraktığı malvarlığıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesine göre mirasçılar mirası bir bütün olarak kazanır ve kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur. Aynı Kanun’un 605. maddesi ise mirasçılara mirası reddetme hakkı tanır.
Hayır. Türk Medeni Kanunu’nun 181. maddesine göre boşanan eşler bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamaz. Boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla size sağlanan haklar da tasarruftan aksi anlaşılmadıkça kaybedilir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 55. maddesine göre “Taraflardan birinin ölümü hâlinde, mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişse, bu hususta kanunla belirlenen süreler geçinceye kadar dava ertelenir.” Türk Medeni Kanunu’nun 606. maddesine göre miras üç ay içinde reddedilebilir; bu süre yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe, ölümü öğrendikleri tarihten işler. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde hâkim, talep üzerine davayı takip için kayyım, yani geçici bir temsilci atanmasına karar verebilir.
Avukat Görüşü
Bu tür dosyalarda ilk iş, boşanma hükmünün kesinleşme tarihi ile ölüm tarihini gösteren resmî belgeleri dosyaya birlikte sunmaktır.
İstinaf dilekçesinde hangi taleplere itiraz edildiği de tek tek yazılmalıdır. Ölümü öğrenen tarafın bunu mahkemeye bildirmesi ve mirasçıların mirası reddedip reddetmediğini izlemesi, davanın kimlerle süreceğini netleştirir.
Bilgilendirme Notu
Bu yazı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 01.07.2025 tarihli, E. 2024/9133, K. 2025/6782 sayılı kararı hakkında genel bilgi verir; kişisel hukuki danışmanlık yerine geçmez. Yazıda anılan Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri 11.11.2026 tarihinde resmî metinden kontrol edilmiştir; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.