Fiili Ayrılık Sebebiyle Boşanma – 2026 Yılı Yeni Düzenleme Nasıl?

Fiili Ayrılık Kurumunun Hukuki ve Sosyal Temelleri

Türk aile hukukunda fiili ayrılık (eylemli ayrılık), evlilik birliğinin sürdürülebilirliğini yitirdiği hallerde, hukuk düzeninin toplumsal gerçekliğe uyum sağlama mekanizmasıdır. Boşanma davasının reddedilmesine rağmen tarafların bir araya gelmemesi durumu, Türk Medeni Kanunu uyarınca “evlilik birliğinin temelinden sarsıldığına” dair yasal bir karine teşkil eder. Bu kurum, tarafları “kağıt üzerinde” kalmış, işlevini yitirmiş bir birlikteliğe hapsolmaktan kurtarmayı amaçlayan stratejik bir çıkış yoludur. Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) bireysel özgürlükler ve özel hayatın korunması lehine verdiği iptal kararı ile bu hukuki temel, statik bir bekleme sürecinden dinamik bir özgürleşme sürecine evrilmiştir.

Mevzuat Değişikliği: Eski Sistem ve Yeni Düzenleme Karşılaştırması

Mülga düzenlemede öngörülen 3 yıllık bekleme süresi, modern hukuk devleti ilkeleri ve tarafların kendi kaderini tayin hakkı ile çelişmekteydi. AYM’nin TMK 166/4 maddesindeki “3 yıl” ibaresini iptal etmesi ve ardından yasalaşan yeni düzenleme ile bu süre 1 yıla indirilerek yargısal süreçlerde radikal bir hızlanma sağlanmıştır.

Aşağıdaki tablo, bu yapısal dönüşümün stratejik parametrelerini ortaya koymaktadır:

Bekleme süresinin 1 yıla inmesi, sadece bir takvim değişikliği değil, ispat yükü yönetiminde de paradigma değişimidir. 3 yıllık süreçte taraflar arasında barışma emareleri bulmak daha olasıyken, 1 yıllık sürede “ayrılık iradesinin sürekliliği” çok daha kolay konsolide edilmektedir. Bu durum, stratejik olarak davanın başarı şansını artırmaktadır.

Fiili Ayrılık İlkesine Dayalı Boşanmanın Maddi ve Şekli Şartları

Fiili ayrılık nedeniyle boşanma hükmü kurulabilmesi için aşağıda belirtilen şartların kümülatif olarak gerçekleşmesi zorunludur. Bu şartların yönetiminde yapılacak bir hata, davanın esastan reddine ve bekleme süresinin sıfırlanmasına neden olur. Bu sebeple Bursa boşanma avukatı ile çalışmanız veyahut en azından görüş almanız önemlidir.

1. Önceden Açılmış ve Reddedilmiş Bir Boşanma Davası: Sürecin tetiklenmesi için herhangi bir boşanma sebebine (zina, hayata kast, genel sebep vb.) dayalı davanın mahkemece reddedilmiş olması gerekir.
2. Müşterek Hayatın Yeniden Kurulamamış Olması (İspat Yükü Yönetimi): Red kararından sonra eşlerin evlilik birliğini devam ettirme iradesiyle bir araya gelmemiş olmaları esastır. Hukuki açıdan “barışma amacı gütmeyen” zorunlu temaslar (çocukla şahsi münasebet, cenaze, düğün vb.) bu şartı ihlal etmez.
3. 1 Yıllık Kanuni Bekleme Süresinin Dolması: Yeni mevzuat uyarınca, red kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yılın geçmesi şarttır.

UYARI: Süre hesabı, mahkemenin karar tarihinden değil, kararın kesinleşme şerhinin vurulduğu tarihten başlar. Kesinleşme tarihinden itibaren 1 yılın dolmasına tek bir gün kala dahi açılan dava, “dava şartı yokluğu” nedeniyle reddedilir. Bu durum, stratejik bir “usuli tuzak” niteliğindedir.

Yargıtay İçtihatları ve Güncel Hukuki Görüş Analizi

Aile mahkemeleri ve genel yargı pratiğinde, fiili ayrılık davaları “usuli disiplinin” en yoğun olduğu alanlardır. Davanın yönetimi şu adımları izlemelidir:

1. Kesinleşme Şerhinin Denetimi: Reddedilen dosyanın kesinleşme tarihi, UYAP üzerinden titizlikle kontrol edilmeli ve harçlandırılmış şerh dosyaya sunulmalıdır.
2. Tanık Beyanlarının Stratejik Odaklanması: Tanıklar sadece “ayrı yaşıyorlar” dememeli; tarafların bir araya gelme iradelerinin olmadığını, evlerin tamamen ayrıldığını ve sosyal çevrede “ayrı bireyler” olarak bilindiklerini doğrulamalıdır.
3. Hâkimin Takdir Yetkisinin Sınırlandırılması: Şartlar oluştuğunda hâkimin “boşanmama” yönünde bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Bu durum, davanın sonucunu öngörülebilir kılan en önemli unsurdur.

Uygulamadaki en yaygın hata, önceki davanın kesinleşme sürecindeki tebligat eksikliklerinin göz ardı edilmesidir. Kesinleşme usulüne uygun yapılmamışsa, 1 yıllık süre hiç başlamamış sayılır. Bu risk, bir “hukuki check-up” ile bertaraf edilmelidir.

Sonuç ve Genel Değerlendirme

Yeni 1 yıllık bekleme süresi düzenlemesi, Türk boşanma hukukunda bireysel otonomiyi güçlendiren devrim niteliğinde bir adımdır. Bu sistem, tarafları bitmiş bir evliliğin gölgesinde 3 yıl beklemekten kurtararak, hukuki öngörülebilirliği ve sosyal rehabilitasyonu hızlandırmıştır. Bu konuda Bursa en iyi boşanma avukatı görüşleri de bu doğrultudadır.

Yeni sistemde başarının anahtarı, 1 yıllık sürenin dolmasını beklemekten ziyade, bu sürenin “kesinleşme” ile bağını doğru kurmak ve “bir araya gelmeme” olgusunu tanık beyanlarıyla profesyonelce tahkim etmektir. 1 yıllık düzenleme, taraflar için bir “hak” olduğu kadar, usuli hatalara yer bırakmayan sert bir “disiplin” sürecidir.